Yerevan, 20.November.2026,
00
:
00
BREAKING

Ինչու չեն հղիանում տարիքով կանայք

LIFE

Տարիքով կանայք հղիանալու հետ կապված խնդիրներ հաճախ են ունենում այն պատճառով, որ նրանց ձվաբջիջներն աստիճանաբար կորցնում են կիսվելիս քրոմոսմները «ձգելու» ընդունակությունից դեռեւս ձվարաններում կենսունակ լինելու ժամանակ, նշված է Current Biology ամսագրում հրապարակված հոդվածում:

«Մենք պարզել ենք, որ միկրոխողովակները, որոնք կիսվելիս քրոմոսոմների բաժանման «դիրիժորներն» են, ծեր ձվաբջիջներում իրենց նորմալ ձեւով են պահում: Նրանք ներդաշնակ չեն շարժվում կիսվելու վերետենը հավաքելիս, այլ անկանոն աճում են բոլոր ուղղություններով: Ամենայն հավանականությամբ այս շարժումները քրոմոսոմների բաժանման ժամանակ սխալներ են առաջացնում, ինչով եւ բացատրվում է այն, թե ինչու են տարիքով կանայք զրկվում պտղաբերությունից»,- հայտարարել է Մոնրեալի (Կանադա) համալսարանից Գրեգ Ֆից-Հարիսը:

Ընթացիկ գնահատականներով՝ արեւմտյան երկրներում ընտանեկան զույգերի մոտ 10-15 տոկոսը անկարող է սերունդը շարունակել երկու «կեսերից» մեկի անպտղության պատճառով: Չնայած համընդհանուր պատկերացումներին, տղամարդկանց եւ կանանց անպտղության բաժինը հավասար է, ըստ որում՝ անպտուղ տղամարդկանց եւ կանանց մեծ մասը պտղաբերությունը կորցնում է 40-55 տարեկանում: Անպտղության կենսաբանական պատճառները մեծ մասամբ անհայտ են բարդության եւ այն գենետիկ մեխանիզմների քիչ հետազոտված լինելու պատճառով, որոնք կառավարում են ձվաբջիջների եւ սերմնաբջիջների արտադրումը: Ֆից-Հարիսը եւ նրա գործընկեր Շոմա Նակագավան մկների օրգանիզմում ձվաբջիջների աճին հետեւելիս, որոնց մի մասը համեմատաբար երիտասարդ է եղել, իսկ մյուս մասը՝ բավականին տարիքով, պատահաբար հայտնաբերել են, թե ինչը կարող է կանանց անպտղություն առաջացնել:

Հարիսը եւ Նակագավան պարզաբանել են, որ կենսաբանների մեծ մասն այսօր կարծում է, թե բալզակյան տարիքի կանանց շրջանում անպտղությունն առաջանում է այն պատճառով, որ նրանց ձվաբջիջները ոչ միշտ են քրոմոսոմների «ճիշտ» քանակ ունենում՝ սեռական բջիջների «պատրաստուքի» կիսվելու ժամանակ դրանք բաշխելիս տեղի ունեցող սխալների հետեւանքով: Սրա օգտին է վկայում այն, որ ուշ ծնված երեխաները հաճախ են տառապում Դաունի համախտանիշով եւ գենետիկ այլ խանգարումներով, որոնք կապված են նրանց բջիջներում ավելորդ քրոմոսոմների առկայության հետ:

Գիտնականները սրա պատճառն էին համարում այն, որ տարեց սեռական բջիջներում քրոմոսմները միմյանց բավական վատ են «կպչում», որի հետեւանքով ապագա ձվաբջիջների «պատրաստուքների» կիսվելու ժամանակ դեպի բջիջների կեսը տեղափոխվելիս պարբերաբար «կորում» են:

Ֆից-Հարիսի եւ Նակագավայի փորձերով պարզվել է, որ այդպես չէ: Վերլուծելով ձվաբջիջների աճի եւ կիսվելու պրոցեսի բազմաժամյա տեսանյութերը՝ գիտնականները հայտնաբերել են, որ խանգարումներն առաջանում են միանգամայն այլ տեղում՝ այն պատճառով, թե ինչպես են աճում հատուկ թելերը, որոնք քրոմոսոմները քաշում են բջջի կեսերով:

Այս թելերը՝ այսպես կոչված միկրոխողովակները, «կիսվելու վերետենի» մաս են համարվում, բարդ կառույց, որը կազմված է երկու «բեւեռներից», այսպես կոչված ցենտրիոլներից, քրոմոսոմներից եւ մեծ քանակով թելերից, որոնք քրոմոսոմները միացնում են բեւեռներին:

Որպես կանոն՝ երիտասարդ բջիջի կիսվելու ժամանակ «վերետենային կիսումը» լիովին համաչափ եւ ճիշտ ձեւ ունի, որ հիշեցնում է, թե ինչպես են ֆիզիկայի դպրոցական դասագրքերում պատկերում մագնիսները եւ մագնիսական դաշտի գծերը: Ֆից-Հարիսը եւ Նակագավան հայտնաբերել են, որ տարեց բջիջներում այս կառույցի ձեւը հաճախ խախտվում է այն պատճառով, որ միկոխողովակների թելերը սկսում են աճել պատահական ուղղություններով՝ ձեւավորելով ոչ թե 2, այլ 3 եւ ավելի շատ «բեւեռներ», որոնց մի մասը չի անհետանում նույնիսկ բջիջների կիսվելու վերջին փուլերում:

Սրա հետեւանքով քրոմոսոմները ապագա ձվաբջիջի եւ նրա «քույրերի» կեսերում այս ու այն կողմ են քաշքշվում միանգամայն պատահական ու անկանոն կերպով, որը եւ մեծ թվով խանգարումներ է առաջացնում, որոնք հատուկ են տարեց կանանց եւ էգերի բջիջներին:

Նակագավան եւ Ֆից-Հարիսը կարծում են, որ խնդրի արմատը կարող է թաքնված լինել ոչ թե բջջի ԴՆԹ-ում, այլ դրա պարունակության մեջ. երբ գիտնականները տարեց սեռական բջջակորիզը փոխպատվաստել են ավելի երիտասարդ ձվաբջիջի մեջ, այն կիսվելու փուլը նորմալ է ավարտել: Իր հերթին, երիտասարդ բջջակորիզը ավելի ծեր բջջի մեջ հայտնվելով՝ չի կարողացել իր քրոմոսոմները նորմալ «կիսել»:

Գիտնականները դեռեւս չգիտեն, թե ինչպես է հնարավոր այս խնդրի դեմ պայքարել, սակայն ենթադրում են, որ ուշ անպտղության առաջացման պատճառ կարող են լինել նաեւ ձվաբջիջների նորմալ կիսվելուն խանգարող այլ գործոններ: Կենսաբանները հույս ունեն, որ այս խանգարումների պատճառների հայտնաբերումը թույլ կտա գտնել անպտղության առաջացումից կանանց պաշտպանելու միջոցը:

IDBank to Present a Unified Ecosystem Concept at DigiTec 2026Ucom Supports Annual Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026 Competition in YerevanIDBank Presents the Rate.Trading Digital Platform at Toon Expo.Invest 2026The Second Khachaturian International Youth Competition Concludes at China National Opera House Under the Artistic Direction of Sergey Smbatyan "The network this time for COP17 was the most one of exceptional network we have ever had." The service quality by Team was highly appreciated by UN representative Rate.Trading: Large Transactions with Digital Management of Exchange Rate RisksVIVA Foundation Named November Beneficiary of “The Power of One Dram”Special Mortgage Offers: IDBank at Toon Expo: Invest 2026Vahe and Vigen Badalyan File Lawsuit Against 1in.am Seeking Protection of Their Business ReputationIDBank at the UBA Regional Conference: From Travel Solutions to Business OpportunitiesJoint statement by the parties consolidatted around the national agenda35% Discount for the 35th Anniversary on Selected IDBank CardsConverse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Business loan pre-approval in five minutes — what did Unibank showcase in Gyumri?Converse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Bratislava forum to debate Armenia’s strategic future Ucom Service Center in Artashat Reopens at a New Address Ucom and Republican Union of Employers of Armenia Sign Cooperation MemorandumCreate your Visa Digital from Unibank for purchases and transfers Ucom – Main Sponsor of the 21st International Microelectronics Olympiad IDBank and Idram Hold Financial Literacy Session for Young Chess PlayersUcom Supports Silicon Mountains 2026, Driving Innovation and Technological Development IDBank has issued perpetual coupon bonds for the first timeIDBank Supports the Reconstruction of the Spandaryan Canal: Commemorative Plaque Dedicated to the Project SignedIDBank and Idram Presented Several Environmental Initiatives at COP17Ucom Shares Its Experience in Private Sector Engagement in Nature Conservation at COP17 Blue Zone«Here’s the screenshot, the money has been transferred»: IDBank warns of fake payment scamsFirst Steps in Your Career with IDBank: 16th Cycle of IDream LaunchedDigital Architecture for a Sustainable Future: IDBank's Article in Regional Post MagazineRate.Trading. New Digital Culture of Currency ExchangeDigital Future and Sustainable Development: IDBank's Chairman of the Management Board in an Interview with ForbesApplications Now Open: Armenian Virtuosos International Academy-Festival 2027Book Published with Ucom’s Support Presented at COP17: “The Secret Path of Hovazadzor”Ucom Highlights the Role of Technology in Nature Conservation at COP17“The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with videos is doomed to fail”: “Strong Armenia” Party With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation TogetherYoung Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 A Birthday in Italy with UnibankIdram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic PartnerIDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17New AI-Powered Wildlife Monitoring Camera Installed in Paruyr Sevak with the Support of Ucom35 Years of Trust: IDBank Celebrates with Its CustomersBusiness and mining leader Mark Cutifani to deliver keynote speech at the 3rd Mining Armenia Forum“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across ArmeniaAfeyan Initiatives for Armenia Awards Grant to the Armenia Education Initiative to Expand the Teach For Armenia’s Seroond School Turnaround Program Ucom to Participate in COP17 Together with FPWC, Showcasing Their Environmental Partnership“The Golden Hour”: IDBank explains how to respond effectively to a scam attackNelli Kocharyan Presents Converse Bank’s Vision for Development of International Relations at the BACEE Conference