Yerevan, 20.November.2026,
00
:
00
BREAKING

Գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմներ. նոր կյանքի սկի՞զբ, թե՞ արագացված մահ

PHOTO

Ուսումնասիրելով և ճանաչելով շրջակա միջավայրը՝ մարդն անընդհատ փոփոխում է բնությունը՝ գիտակցաբար կամ անգիտակցաբար խախտելով բնապահպանության հաշվեկշիռը: Անցած 20-րդ դարը բնութագրվեց աշխարհը վերափոխող գիտատեխնիկական առաջընթացով: 70-ական թվականների սկզբից արագ տեմպերով սկսեց զարգանալ ռեկոմբինանտ ԴՆԹ-ի տեխնոլոգիան, և մոլեկուլյար գենետիկայում ստեղծվեց նոր ուղղություն՝ գենային ինժեներիա: Գենային ինժեներիայի մեթոդները հնարավորություն են տալիս կենդանի օրգանիզմներում տեղադրելու այնպիսի գենետիկական ծրագրեր, որոնք ավելի ցանկալի են և՛ գիտության մեջ, և՛ պրակտիկայի համար: Գենային ինժեներիայի կարևոր նպատակներից մեկը նոր տրանսգեն բույսերի և կենդանիների ստեղծումն է: Նորաստեղծ օրգանիզմները, որոնց մեջ տեղադրել էին օտար գեներ, անվանեցին տրանսգեն կամ գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմներ (ԳՁՕ): Առաջին տրանսգեն օրգանիզմները մշակվել են «Մոնսանտո» ընկերությունում (ԱՄՆ): Տրանսգեն բույսերի առաջին աճեցումները եղել են 1988 թ-ին, իսկ 1993 թ-ին դրանք առաջին անգամ հայտնվել են շուկայում:

 

Երկրագնդում ապրում է ավելի քան 7 մլրդ բնակչություն, որից 1/3-ը թերսնված է: Ավելին՝ մարդու կերաբաժնին անհրաժեշտ 50% սպիտակուցներից միայն 15-20%-ն է ապահովված: Մի կողմից գենային ինժեներիայի մեթոդների շնորհիվ բազմաթիվ խնդիրներ հաղթահարվեցին գյուղատնտեսության, արդյունաբերության և բժշկության բնագավառներում, սակայն դրան զուգահեռ՝ ԴՆԹ-ի մոլեկուլների հետ գործողությունները նաև լուրջ մտավախությունների տեղիք են տալիս: Որպես հետևանք, ի վերջո, կարող են առաջանալ պաթոգեն մանրէների և վիրուսների նոր տեսակներ, որոնք կայուն կլինեն ներկայումս օգտագործվող բոլոր հակաբորբոքիչների (անտիբիոտիկների) նկատմամբ:

Տեղափոխված գենը կարող է ազդել հարևան գեների վրա, և այդ ազդեցությունը, հնարավոր է, տարածվի նաև մինչ այդ լռող գեների վրա:

 

Հենց այս խնդրին էր նվիրված դեկտեմբերի 5-ին ԵՊՀ իրավագիտության ֆակուլտետի էկոլոգիական իրավունքի գիտաուսումնական կենտրոնում կազմակերպված «Գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմների գործածություն. օգուտներ և մարտահրավերներ» թեմայով հանրային քննարկումը, որին մասնակցում էին ԵՊՀ իրավագիտության և կենսաբանության ֆակուլտետների ուսանողները, ՀՀ բնապահպանության նախարարության ներկայացուցիչները և Խ. Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական համալսարանի աշխարհագրության բաժնի մեկ ուսանողուհի:

Похожее изображение

 

Միջոցառմանը, բացի Էկոիրավունքի կենտրոնի ղեկավար Աիդա Իսկոյանից, ներկա էին նաև ԵՊՀ իրավագիտության ֆակուլտետի դեկան Գագիկ Ղազինյանը և դեկանի տեղակալ Արմեն Հայկյանցը:

Աիդա Իսկոյանը ներկայացրեց ոլորտը, արդի հիմնախնդիրները և ոլորտի կարգավորմանն ուղղված միջազգային իրավական ակտերը: Մասնակիցներին, մասնավորապես ուսանողներին ողջունեց նաև դեկան Գագիկ Ղազինյանը. «Շատ ողջունելի է, որ Էկոիրավունքի կենտրոնը բավականին ակտիվ և արդյունավետ գործունեություն է ծավալում, առավել ողջունելի և ուրախալի է, որ այդ գործունեության մասնակից են նաև ուսանողները»:

Картинки по запросу Գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմներ

 

Մինչ զեկույցներին անդրադառնալը քննարկման մասնակիցները դիտեցին անիմացիոն մի տեսահոլովակ, որը մանրամասն ներկայացնում էր գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմների կիրառման պատմությունը, հետևանքները և հնարավոր վտանգները: Այնուհետև բանախոսները ներկայացրին ոչ միայն ԳՁՕ-ների գործածության դրական և բացասական կողմերը, այլև դրանց ներկրման իրավական կարգավորումն աշխարհում և ՀՀ-ում, ինչպես նաև ԳՁՕ պարունակող սննդամթերքի վերաբերյալ տեղեկատվության մատչելիության հիմնահարցերը: Յուրաքանչյուր զեկույցից հետո մասնակիցների միջև ակտիվ ու երկար քննարկում էր ծավալվում, ինչը վկայում էր այն մասին, որ զեկույցները պատրաստված էին բավականին հետաքրքիր և բովանդակալից:

Քննարկման բոլոր մասնակիցների կարծիքներն ու փաստարկները, ի վերջո, հանգեցին հետևյալ եզրակացությանը՝ եթե գիտությունը չի ապացուցել, որ դրանք 100%-ով անվտանգ են մարդու և ընդհանրապես ամբողջ էկոհամակարգի համար, ապա դրանց օգտագործումը պետք է արգելվի:

Картинки по запросу Գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմներ

 

«Այնուամենայնիվ, համեմատության մեջ դնելով ԳՁՕ-ների դրական ու բացասական կողմերը, օգուտները և մարտահրավերները, կարող ենք փաստել՝ ԳՁՕ-ները որոշակիորեն լուծում են պարենի ապահովվածության հիմնախնդիրը, բայց հաշվի առնելով ԳՁՕ-ների թողած բացասական հետևանքները և ենթադրելով հնարավոր մարտահրավերները` ի վերջո պետք է հնարավորինս վերահսկել այս ոլորտը և հստակ օրենք մշակել»,- իր միտքն ամփոփեց ԵՊՀ կենսաբանության ֆակուլտետի ուսանողուհի Սուսաննա Մելիքյանը:

Հավելենք, որ շատ երկրներում՝ Հունաստանում, Լեհաստանում, Շվեյցարիայում, Վենեսուելայում, Ալժիրում, Թայլանդում, Բենինում, ինչպես նաև Իսպանիայի, Ավստրալիայի ու Նոր Զելանդիայի մի շարք նահանգներում կտրականապես արգելված է ԳՁՕ-ների օգտագործումը: Այս խնդրի դեմ պայքարում Հայաստանը սկսնակ է: Միայն 2004 թ-ին է ՀՀ-ն միացել Կենսաանվտանգության մասին կարթագենյան արձանագրությանը, որը ԳՁՕ-ների տրանսսահմանային տեղաշարժը կարգավորող իրավական առաջին փաստաթուղթն է: Ներկայումս Հայաստանում մշակվում է «Գենետիկորեն փոխված օրգանիզմների մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծ, որով կկարգավորվեն գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմների ներմուծման, մշակման, արտահանման խնդիրները:

Похожее изображение

 

Ի դեպ…

Գիտնականներն արդեն լոլիկի ԴՆԹ-ի գենի մեջ ներկառուցել են արկտիկական ձկան գենը: Ըստ այդմ՝ բանջարեղենի ձևափոխված այդ տեսակը, ինչպես խորը ջրերում ապրող հյուսիսային ձուկը, շատ հեշտ է դիմակայում ցրտին:

Գենային ինժեներիայի հաջորդ «հրաշքը» կարտոֆիլն է, որին կոլորադյան բզեզն անգամ չի կարող վնասել, քանի որ կարտոֆիլի գենոմի մեջ ներկցված է վնասատուների համար մահացու թունավոր նյութ արտադրող բակտերիայի գեն: Եվ քանի որ կարտոֆիլի վրա այլ միջատներ էլ են նստում, օրինակ՝ թիթեռ, զատիկ, մեղու, հետևաբար դրանք էլ են ոչնչանում: Դրանց ոչնչացման հետևանքով էլ սկսեցին ոչնչանալ նաև թռչունների այն տեսակները, որոնք սնվում են այդ միջատներով:

Ucom and Impact Hub Yerevan Wrap Up the Third Edition of Their Green Entrepreneurship Program SoftConstruct and the French University in Armenia Sign A New Memorandum of UnderstandingIDBank to Present a Unified Ecosystem Concept at DigiTec 2026Ucom Supports Annual Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026 Competition in YerevanIDBank Presents the Rate.Trading Digital Platform at Toon Expo.Invest 2026The Second Khachaturian International Youth Competition Concludes at China National Opera House Under the Artistic Direction of Sergey Smbatyan "The network this time for COP17 was the most one of exceptional network we have ever had." The service quality by Team was highly appreciated by UN representative Rate.Trading: Large Transactions with Digital Management of Exchange Rate RisksVIVA Foundation Named November Beneficiary of “The Power of One Dram”Special Mortgage Offers: IDBank at Toon Expo: Invest 2026Vahe and Vigen Badalyan File Lawsuit Against 1in.am Seeking Protection of Their Business ReputationIDBank at the UBA Regional Conference: From Travel Solutions to Business OpportunitiesJoint statement by the parties consolidatted around the national agenda35% Discount for the 35th Anniversary on Selected IDBank CardsConverse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Business loan pre-approval in five minutes — what did Unibank showcase in Gyumri?Converse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Bratislava forum to debate Armenia’s strategic future Ucom Service Center in Artashat Reopens at a New Address Ucom and Republican Union of Employers of Armenia Sign Cooperation MemorandumCreate your Visa Digital from Unibank for purchases and transfers Ucom – Main Sponsor of the 21st International Microelectronics Olympiad IDBank and Idram Hold Financial Literacy Session for Young Chess PlayersUcom Supports Silicon Mountains 2026, Driving Innovation and Technological Development IDBank has issued perpetual coupon bonds for the first timeIDBank Supports the Reconstruction of the Spandaryan Canal: Commemorative Plaque Dedicated to the Project SignedIDBank and Idram Presented Several Environmental Initiatives at COP17Ucom Shares Its Experience in Private Sector Engagement in Nature Conservation at COP17 Blue Zone«Here’s the screenshot, the money has been transferred»: IDBank warns of fake payment scamsFirst Steps in Your Career with IDBank: 16th Cycle of IDream LaunchedDigital Architecture for a Sustainable Future: IDBank's Article in Regional Post MagazineRate.Trading. New Digital Culture of Currency ExchangeDigital Future and Sustainable Development: IDBank's Chairman of the Management Board in an Interview with ForbesApplications Now Open: Armenian Virtuosos International Academy-Festival 2027Book Published with Ucom’s Support Presented at COP17: “The Secret Path of Hovazadzor”Ucom Highlights the Role of Technology in Nature Conservation at COP17“The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with videos is doomed to fail”: “Strong Armenia” Party With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation TogetherYoung Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 A Birthday in Italy with UnibankIdram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic PartnerIDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17New AI-Powered Wildlife Monitoring Camera Installed in Paruyr Sevak with the Support of Ucom35 Years of Trust: IDBank Celebrates with Its CustomersBusiness and mining leader Mark Cutifani to deliver keynote speech at the 3rd Mining Armenia Forum“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across ArmeniaAfeyan Initiatives for Armenia Awards Grant to the Armenia Education Initiative to Expand the Teach For Armenia’s Seroond School Turnaround Program Ucom to Participate in COP17 Together with FPWC, Showcasing Their Environmental Partnership