Պատմության ամենադաժան հոգեբանական գիտափորձերը

Ինչ կլինի, եթե տղային ամբողջ կյանքում ասեն, որ նա աղջիկ է: Իսկ եթե մարդու տանջեն էլեկտրական հոսանքով կամ ստիպեն փորձարկվողին կտրեն կենդանի առնետի գլուխը: Past.am-ը ներկայացնում է պատմության մեջ ամենադաժան ու անիմաստ հոգեբանական փորձերը:

1. Տղաներին դաստիարակել որպես աղջիկներ (1965-2004)

Անհաջող վիրահատության հետևանքով 8-ամսական Բրյուս Ռեմերը զրկվեց իր սեռական օրգանից: Հոգեբան Ջոն Դանին ԱՄՆ Բալթիմորի Ջոն Հոփկինսի համալսարանից երեխայի ծնողներին խորհուրդ տվեց հաշտվել ու տղային դաստիարակել որպես աղջիկ: Այդպես Բրյուսը դարձավ Բրենդա, ու Ջոն Մանին սկսեց հետաքրքրությամբ հետևել տեղի ունեցածին:

Ամեն ինչ լավ էր, մինչև ծնողները իրենց տղային չպատմեցին ողջ ճշմարտությունը: Բրյուսի կյանքը աղճատվեց ու նա երեք անգամ փորձեց ինքնասպան լինել: Փորձելով վերադառնալ նորմալ կյանքի՝ նա փոխեց անունն ու անգամ ամուսնացավ, սակայն ամեն ինչ ողբերգական ավարտ ունեցավ՝ կնոջ հետ ամուսնալուծվելուց հետո նա 38 տարեկանում ինքնասպան եղավ:

2. «Հուսահատության աղբյուր» (1960)

Բժիշկ Հարրի Հարլոուն բարեբախտաբար փորձեր էր կատարում միայն կապիկների վրա: Նա վերցնում էր ձագերին մայրերի մոտից ու նրանց ողջ տարի պահում էր միայնության մեջ: Այն բանից հետո, երբ փոքրիկին վերադարձնում էին մոր մոտ, նրա մոտ հայտնաբերվում էին լուրջ հոգեբանական շեղումներ: Ակնհայտ եզրակացություն էր՝ մայրական գուրգուրանքից զրկվելը հանգեցնում է խնդիրների:

3. Միլգրեմի գիտափորձ (1974)

Միլգրեմին հաջողվեց ապացուցել, որ մարդը, գտնվելով ինչ-որ մեկի ազդեցության տակ, ի վիճակի է իրականացնել արարք, որը բացարձակ անհավանական է նրա համար սովորական կյանքում:

4. Ձեռքբերովի անօգնականություն (1966)

Հոգեբաններ Մարկ Սելիգմանն ու Սթիվ Մայերը շներին բաժանել էին 3 խմբի: Մի խմբի շների հետ ոչինչ տեղի չէին ունենում, մյուս խմբի շներին հոսանքահարում էին երբեմն, իսկ երրորդ խմբի շներին հոսանքահարում էին, սակայն նրանք չէին կարող խուսափել հոսանքահարումից: Որոշ ժամանակ անց երրորդ խմբի վանդակները բացեցին, սակայն ոչ մի շուն անգամ չփորձեց դուրս գալ՝ նրանք տառապանքները ընկալում էին որպես անխուսափելի բան:

5. Սարսափելի գիտափորձ (1939)

Վենդել Ջոնսոնը Այովայի համալսարանից 1939թ. 22 որբ երեխաների բաժանեց երկու խմբի: Մի խմբին ասացին, որ նրանք ունեն անթերի խոսք, երկրորդին՝ որ նրանք սարսափելի կակազում են: Իրականում նրանք նորմալ էին խոսում: Արդյունքում՝ երեխաների մեծ մասի մոտ զարգացավ կակազություն, որը պահպանվեց մինչև կյանքի վերջը:

6. Փոքրիկ Ալբերտ (1920)

2 ամսվա ընթացքում 9-ամսական Ալբերտին ցուցադրում էին ձեռնասուն սպիտակ առնետ, բամբակ, Սանտա-Կլաուսի դիմակ ու սպիտակ ճագարի: Հետո հոգեբան Ջոն Ուոթսոնը երեխայի մեջքի հետևում սկսում էր մետաղական պլաստի խփել ամեն ագամ, երբ երեխան դիպչում էր առնետին: Արդյունքում՝ Ալբերտը սկսեց վախենալ ոչ միայն առնետից, այլև բամբակից, Սանտա-Կլաուսից ու սպիտակ ճագարից: Ֆոբիան մնաց նրա ողջ կյանքում:

7. Լենդիսի գիտափորձ (1924)

Կարին Լենդիսը Մինեսոտայի համալսարանից 1924թ. ուսումնասիրում էր մարդու դիմախաղը: Լենդիսը իր ուսանողներին ցուցադրում էր այն ամենը, ինչ կարող էր ուժեղ էմոցիա առաջացնել՝ ստիպում էր հոտ քաշել ամիակից, լսել ջազ, նայել պոռնոգրաֆիկ ֆիլմեր ու ձեռքերը մտցնել գորտերով լի դույլերի մեջ ու ֆիքսում էր միմիկան: Հետո նա հրամայեց ուսանողներին կտրել առնետի գլուխը: Մեծ մասը համաձայնեցին: Ոչ մի օրինաչափություն նրանց դիմախաղում գտնել չհաջողվեց, դրա փոխարեն, Լենդիսը արդարացիորեն եզրակացրեց, որ խմբում՝ ավտորիտետի ազդեցությամբ մարդը շատ բանի է ընդունակ:

8. Օրգանիզմի վրա թմրանյութերի ազդեցության ուսումնասիրությունը (1969)

Կոկաին ընդունած կապիկները սկսում էին տառապել հալյուցինացիաններից, պոկում էին իրենց մորթին, կոտրում մատները:

9. Ստենֆորդյան բանտային գիտափորձ (1971)

Հոգեբան Ֆիլիպ Զիմբարդոն բանտի ռեալիստական իմիտացիա ստեղծեց հոգեբանության ֆակուլտետի նկուղում, ուսանողների կեսին բաժանեց «բանտարկյալների» ու «հսկիչների»: «Բանտարկյալները» այնքան էին մտել իրենց դերի մեջ, որ իրենց սկսել էին զգալ որպես իսկական բանտի բանտարկյալներ, իսկ հսկիչների դերը կատարող ուսանողները իսկական սադիստական վերաբերմունք էին դրսևորել մարդկանց հանդեպ, ովքեր մի քանի օր առաջ իրենց լավ ընկերներին էին: