Կլիմայի փոփոխությունը և քաղաքական նպատակահարմարությունները

INTERVIEW 25 January, 2017 21:43

Past.am-ի հյուրն է ՄԱԿ–ի կլիմայի փոփոխության շրջանակային կոնվենցիայի ազգային համակարգող Արամ Գաբրիելյանը.

– Պարոն Գաբրիելյան, այսօր ի՞նչ անոմալ երևույթներ են դիտվում բնության մեջ:

– Եթե համարենք, որ կլիմայի փոփոխությունը անոմալ երևույթ է, ապա որպես դրա հետևանք, հիդրոօդերևութաբանական վտանգավոր և էքստրեմալ երևույթների հաճախականությունը մեծացել է:

– Իսկ գիտությունը բացահայտե՞լ է, թե որոնք են պատճառները:

– Կլիմայի փոփոխության վերաբերյալ գիտնականների անհանգստությունն առաջացավ անցյալ դարի կեսերից: Եվ ասեմ, որ հիմնականում այդ հարցը բարձրացվեց սովետական գիտնականների կողմից: Որովհետև սովետական գիտության մեջ օդերևութաբանությունը շատ մեծ տեղ էր զբաղեցնում: Այդ թվում նաև Խորհրդային Հայաստանի գիտության մեջ: Մենք ունեցել ենք մթնոլորտի ֆիզիկայի, օդերևութաբանության բնագավառի շատ լուրջ և հայտնի գիտնականներ: Իսկ մաթեմատիկոս Արտավազդ Մխիթարյանը բավականին հայտնագործություններ արեց այդ բնագավառում: Ունենք նաև այլ ազգանուններ` Քրդյան, Պետրոսյան:

Դեռ այն ժամանակվա ուսումնասիրությունները ցույց էին տալիս, որ եթե փոփոխվում է մթնոլորտում պարունակվող նյութերի քանակական և որակական կազմը, դա անխուսափելիորեն պետք է հանգեցնի ջերմաստիճանի շեղումների, որն էլ իր հերթին կբերի կլիմայական համակարգի շեղումների: Եվ այսպես բանաձևեց` գլոբալ տաքացումը բերում է կլիմայի փոփոխության:

Երբ արդեն պրակտիկ տվյալներ ստացվեցին, իսկ առաջին հերթին դրանք ստացվեցին, երբ լեռնային սառցադաշտերը կրճատվեցին, մարդկության մոտ ծնվեց լուրջ անհանգստություն: Խնդիրն արդեն բարձրացվեց միջկառավարական մակարդակի, տեղի ունեցան բանակցություններ: Իսկ 1992 թվականին ՄԱԿ–ի շրջանակներում ընդունվեց Կլիմայափոխության մասին կոնվենցիան:

Այդ ժամանակներից մինչ այսօր արդեն այնքան ակնհայտ է դարձել, որ մարդկային գործոնն էական ազդեցություն ունի այս հարցում, որ այլևս գիտնականները չեն վիճում: Ընդամենը խոսակցություններն ընթանում են այն հարցի շուրջ, թե ո՞ր տոկոսն է մարդածին. տվյալ փոփոխությունների մեջ որքան է կազմում մարդու բաժինը:

Երբ կոնվենցիան ընդունվեց, կային մարդիկ, որոնց մեկնաբանություններն ընդհանուր առմամբ մակերեսային էին և առավել կրում էին քաղաքական բնույթ: Նրանք կոչվեցին կլիմայական սկեպտիկներ: Վերջիններս կլիմայի փոփոխությունների դեմ պայքարը դիտում էին պայքար` ընդերքից նավթ, գազ և ածուխ արդյունահանողների դեմ: Քանզի այս նյութերի օգտագործումն է, որ փոխում է մթնոլորտի բաղադրությունը` մեծացնում նրանում ջերմոցային գազերի քանակությունը:

Հասկանալի է, թե հարցի նման դիտարկումը որքան կարող էր քաղաքականացվել, նաև` խնդիրներ առաջացնել միջպետական հարաբերություններում:

– Որքան էլ չցանկանանք քաղաքականացնել, բայց այնուամենայնիվ նավթ, գազ և ածուխ արտահանող երկրները պատասխանատվություն չե՞ն կրում այս հարցում:

– Բանն այն է, որ ոչ միայն պատասխանատվություն չեն կրում, այլ աշխատում են դեռ մի բան էլ ֆինանսապես շահել: Նույնիսկ կոնվենցիայում հոդված կա, բանակցություններում ևս կարմիր թելի պես անցնում է այն միտքը, որ եթե նավթ արդյունահանող երկրները կրճատեն արդյունահանումը, ապա նրանց պետք է տրվի համապատասխան փոխհատուցում: Անշուշտ, չի նշանակում, որ եթե հարցը դրեցին, այն բավարարվեց: Բայց դա խոսում է խնդրի խիստ կոնֆլիկտային բնույթի մասին:

– Անդրադառնանք մեր երկրին. մենք կարողացա՞նք օգտվել Կիոտոյի արձանագրությունների ընձեռած հնարավորություններից:

– Այո, զարգացած երկրները վերցրեցին պարտավորություն 5%–ով կրճատել ջերմոցային գազերի արտանետումները: Իսկ դրա համար կարող էին համապատասխան ծրագրեր իրականացնել և սեփական երկրում, և միմյանց հետ համագործակցելով, և երրորդ երկրում, որը պատրավորություն չի կրում: Ինչպես ասենք` այս դեպքում Հայաստանում:

Այժմ ճապոնական կառավարությունը սեփական ֆինանսական միջոցներով Նուբարաշենի աղբավայրում իրականացնում է իր ծրագիրը` մեթան գազը հավաքում և այրում է: Եվ քանի որ այրման հետևանքով մեթանը վերածվում է CO2–ի, քսանմեկ անգամ կրճատվում է նրա արտանետումը: Լուսակերտում ևս գործում է թռչնաբուծական ֆաբրիկայի բազայի հիման վրա նորվեգացիների կողմից կառուցված կենսագազի արտադրության ձեռնարկությունը:

Մեր երկիրը հաստատել է շատ ծրագրեր, բայց իրականացվել են այս երկուսը: Իսկ այդ ծրագրերն առաջին հերթին կարևոր են այն առումով, որ երկիր են բերում նոր առաջադեմ տեխնոլոգիաներ: Պարտավորություն չկրող երկիրն առավելապես շահում է այս տեսակետից:

Գոհար Սարդարյան