Արտաքին միֆից մինչև անձնական

Նոր և ամբողջական կազմով կառավարության նիստին ներկա գտնվեց ՀՀ նախագահը, որն արտահայտեց մի շարք մտքեր, որոնց հարկ է անդրադառնալ։ Այն, թե հասարակությունն ի՞նչ ակնկալիքներ ունի այս նոր կառավարությունից, նոր կառավարությամբ իշխանությունն ի՞նչ խաղ է փորձում խաղալ, կամ ո՞ւմ կողմից է նշանակված նոր կառավարությունը, շատ է գրվել, քննարկվել, խոսվել, քննադատվել և պաշտպանվել։

Ուստի կարիք չկա ևս մեկ անգամ անդրադառնալ այդ ամենին։ Ավելի շատ կարելի է ծանրանալ նախագահի մի շարք մտքերի վրա, որոնց միջոցով նա «դաբրո է» տալիս նորանշանակ վարչապետին, «մեսիջներ» ուղղում հնին և ապահովագրում նորին ՝ անխուսափելի անհաջողություններից։ Գանք ըստ էության, այսպես. «Հավատում եմ ձեր ուժերին, հավատում եմ, որ ՀՀ այս կառավարությունը կարող է անել այն, ինչ չի հաջողվել նախկին բոլոր կառավարություններին»։ Կարծում եմ, այս արտահայտությունն ուղղված չէր ո՛չ Հրանտ Բագրատյանին, ո՛չ էլ Արմեն Դարբինյանին, ավելին, այն ուղղված չի կարող լինել նաև Տիգրան Սարգսյանին։ Իսկ ինչո՞ւ հատկապես վերջինիս չի կարող ուղղված լինել, որովհետև նա ազնիվ ռոքերին բնորոշ թեթևությամբ տարավ իր հրաժարականը և հիմա զբաղված է իր սիրելի աշխատանքով, իսկ այդ սիրելի աշխատանքն այն է, երբ զբաղեցնում ես կարևոր պաշտոն, ցույց ես տալիս, թե լուրջ աշխատանքի ես, բայց իրականում ոչինչ չես անում։ Այո՛, այո՛, այդ պարոնի պարագայում այդպես էր ԿԲ նախագահ աշխատած տարիներին, այդպես էր նաև վարչապետության ժամանակ։ Այդ փուլում, թերևս, նրա տեխնոկրատիզմի դրսևորման լավագույն միտքը այն խորհրդի արտահայտումն էր, որ նա տվեց անասնապահությամբ զբաղվողներին ՝ կթելուց առաջ գոլ ջրով լվալ կովի կուրծքը։ Իսկ թե ինչ եղավ հետո, թերևս բոլորս ենք հիշում։ Սարգսյանի այդ միտքը շատ թափանցիկ ուղղված էր Հովիկ Աբրահամյանին։ Սա ունի մի քանի պատճառ։ Ակնարկելով, որ դժգոհ է Աբրահամյանի աշխատանքից՝ Սարգսյանը փորձում է կանխել վերջինիս հավակնությունները, իսկ հավակնություններ վերջինս կարող է ունենալ, քանի որ ունի աջակցություն հանրապետականի ներսում, ունի իր խնամու փաստացի ազդեցության տակ գտնվող ԲՀԿ-ն, երկրորդ նախագահի հետ խզված կապեր չունի, իսկ Մեդվեդևի նամակը բոլորս ենք հիշում։ Մյուս կողմից, Արթիկի քաղաքապետի ընտրություններին կարծես ուշադրություն չենք դարձնում, բայց կատարվեց մի շատ կարևոր իրադարձություն՝ հաղթեց աբրահամյանական թևը։ Ու սա կատարվեց ի հեճուկս այն բանի, որ ՀՀԿ-ն հայտարարել էր ԲՀԿ-ի ներկայացրած թեկնածուին՝ Պետոյան Մուշեղին աջակցելու մասին։ Ու եթե այս ֆոնին նայում ենք նաև խորհրդարանական ընտրությունների նախաշեմին ուժերի տեղաբաշխումը, ապա Աբրահամյանի գործոնն էլ ավելի լուրջ է ընդգծվում։

Մյուս կողմից՝ հայտարարելով, թե «եղեք միասնական, վարչապետը սոսկ ձեր ղեկավարը չէ, վարչապետն այս թիմի առաջնորդն է, և ես վստահ եմ, որ նրա հնարավոր կշտամբանքներն ու հնարավոր դիտողությունները երբեք ձեր անձերին չեն վերաբերելու, այլ վերաբերելու է միայն ու միայն աշխատանքի արդյունավետությունը բարձրացնելու նպատակով», Սարգսյանը խորհուրդ է տալիս Դաշնակցությանը նեղացածի կերպարից դուրս գալ։

Այս հաղորդագրությունը, անշուշտ, առավել քան հասկանալի է։ Նա ակնարկում է առ այն, թե աշխատել էիք ուզում, երկիր էիք ուզում փոխել, խնդրեմ ՝ ունեք հնարավորություն, ինչո՞ւ եք նեղսրտում, երբ ձեր բացերն են ասում։ Սակայն այստեղ միայն Դաշնակցությամբ չի սահմանափակվում. սա թափանցիկ ակնարկ էր նաև մյուսներին, որ անհատականություն չփորձեք ցուցադրել, դուք ընդամենը համակարգի մի փոքրիկ մասնիկն եք։ Գանք վերջին՝ ձախողելու իրավունքի տրամադրմանը։ «Ակնհայտ է, որ ավելի հեշտ է զարգանալ, հասնել բարձր տնտեսական արդյունքների, երբ շուրջդ խաղաղ է եւ գործընկերներդ ունենում են տնտեսական աճ: Շատ ավելի բարդ է, երբ կան արտաքին քաղաքական ազդակներ եւ դու պարտավոր ես անել առավելագույնը՝ զարգացում ունենալու համար»։ Սա արդեն հին երգի շարունակությունն է։ Աշխարհում կան երկրներ, որ տարիներով պատերազմի ու շրջափակման մեջ են, բայց զարգացում ապահովում են։ Սա միֆ է, որը հետևողականորեն օգտագործել է իշխանությունները վերջին երկու տասնամյակներում։ Իրականում, սա քաղաքական անկարողությունը և փոփոխություններ չկատարելու կամքի բացակայությունն արտաքին գործոններին վերագրել է։ Այդ նույն արտաքին գործոնները բնավ կապ չունեն Հայաստանում առաջացած օլիգարխիայի, մոնոպոլիայի կամ ստվերային տնտեսության հետ։ Դրանցից որևէ մեկի մասնակի կամ ամբողջական լուծումը, այն է՝ բերել հարկային դաշտ կամ սահմանել մրցակցային տնտեսական կանոններ, կապահովի Հայաստանի առաջընթացը առնվազն հիսուն տոկոսով։

Կարծում եմ՝ նախագահը հասկանում է այս պարզ ճշմարտությունը։ Խնդիրը դնելով արտաքին հանգամանքների մեջ՝ նա ընդամենը մխիթարում է նոր կառավարությանը, որ չհաջողելու դեպքում ողբերգություն պետք չէ սարքել, միևնույնն է, պատճառաբանությունը կա։