2016–ի ամենաընդգծված դիմագիծը բողոքի արտահայտությունն էր

Անցնող տարվա քաղաքական ընդգծված դիմագիծն, իհարկե, համաշխարհային բողոքի արտահայտությունն էր: Բողոք, որ հատկապես արևմտյան աշխարհում կարելի է բնութագրել որպես Սառը պատերազմից հետո էլիտաների դեմ ուղղված ամենախոշոր անարյուն ընդվզում:

Այս առումով, իհարկե, Միացյալ Թագավորության «Բրեքսիթն» ու Դոնալդ Թրամփի՝ ԱՄՆ նախագահ ընտրվելն ամենանշանակալի փաստերն էին: Եվ եթե վերանալու լինենք կոնկրետ քաղաքական նախասիրություններից ու ամեն տեսակ հակամետություններից, նաև՝ համարձակվենք ընդհանրացնել բողոքի բովանդակությունը, անկասկած, պիտի նշել, որ տարածվող ընկալումների համաձայն՝ ազգային պետությունների արհամարհումը և սեկուլյարիզմի վրա հիմնված գլոբալիզմը ոչ մի լավ բանի չեն հանգեցրել Սառը պատերազմից հետո ձևավորված աշխարհում: Հակառակը, մարդու իրավունքների պաշտպանության քողի տակ ծպտված, գլոբալիզմը միայն փոքրամասնության իրավունքն է հաստատել մեծամասնության նկատմամբ, այդկերպ անհավասարաչափ բաշխելով նաև ակնկալվող և ստեղծվող բոլոր բարիքերը: Համենայն դեպս, այս պահին այդպես են իրականությունն ընկալում նրանք, որոնք անարդարության և աճող անպաշտպանվածության դեմ են ձայն բարձրացնում:

Մինչև 2015 թվականը էլիտաների դեմ ուղղված բողոքը նախ՝ թույլ էր արտահայտված և հետո՝ հնարավոր էր տեղերում վերահսկել: Բայց այն բանից հետո, երբ նույնիսկ զարգացած արևմտյան երկրներում աճեցին գործազրկությունը, ահաբեկչությունները, երբ մարդիկ հայտնաբերեցին, որ քաղաքական կյանքը պտտվում է իրարից բացարձակապես չտարբերվող և նույն կենտրոններից ղեկավարվող ինսայդերների կողմից` ընդվզումը դարձավ անվերահսկելի:

Եվրոպայում նախկինում լուսանցք մղված եվրոսկեպտիկները սկսեցին ավելի ու ավելի բարձրաձայն խոսել ազգային պետությունների և Բրյուսելի դիրեկտիվից ազատագրվելու անհրաժեշտության մասին, և դրա ամենացցուն արդյունքը «Բրեքսիթով» դրսևորվեց, իսկ ԱՄՆ–ում, նույնիսկ անորոշության և առանձին տագնապների գնով, մարդիկ հրաժարվեցին համակարգի այնպիսի փորձառու պահապանից, ինչպիսին Հիլարի Քլինթոնն էր: Եվ, անշուշտ, ճշմարիտ են նրանք, ովքեր պնդում են, թե սա դեռ վերջը չէ, և նոր տարում մենք իրապես փոփոխվող աշխարհի ականատեսը կլինենք: Այս կոնտեքստում, սակայն, չենք կարող նաև չնկատել, համակարգային էլիտաների հակահարձակումը հանրությունների դեմ:

Նույն Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելը, օրինակ, ուժերի գերագույն լարումով է ջանում պահպանել արևմտյան աշխարհի նախկին բովանդակությունը, իսկ ամենատարբեր ինստիտուտներից էլ տեսակետներ են հնչում այն մասին, թե իրականում դեմոկրատիա կոչվածը հենց այդպիսին էլ պիտի լիներ, և թե՝ այն ոչ թե չարացած–անուս ամբոխի իշխանությունն է, որտեղ մտածում են, թե իրենք որևէ պարտավորություն չունեն, օրինակ, Իրաքի, Սիրիայի կամ Ուկրաինայի ժողովրդավարացման համար վճարելու, այլ հանրության մտածող հատվածի, որն իր ետևից է տանում հասարակություններին և, այո, իրեն պարտավորված է զգում թե՛ Սիրիայի, թե՛ Իրաքի և թե՛ Ուկրաինայի ժողովրդավարացման համար:

Բայց մարդիկ անդրդվելի են. դատելով սեփական բարեկեցության, անվտանգության աստիճանից՝ նրանք այն կարծիքին չեն, թե, այսպես կոչված, իրենց փոխարեն և իրենց համար մտածող էլիտաները արևմտյան աշխարհին ճիշտ հանգրվանների են հասցրել: Իսկ հաշվի առնելով նաև աշխարհի թեժ կետերը, հատկապես` Մերձավոր Արևելքում կատարվողը, իսլամական աշխարհի ռադիկալացումը, ահաբեկչությունների աճը, ՌԴ–ԱՄՆ–ԵՄ հակառակությունը, սառը պատերազմի և անգամ նոր համաշխարհային պատերազմի վերսկսման հնարավորությունը, բոլորն իրենց հարց են տալիս՝ իսկ գուցե արժե՞ փոխել նրանց, ովքեր այս ամենի հեղինակներն են:

Գուցե հնարավո՞ր է խուսափել այն բոլոր վերահաս դժբախտություններից, որ երևակվում են առկա քաղաքականության արդյունքում: Թե՞, հնարավոր է, ավելի վատ ժամանակներ վրա հասնեն, և բոլորը երազեն այն, ինչ վատն էին համարում ժամանակին: Ուղիղն ասած՝ տագնապներ կան, և դրանց ամենատարբեր հանդերձներ են հագցնում: Բայց մի բան հստակ է, որ ամբողջ աշխարհում մարդիկ փոփոխություններ են ցանկանում և այլևս չեն պատրաստվում բավարարվել այն ամենով, ինչ առաջարկվում է հին աշխարհի հին էլիտաների կողմից: Որքանով և ինչպես կփոփոխվի աշխարհը 2017 թվականին, իհարկե, որոշակիորեն կուրվագծվի:

Բայց ակնհայտ է, որ մենք ապրում ենք բացառիկ պատմական մի ժամանակամիջոցում, որը ոչ միայն բողոքով, այլև հին աշխարհի հիմքերի՝ նախադեպը չունեցող սասանմամբ է դրսևորվում: