Ասադի ռեժիմը տապալելու մասին Էրդողանի հայտարարությունը մեսիջ էր Արևմուտքին

Մեր հյուրն է քաղաքական վերլուծաբան Վահան Վարդանյանը

– Էրդողանը հայտարարել է, որ «Եփրատի վահան» գործողության նպատակը Ասադի ռեժիմի տապալումն է: Էրդողանի այս հայտարարությունն ինչո՞վ է պայմանավորված:

– Ընդհանրապես «Եփրատի վահան» գործողության նպատակը Սիրիայի հյուսիսային հատվածի վրա թուրքական բանակի կողմից վերահսկողություն հաստատելն էր, Սիրիայի և Իրաքի քրդական ուժերը միմյանցից տարբաժանելը, որպեսզի Թուրքիայի հարավ–արևելքում քրդական գոտի չստեղծվի: Իսկ Էրդողանի այդ հայտարարությունը կարելի է մեկնաբանել որպես Արևմուտքին ուղղված մեսիջ, որ իրենք մնում են արևմտյան ակոսի մեջ և ՌԴ–ի հետ իրենց բոլոր համաձայնություններն իրականում պսևդո են: Թուրքիայում հասկացել են մի շատ կարևոր և առանցքային փաստ` քրդական պետության ստեղծման գործընթացն անշրջելի է: Ու այդ երկրի բոլոր գործողություններն ուղղված են կամ այդ պետական կազմավորման ստեղծումը հնարավորինս կասեցնելուն, կամ հետաձգելուն, կամ եթե այն ստեղծվի, անել այնպես, որ քրդերով բնակեցված աշխարհագրական միասնական տարածք գոյություն չունենա:

– Վերջին օրերին շատ են սրվել Թուրքիայի հարաբերությունները Սիրիայի հետ: Էլ–Բաբ քաղաքի համար պայքարում սիրիական օդուժը հարվածել է թուրքական զորքերին, պատասխան ստացել: Արդեն կանխատեսումներ կան, որ սա կարող է վերաճել լուրջ բախման:

– Խնդիրն այն է, որ Արևմուտքը, Ռուսաստանը, Իրանը, Սաուդյան Արաբիան, Քաթարը, նույն Թուրքիան չեն կարողանում համաձայնության գալ Սիրիայի ներքին ճակատագրի շուրջ: Ոչ մեկի համար պարզ չէ` Սիրիան իր սահմաններում շարունակելո՞ւ է գոյություն ունենալ, թե մասնատվելու է, թե մասնատված հատվածները միանալու են այլ պետությունների: Սիրիական ճգնաժամի դաշտում և՛ գլոբալ, և՛ տարածաշրջանային այնքան խաղացողներ կան, որ բոլորի համար ընդունելի լուծում գտնելը շատ դժվար է: Հիմա ոչ ոք չի կարող կանխատեսել Սիրիայի ապագան: Ճգնաժամը շարունակվելու է, խորանալու է այնքան, մինչև սիրիական բեմահարթակում մեկ գլոբալ ուժ` կլինի ԱՄՆ–ը, Արևմուտքը, թե Ռուսաստանը, թե Ռուսաստանն ու Իրանը համատեղ, թե Ռուսաստանն ու Թուրքիան համատեղ, չկարողանա ամբողջ նախաձեռնությունը վերցնել իր ձեռքը և պարտադրել ինչ–որ լուծում:

– Ըստ ռուսական մամուլի`այդ երկիրն այսօր փորձում է իր շուրջը համախմբել դաշնակից երկրներին` սիրիական հարցում ճեղքում ապահովելու համար: Խոսքը մասնավորապես Իրանի, Եգիպտոսի, Սերբիայի մասին է:

– ՌԴ–ի շուրջ համախմբման մասին ռուսական մամուլի բոլոր տեսակի մեկնաբանությունները, վերլուծությունները իշխանական քարոզչության շարքից են: Հատկապես ԱՄՆ ընտրություններից հետո ռուսական մամուլը փորձ է անում տպավորություն ստեղծելու, թե ՌԴ–ն համարյա ԱՄՆ–ին համարժեք տերություն է, որ շատերն են նրա հետ ձգտում դաշինք կազմել, որ ՌԴ–ի հետ ռազմական դաշինք կնքելու ցանկություն ունեցողներին թիվ ու համար չկա: Դա բացարձակ հիմարություն է: Ինչ վերաբերում է Ձեր բուն հարցին: Բացարձակապես համամիտ չեմ այն պնդման հետ, որ Իրանն ու Եգիպտոսը սիրիական հարցում ՌԴ–ի դաշնակիցներն են: Նրանք կարող են համատեղ հանդես գալ կոնկրետ խնդիրների լուծման ժամանակ, բայց գլոբալ առումով բոլորի շահերն իրարամերժ են: Եգիպտոսն արաբական աշխարհի առաջատար պետությունն է: Եթե նա դերակատարություն ունենա, պետք է հանդես գա որպես սուննի մահմեդական աշխարհի առաջնորդ երկիր` ընդդեմ շիաների: ՌԴ–Իրան հարաբերություններն էլ անամպ չեն: Իրանը բազմաթիվ դժգոհություններ ունի Մոսկվայի քաղաքականության հետ կապված և Համադանից ռուսական օդուժը դուրս հրավիրելով շատ հստակ մեսիջներ է տվել: Բացի այդ, ո՞վ է ասել, որ Սիրիայի հարցով նույն համաձայնությունները Իրանը չի կարող կնքել ԱՄՆ–ի հետ:

– Դե, Իրանի ու Ռուսաստանի շահերը համընկնում են գոնե Ասադին աջակցելու առումով:

– Իրանն աջակցում է Ասադին, քանի որ վերջինս շիա փոքրամասնության ղեկավարն է: Եվ եթե Իրանը թույլ տա, որ Սիրիայում շիական համայնքը ոչնչանա, դա կնշանակի դեպի Միջերկրական ծով ճանապարհ բացել Սաուդյան Արաբիայի համար, որը Իրանի հիմնական տարածաշրջանային մրցակիցն է, սուննի մահմեդական աշխարհը ղեկավարելու հավակնություն ունեցող երկիր: Հաշվի առնենք, որ այստեղ մրցակցություն կա նաև Սաուդյան Արաբիայի և Եգիպտոսի միջև:

– Էրդողանի հայտարարությունը շատ սուր արձագանք է գտել հատկապես ռուսական կողմում: Ստեղծված վիճակը կարո՞ղ է ազդել ռուս–թուրքական հարաբերությունների վրա:

– Ռուս–թուրքական հարաբերությունների բարելավումն ուներ զուտ տնտեսական շարժառիթներ: Ելնելով այս իրողությունից` նրանք չեն գնա հարաբերությունների սրման: Բայց որ սիրիական հարցում նրանցից յուրաքանչյուրը շարունակելու է իր գիծը` կասկածից վեր է: Իսկ Թուրքիայի շահերից բացարձակ չի բխում, որ Սիրիայում ՌԴ–ի դիրքերն ուժեղանան:

Արփի Սահակյան