Պետք է հզոր գաղափարների շուրջ հավաքվեն հզոր անհատներ և հզոր քաղաքական ուժեր. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր հյուրն է «Ծառուկյան» դաշինքի ռեյտինգային ցուցակով Տավուշի մարզում պատգամավորության թեկնածու առաջադրված Վարուժան Բաբաջանյանը

– Պարոն Բաբաջանյան, ինչպե՞ս է ընթանում քարոզարշավը Տավուշի մարզում, որտեղ առաջադրված եք պատգամավորության թեկնածու:

– Տավուշի մարզում ընթացող քարոզարշավն ամենահանդարտներից է: Տոտալ ճնշումներ չեն արձանագրվել: Իհարկե, որոշակի լծակների կիրառում տեղի է ունենում, ամեն մեկը փորձում է իրեն հասանելի և ավանդական մեթոդներով ձայներ բերելու տեխնոլոգիաները աշխատեցնել: Բայց, քանի որ մտել ենք ընտրապայքարի մեջ, մենք գիտեինք, որ այդպես է լինելու: Եվ այնպես չէ, որ դրա դեմ որոշակի գործողություններ չունեինք: Սակայն ընդհանուր առմամբ, այսպես ասած, լարվածություն, դանակահարություն, կրակոցներ, փառք Աստծո, չեղան:

– Իրոք, փառք Աստծո: Մեր ժողովուրդն այս տարիների ընթացքում, նաև շատ փորձագետների գնահատմամբ, ապատիայի մեջ էր. քաղաքական սպասումներ չուներ այլևս: Հաջողվե՞ց ձեզ ակտիվացնել հասարակությանը: Նրան դարձնել պատասխանատու երկրի ճակատագրի հանդեպ:

– Ամեն իրավիճակում և ամեն ինչի դիմաց պետք է մեխանիզմներ աշխատեցնել: Եվ հասարակությանը տեղեկացնել այդ մեխանիզմների մասին: Ես իմ ընտրողին բացատրել եմ, որ այս անգամ ընտրակեղծիքների մեքենան շատ ավելի քիչ հնարավորություն ունի ձայներ կեղծելու: Բացատրել եմ, որ գումարով ընտրության դեպքում նրանք կորցնում են իշխանության վրա ունեցած իրենց ամենակարևոր լծակը:

Եվ քանի որ բոլորը վստահ են, որ եթե այս անգամ էլ երկրում լուրջ փոփոխություններ չլինեն, ապա երիտասարդության վերջին փշուրներն են լքելու իրենց ու թողնել–գնալու են խոպան, ապա պետք է միանշանակ գիտակցեն խղճի մտոք քվեարկելու անհրաժեշտությունը:

– Դուք այս ընթացքում շոշափած կլինեք ժողովրդի տրամադրությունը. այս անգա՞մ ինչ է ուզում նա քաղաքական գործչից, ինչպիսի՞ երկիր է ուզում ունենալ…

– Շատ հետաքրքիր բան նկատեցի: Եթե նախկինում ծրագրերին վերաբերվում էին քամահրանքով, այս անգամ մեր` «Ծառուկյան» դաշինքի 15 կետերը լրջորեն քննարկում էին:

Իսկ եթե ընդհանրացնենք` ժողովուրդը երկու բանի է սպասում: Նախ՝ սպասում է սեփական խոսքի տեր, օգնող, գործունյա մարդու` քաղաքական գործչի: Ասեմ, որ, ըստ երևույթին, այս ընտրապայքարի ընթացքում Գագիկ Ծառուկյանի հաջողության գաղտնիքը հենց սրա մեջ է: Եվ երկրորդ` սպասում է… փողի` ընտրակաշառքի:

– Դուք, որպես ռեյտինգային ցուցակով առաջադրված պատգամավորության թեկնածու, ըստ էության` տարածքային թեկնածու, ի՞նչ եք կարծում` մեր պրոբլեմները լոկա՞լ բնույթի են, թե ընդհանրապես պետք են համակարգային կարգավորումներ, որպեսզի երկրի ցանկացած հատվածում եղած խնդիրները լուծվեն:

– Պրոբլեմները սպեցիֆիկ չեն: Իհարկե, յուրաքանչյուր տարածք ունի իր առանձին խնդիրները, որոնք առանձին մոտեցում են պահանջում, բայց ընդհանուր առմամբ, մեր պրոբլեմները լոկալ բնույթի չեն:

Դրա համար էլ ես մեր ընտրողին ասում եմ` մեկ Վարուժան Բաբաջանյանով, կամ մեկ այլ տարածքի մեկ այլ պատգամավորով, որքան էլ նա արժանավոր լինի, մեծ հարց չես լուծի: Խնդիրը համակարգի մեջ է: Եվ պատգամավորը պետք է զբաղվի ոչ թե համայնքապետին հարիր աշխատանքով, այլ օրենսդրական գործունեությամբ: Պետք է օրենքներ գրենք, նաև գնանք ու տեղերում գրված օրենքների, այսպես ասած, պտուտակները գործի գցենք:

Իսկ մեր երկրում ժանգոտված է կառավարման համակարգի մեքենան: Այս վիճակը պետք է վերացնել օրենսդրական բարեփոխումների ճանապարհով, քայլ առ քայլ առաջ գնալով: Դա ժամանակ պահանջող հարց է, միանգամից ոչինչ չի կարգավորվի. նվազագույնը գոնե երեք տարի է անհրաժեշտ: Եվ ես այս մասին ասում եմ նաև իմ ընտրողին:

– Փաստորեն քաղաքական այն ուժի` «Ծառուկյան» դաշինքի մոտեցումը, որի ցուցակով առաջադրված եք, ևս նույնն է` նախ լուծել օրվա հրամայական դարձած խնդիրները, ստեղծել բավարար հիմք, ապա այդ հիմքի վրա կառուցել երկրի զարգացման հեռանկարը:

– Երբ երկիրը ձեռքից գնում է, առաջին քայլերը պետք է լինեն ոչ թե 10 տարվա տեսլականով, այլ պետք է խոսվի առաջին օրվա, երկրորդ օրվա և մոտակա այլ օրերի անելիքների մասին: Այսինքն` մենք խնդիր ենք դրել նախ կասեցնել այս խայտառակ տնտեսական անկումը, կասեցնել արտագաղթը, մարդկանց մոտ հույս արթնացնել վաղվա օրվա վերաբերյալ, նոր դրանից հետո, որպես 50+1 ձայնի հավակնորդ քաղաքական ուժ, իրականացնել մեր թե՛ կարճաժամկետ, թե՛ միջնաժամկետ և թե՛ երկարաժամկետ ծրագրերը:

– Իսկ թեկնածուների այս բազմազանությունը, նրանց խայտաբղետությունը չի՞ խանգարում, որ ընտրողը կարողանա իր թեկնածուին մոտիկից ծանոթանալ: Ընդհանրապես թեկնածուների այսքան առատությունը չի՞ լղոզում քաղաքական դաշտը: Միով բանիվ` ինչպիսի՞ն է Ձեր գնահատականը Ընտրական ներկա օրենսգրքի վերաբերյալ:

– Ես լա՞վ, թե՞ վատ քաղաքական գործիչ եմ. թող յուրաքանչյուրը տա իր գնահատականը: Բայց միաժամանակ իրավիճակն այնպիսին է, որ մարդիկ, որոնց քվեները ստանալ ես հավակնում եմ, ունեն պատգամավորության թեկնածու առաջադրված անհայտ մորաքրոջ, հորաքրոջ կամ քեռու տղա: Այս մարդիկ ուզած–չուզած նրանց են իրենց ձայնը տալու: Ցեղի պատիվ է, գեղի պատիվ է, որ գոնե մի 100–200 ձայն ստանան ու խայտառակ չլինեն: Որովհետև, հատկապես պրովինցիալ տարածքներում, այդպես է, տվյալ ֆակտորն աշխատում է:

Իսկ այդ ձայները բեկորներ են, որ պոկվում են մեր ընդհանուր քաղաքական ալյանսին տրվող քվեներից: Ու վերջնարդյունքում խոչընդոտ են լինում մեր ծրագրերի իրականացման համար:

– Եվ փաստորեն քաղաքական բյուրեղացումն ինչ–որ տեղ չի կայանում այս ընտրությունների ժամանակ:

– Ընդհանրապես շատ լավ է, երբ ապակենտրոնացում է լինում տնտեսության մեջ: Իսկ քաղաքականության մեջ հակառակն է` պետք է բևեռացում լինի: Որպեսզի հզոր գաղափարների շուրջ հավաքվեն հզոր անհատներ, հզոր քաղաքական ուժեր, և իրականություն դարձնեն դրանք: Որովհետև 5 կամ 7% հավաքած քաղաքական ուժը չի կարող երկրում արմատական փոփոխություն անել:

– Այս ընտրություններին ընտրակաշառքն ինչպիսի՞ դեր կխաղա: Ըստ Ձեզ` ժողովուրդն ինչպե՞ս կքվեարկի:

– Հասարակության մեծամասնությունը դեռ ընտրակաշառքի սպեսելիքներ ունի: Բայց ես նրանց աչքերում նաև փոփոխության հույս եմ տեսնում: Երբ հետները հանդիպել–խոսել եմ, մի բան եմ առաջարկել` այս անգամ «էքսպերիմենտ» արեք` քվեարկեք ձեր համոզմունքով: Եթե արդյունքը ձեզ չգոհացնի, ապա էլի ընտրություններ են լինելու. փող տվողն էլ կգտնվի, փող վերցնողն էլ:

– Տավուշը սահմանամերձ շրջան է: Դուք՝ որպես տեղի պատգամավորության թեկնածու, ինչպե՞ս եք պատկերացնում ընդհանրապես մեր սահմանամերձ շրջանների խնդիրների լուծումները: Նրանց անվտանգության, սոցիալ–տնտեսական իրավիճակի բարելավման հետ կապված հարցերը: Նոր բան առաջարկելո՞ւ եք:

– Ես պետք է այնտեղ ապրեմ: Բացառապես այնտեղ ապրելով է լուծվում անվտանգության հարցը: Պատգամավորն իր այնտեղ ապրելով պետք է օրինակ ծառայի այլոց: Այնտեղ ապրելով փորձի ներդրողների բերել: Գյուղերում փոքրիկ ծիլեր դնի, որոնք ծառ կդառնան: Այսինքն` մենք պետք է շվաք տանք գյուղացուն, որ շարունակի իր հողի վրա ապրել:

Եթե ես մեծ–մեծ խոսում եմ մարզերի զարգացման մասին, բայց լքում եմ իմ մարզը և իմ թանկարժեք գրասենյակից եմ խոսում այնտեղ ապրողի պրոբլեմների մասին, ապա ազնիվ չեմ:

Ինչ վերաբերվում է ինձ, ապա ես արդեն բավականին ժամանակ է, ինչ տեղափոխվել եմ ու այնտեղ եմ բնակություն հաստատել: Ու հիմա իմ խնդիրն է պայմաններ ստեղծել, որ ուրիշներն էլ նույնն անեն` գան ու ապրեն: Այս դեպքում է, որ սահմանը շատ ամուր կլինի ու նաև տնտեսական շարժ կլինի:

Բայց երբ տեղի լիդերները թողնում գալիս են մայրաքաղաք, ապա մարդիկ ապրում են լքվածի զգացողությամբ: Իսկ լքվածի զգացողությունն է հենց մեր ողբերգությունը: Շատ դեպքերում սոցիալական խնդիրների պատճառով չէ, որ մարդիկ արտագաղթում են: Ավելի հաճախ արտագաղթում են, երբ իրենց լքված են զգում սեփական հողի վրա:

– Մեր երկրում այսպես է` տնտեսական, մշակութային ողջ ռեսուրսները կենտրոնանում են մայրաքաղաքում: Եվ կամաց–կամաց մարզերում ապրող մարդը «դառնում է» ընդամենը սահմանամերձ շրջանի բնակիչ, կամ որ նույնն է` մեր ընկալումներում ընդամենը սահման պահող է: Սա մտահոգիչ չէ՞: Ի՞նչ պետք է արվի, որպեսզի մարզերի համաչափ զարգացումը դառնա իրողություն, փաստ:

– Առաջին քայլը պետք է լինի պետական լրավճարների գոտիականացումը: Թե չէ ի՞նչ է նշանակում` Երևանի Կենտրոն համայնքը նույն գործակցով է լրավճար ստանում, ինչ հեռավոր Պառավաքարը: Բայց չէ՞ որ Կենտրոնը հսկայական գույք ունի` տրված վարձով: Կամ վաճառում է դրանք ու մեկ օրում միլիարդավոր դրամների մուտքեր ստանում: Մինչդեռ սահմանամերձ գյուղերը տասը տարում նրա մեկ օրվա մուտքերը չեն ունենում:

Սրա հետևանքով է նաև, որ Երևանի տարբեր համայնքներում գումարների, այսպես ասեմ` ավելցուկ է լինում, և դրանք ծախսում են տարաբնույթ դրոշակների, կոնյակների, այլևայլ բաների վրա: Կամ ճոխ–ճոխ համերգներ են կազմակերպում: Իսկ հեռավոր այն գյուղում մանկապերտեզի տանիքը կաթում է:

Այնպես որ, եթե ցանկանում ենք մեր տարածքները համաչափ զարգանան, ապա պետք է նախ և առաջ եղած միջոցները ճիշտ բաշխվեն:

Արդյունքում մենք Երևանում մի քիչ պակաս ենք դրոշակ առնում, մի քիչ էժան կոնյակ ենք խմում, համերգները մի քիչ զուսպ ենք կազմակերպում ու դրա փոխարեն հեռավոր գյուղերում ունենում ենք բարեկարգ փողոցներ, մանկապարտեզներ, զբոսայգիներ:

Մի բան էլ` ֆինանսների կենտրոնացումը կոռուպցիոն մեծ ռիսկեր է պարունակում: Նաև դա է պատճառը, որ իշխանությունները չեն գնում ապակենտրոնացման: Որովհետև կենտրոնացված գումարներից են կարողանում գրպանումներ անել:

– ժամանակ առաջ արտոնություն տրվեց սահմանամերձ բնակավայրերին: Դա ինչ–որ արդյունք տվե՞ց, երևո՞ւմ է այսօր:

– Իհարկե: Մենք հրաշալի օրինակ ունենք. Բերդի տարածաշրջանի հեռավոր մի գյուղում բացվեց հսկայական գործարան, որն այսօր ցանց է դառնում: Որ գյուղում այն հասել է, այնտեղ արդեն էական շարժ կա, որոշակի բարեկեցություն է նկատվում: Հիմա էլ լոկալ արտադրություններ են հիմնվում` առանձին ընտանիքներ են ներգրավվում այդ ցանցի մեջ:

Բանն այն է, որ փոքր քաղաքներին էլ կարելի է նման արտոնություններ տալ, ինչպես տվել ենք գյուղական համայնքներին: Եվ դա նաև նրա համար, որ ներդրողի համար առավել գրավիչ լինի դաշտը: Ամեն անգամ ստիպված չլինի քար ու քանդ ճանապարհներով հասնել սահմանի վրայի գյուղական բնակավայրերը, որ իր ձեռնարկության խնդիրները լուծի:

Առավել ևս, որ մեր երկրում փոքր և միջին ձեռնարկություններից ստացված բյուջետային մուտքերը չնչին քանակություն ունեն: Մեծ հաշվով բյուջեն դրանից մեծ բան չի կորցնի, եթե հարկային արտոնությունների քարտեզն ընդարձակվի: Բայց փոխարենը կստեղծվեն աշխատատեղեր, կունենանք համախառն ներքին արդյունքի աճ, որը, այսպես թե այնպես, հետ է գալիս պետական բյուջե:

– Իսկ որպեսզի բիզնեսը գնա հեռավոր շրջաններ, գյուղեր, մենք ունե՞նք համապատասխան ենթակառուցվածքներ:

– Առաջին ենթակառուցվածքը էժան աշխատուժն է: Եվ մենք պետք է կարողանանք մեր էժան աշխատուժը ճիշտ վաճառել երևանցի կամ արտերկրի բիզնեսմենին:

Սակայն մենք չունենք մեր պրոբլեմների, այսպես ասած, քարտեզը: Այսինքն՝ մենք չենք ամրագրել, թե, ասենք, Տավուշի Չինչին գյուղում ի՞նչ խնդիր կա, նաև այս գյուղն ինչի՞ պոտենցիալ ունի, ի՞նչ կարող է անել: Համապատասխանաբար` ի՞նչ ներդրում կարելի է կատարել այնտեղ:

Մինչդեռ պետք է հատ առ հատ, բոլոր գյուղերի համար ունենանք անձնագրեր, որպեսզի ներդրողին ասենք` այստեղ կարելի է լավ գազար աճեցնել, եկեք գյուղացու հետ պայմանագիր կնքեք:

Իսկ գիտե՞ք որ նման մթերքների առյուծի բաժինը բանակի կարիքների համար ներմուծում ենք դրսից: Կամ բանակի կարիքների համար ներմուծում ենք 1,8 մլրդ դրամի խտացրած կաթ` Բելառուսից:

Մինչդեռ մեզ մոտ մեռնում է անասնապահությունը, քանի որ չկան կաթի վերամշակման ձեռնարկություններ: Բայց կարելի է, չէ՞ այդ 1,8 մլրդը ուղղել հեռավոր մարզերի անասնապահական բնակավայրեր և տեղերում կազմակերպել խտացրած կաթի արտադրություն:

– Լա՛վ, դա դժվա՞ր էր հասկանալը: Ի վերջո, մենք ունենք տարածքային կառավարման և զարգացման նախարարություն, պետական այլ կառույցներ: Երկու տասնյակից ավելի տարիների պատմություն ունի մեր երկիրը…

– Իրենք բոլորն էլ շատ լավ հասկանում են: Այնպես չէ, որ ես իրենցից խելոք եմ: Բայցև ես մի բան գիտեմ` ապակենտրոնացնելով պետական բյուջեի հատկացումները համապատասխան ապրանքները ներմուծելու համար, նրանք կորցնում են իրենց կոռուպցիոն լծակները: Ավելի հեշտ է համաձայնության գալ ու, գումարների մի մասը գրպանելով, մեկ տեղից գործարք կատարել դրսի հետ: Չեն կարող առանձին–առանձին, ասենք, 500 գյուղացիական տնտեսությունների հետ գործարքի մեջ մտնել:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում: