«Թուրք–եվրոպական և թուրք–ամերիկյան ոչ բարենպաստ հարաբերությունները միանշանակ մեր դեմ են գործում». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր հյուրն է պատմաբան Գևորգ Յազճյանը

– Պարոն Յազճյան, փաստացի Թուրքիան հրաժարվում է քեմալական հանրապետությունից: Ինչի՞ համար էր կառավարման համակարգի այդ փոփոխությունը:

– Որպեսզի Էրդողանը հավերժացնի իր իշխանությունը:

Եվ դա հանգեցնելու է լուրջ փոփոխությունների: Միայն անցում չէր նախագահական համակարգի: Արտաքին և ներքին քաղաքականությունների մեջ տեղի են ունենալու կարևոր փոփոխություններ:

Շուտով պաշտոնապես կհրաժարվեն քեմալականությունից, և նրան կփոխարինի մեկ այլ գաղափարախոսություն: Եվ դա իսլամականությունն է:

Արդեն իսկ Քեմալի վերաբերյալ արվում են տհաճ հրապարակումներ: Որ նա հրեական ծագում ունի, մասոն էր, ալկոհոլիկ է, միասեռական էր և այլն, և այլն:

– Իսկ ի՞նչ եք կարծում` կլինի արմատակա՞ն իսլամիզմ, թե` չափավոր:

– Արտաքին տեսքով կլինի չափավոր, բայց իրականում կլինի արմատական: Բայց, իհարկե, ո՛չ այն իմաստով, ինչպես տեսնում ենք ահաբեկիչների մոտ: Սակայն կյանքի բոլոր ոլորտներում կմտնի իսլամը: Բացառված չէ, որ շարիաթի օրենքները գործեն` զուգահեռ քաղաքացիական օրենքներին: Մոտավորապես այնպես, ինչպես Իրանում է:

– Իսկ նեոօսմանիզմի գաղափարախոսության իրականացման ճանապարհին այս փոփոխությունն անհրաժե՞շտ նախապայման էր, թե այդ խնդիրն ընդհանրապես դրված չէ:

– Չեմ կարող ամբողջությամբ ասել, որ անհրաժեշտ նախապայման էր, բայց մի բան հաստատ է, որ նեոօսմանությունը ենթադրում է նաև իշխանության կենտրոնացում:

Բնականաբար նեոօսմանիզմը հիմնականում դրսևորվելու է արտաքին ճակատում վարվելիք քաղաքականության մեջ: Իսկ Թուրքիան ունի չորս ուղղություն` արևելք, արևմուտք, հյուսիս, հարավ: Արևմուտքը եվրոպան է, որտեղ բացահայտ արդեն ասվում է, որ Թուրքիան այլևս տեղ չունի: Եվ Թուրքիան ինքն էլ արդեն համոզված է դրանում: Բացահայտ կերպով այն դուրս է դրվում նաև Բուլղարիայից, որտեղ վերջին շրջանում միջամտության փորձեր էր անում:

Հյուսիսային ուղղությունը Ղրիմն է, ուր կա թաթարական զգալի զանգված: Բայց այն Ռուսաստանի մաս է կազմում, և Թուրքիան չի կարող ոչինչ անել:

Ուկրաինայում ևս փորձում է դիրքերը ամրապնդել, սակայն այնտեղ չունի «հինգերորդ» զորասյուն: Շատ քիչ են ազգությամբ թուրքերը, և ընդհանրապես քիչ է մահմեդական բնակչությունը:

Հարավային ուղղությունը արաբական ուղղությունն է: Սիրիայի դեպքերը ցույց են տալիս, որ այստեղ էլ իրեն գրկաբաց ընդունողներ չկան: Ընդհակառակը, Եգիպտոսի հետ հարաբերությունները թշնամական են: Իսկ Եգիպտոսը շատ լուրջ գործոն է: Առանց այս երկրի դժվար թե որևէ մեկը հաջողության հասնի արաբական աշխարհում:

Եվ եթե Եգիպտոսում ինչ–որ փոփոխություններ լինեն, տեղի ունենա հեղաշրջում, և եթե Թուրքիան նվաճի այս երկիրը, ապա արաբական աշխարհում կարող է հենարաններ ստեղծել իր տարածման համար: Չմոռանանք, որ դեռևս հարյուր տարի չի անցել, երբ այս տարածքները օսմանյան կայսրության մասն էին:

Նաև իրանական ուղղությունն է: Բայց այս ուղղությամբ դժվար թե Թուրքիան կարողանա որևէ հաջողության հասնել:

Մնում է միայն կովկասյան ուղղությունը` Հայաստան, Վրաստան, Ադրբեջան և Հյուսիսային Կովկասի երկրներ: Հյուսիսային Կովկասի երկրներում Թուրքիան չի կարող շատ «աշխույժ» լինել, որովհետև Ռուսաստանի մաս են դրանք:

Ադրբեջանը, հասկանալի է, որ թուրքական գործոնի ամենաուժեղ տարն է: Իսկ Վրաստանը համարյա թե վերածվել է թուրքական հովանավորյալ պետության:

Մնաց Հայաստանը: Ռուսաստանի և Թուրքիայի հարաբերությունները միշտ էլ եղել են հակասական: Եղել են պահեր, երբ նրանց պետական շահերն ինչ–որ ձևով համընկել են: Անպայման` պետական, որովհետև ժողովուրդներն իրար ատում են: Հատկապես թուրքերը ռուսներին ատում են: Եվ երբ այդ պետական շահերը կրկին համընկնեն, մենք կարող ենք որպես մանրադրամ օգտագործվել նրանց ձեռքին: Հատկապես արցախյան հարցի առումով:

Որովհետև թուրքերն ու ադրբեջանցիները Ռուսաստանին տալիք ունեն: Իսկ մենք ամեն ինչ տվել ենք, այլևս տալիք չի մնացել: Օրինակ, Ադրբեջանն իր նավթից կարող է տալ Ռուսաստանին, անդամակցել ԵՏՄ–ին: Իսկ Թուրքիայի հետ ունեցած Ռուսաստանի հարաբերությունների մեջ շատ կարևոր է գազի գործոնը: Թուրքիան ամեն տարի սպառում է շուրջ 9 մլրդ դոլարի ռուսական գազ: Դեռ չխոսենք «Թուրքական հոսքի» մասին:

Այսինքն` Թուրքիան ևս տալիք ունի Ռուսաստանին և, համապատասխանաբար, նրանից ստանալիք ունի:

– Հիմա սուրը կախված է մեր գլխի՞ն. ելք չունե՞նք:

– Ես կցանկանայի, որպեսզի թուրք–եվրոպական հարաբերություններն ինչ–որ ձևով լինեին հակակշիռ ռուս–թուրքական մերձեցումներին: Նույնն էլ` Ամերիկայի պարագայում, որտեղ կրկին լարվածություն կա այսօր: Իսկ թուրք–եվրոպական և թուրք–ամերիկյան ոչ բարենպաստ հարաբերությունները միանշանակ մեր դեմ են գործում:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում