Ես չեմ կարծում, որ Ռուսաստան-Թուրքիա հարաբերությունները կբարելավվեն. Հրանտ Մելիք-Շահնազարյան

Past.am-ի զրուցակիցն է քաղաքագետ Հրանտ Մելիք-Շահնազարյանը

-Հայաստանի և Ադրբեջանի՝ Ֆրանսիայում կայանալիք նախագահների հանդիպումից ի՞նչ սպասելիք ունեք:

-Անկեղծ ասած՝ սպասելիքներս այդքան էլ մեծ չեն: Վիեննայում և Սանկտ Պետերբուրգում տեղի ունեցած հանդիպումներից հետո Ադրբեջանի նախագահը հայտարարեց պայմանավորվածություններից խուսափելու մարտավարության մասին: Այնտեղ աշխատանքներ էին ընթանում, որպեսզի վերսկսվեն բանակցությունները:

Փաստացի, Ալիևի իշխանությունը տապալեց այդ ամենը: Միջնորդները փորձում են ստեղծել մթնոլորտ, որը հնարավորություն կտա վերսկսել բանակցությունները, այսինքն՝ վստահության միջոցներ ձևավորել, որոնք թույլ կտան ենթադրել, որ Ադրբեջանը ռազմական ճանապարհով չի փորձի կարգավորել խնդիրը: Ադրբեջանի իշխանությունները հայտարարել են, որ չեն պատրաստվում ընդունել հայկական կողմի նախապայմանները: Կարծում եմ՝ Ֆրանսիայում միջնորդների կողմից վերջին ջանքը կլինի, որպեսզի Ադրբեջանին վերադարձնեն կառուցողական դաշտ: Հիմնական խնդիրը սա է լինելու: Սպասելիքներ, որ դա կհաջողվի, ցավոք սրտի, չունեմ:

-Ձեր կարծիքով՝ Լավրով-Նալբանդյան հանդիպմանն ի՞նչ պայմանավորվածություններ են եղել:

- Կարծում եմ, որ նման բոլոր հանդիպումների, հեռախոսազանգերի, քննարկումների հիմնական նպատակը և թեման սահմանում ստեղծված իրավիճակն է, այսինքն՝այնպիսի մեխանիզմների մշակումը, որոնք թույլ կտան սահմանին կայունություն ապահովել: Միջնորդները, այդ թվում՝ Ռուսաստանը, փորձում են հնարավոր պատերազմից խուսափելու համար ձեռնարկել բոլոր միջոցները: Ռուսաստանն էլ հիմա ներկայանում է որպես տարածաշրջանի անվտանգությունը երաշխավորող երկիր: Քննարկումներն այդ ուղղությամբ են գնում, բայց բանակցային գործընթաց դեռ չկա, կա նախապատրաստական աշխատանք:

- ՀԱՊԿ արտաքին գործերի նախարարների նիստի կարևորությունը ո՞րն էր:

- Խոսենք արցախյան հակամարտության կարգավորման համատեքստում, որովհետև գիտեք, որ հայտարարություն ընդունվեց: Սա Հայաստանի ռազմավարական դաշնակիցների կողմից աջակցություն էր մեր դիվանագիտությանը: Մենք տեսանք, որ նրանց հայտարարությունները հենց այն թեզերի շրջանակում էին, որոնք մշակել է պաշտոնական Երևանը: Այդ թեզերի հիմնական նպատակն ու ասելիքը կապված է վերահսկողական մեխանիզմների, շփման գծում միջնորդների ավելացման և սահմանում խաղաղության ապահովման հետ: ՀԱՊԿ անդամ երկրներն իրենց հայտարությամբ ցույց տվեցին մեր դիրքորոշման ընկալումն իրենց կողմից և այն, որ քաղաքական հայտարարությունների մակարդակում պատրաստ են աջակցել Հայաստանի նախաձեռնած գործընթացներին: Արդյունավետության մասին, իհարկե, դատել չեմ կարող: Բոլորս էլ հիանալի հասկանում ենք, որ սա առաջին նման հայտարարությունը չէ: Նախկին հայտարարությունները չեն ազդել բանակցային գործընթացի վրա:

-Դուք նկատո՞ւմ եք ռուս-թուրքական հարաբերությունների բարելավում, ինչո՞ւ էրդողանն այս պահին ներողություն խնդրեց:

- Ես չեմ կարծում, որ Ռուսաստան-Թուրքիա հարաբերությունները կբարելավվեն: Ինքնաթիռի խոցման պատմությունը խտացումն էր այն խնդիրների, որոնք առկա են նրանց հարաբերություններում: Հիմա, երբ կիսաներողության ինչ-որ խոսք հնչեց Անկարայից, ընդամենը ինքնաթիռի խոցման միջադեպի չեզոքացման փորձ էր: Մնացած խնդիրները դեռ առկա են ռուս-թուրքական փոխհարաբերություններում:

Մենք գիտենք նրանց հակասությունները թե՛մերձավորարևելյան զարգացումներում, թե՛ Սև ծովի ավազանի զարգացումներում, թե՛ մեր տարածաշրջանի հետ կապված մոտեցումներում: Ինչ-որ չափով հարաբերությունները վերականգնելու փորձեր կատարվում են, բայց նախկին հարցերը, որոնք դարձան հարաբերությունների սրման պատճառ, շարունակում են դերակատարում ունենալ: Այդ պետությունների հարաբերությունները կշարունակեն մրցակցային լինեն, քան գործընկերային:

Թուրքիան փորձում է բարելավել հարաբերությունները նաև Իսրայելի հետ: Սա պայմանավորված է արտաքին և ներքին կուտակված մարտահրավերներով, որոնց Թուրքիան չի կարող համարժեք պատասխան տալ:

Լևոն Փանոսյան