Yerevan, 20.November.2026,
00
:
00
BREAKING

Այսօր Չե Գևարայի ծնունդն է. իսկ դուք գիտե՞ք նրա հայտնի լուսանկարի տակ թաքնված պատմությունը

LIFE

Չե Գևարայի լուսանկարը, որի հեղինակը կուբացի լուսանկարիչ Ալբերտո Կորդան է, տպվել է պաստառների, շապիկների, խաղաքարտերի ու հնարավոր գրեթե ամեն բանի վրա։ Այսօր այն շուրջ 54 տարեկան է ու դեռ շարունակում է հայտնի ու սիրված մնալ։

Այն պետք է Կորդային հարստություն ու ճանաչում բերեր, բայց չբերեց։ Իրականում այն գրեթե մոռացվել էր տարիների ընթացքում։ Չեի լուսանկարը երկար ճանապարհ է անցել կոմունիստական ու կապիտալիստական պղտոր ջրերում։

Ալբերտո Դիազ Գուտիերեսը ծնվել է Հավանայում 1928 թվականին ու սովորել լուսանկարչություն հարսանեկան արարողություններ, հուղարկավորություններ ու նմանատիպ այլ իրադարձություններ նկարող ստուդիայում որպես օգնական աշխատելու ընթացքում։ 1953 թվականին նա բացում է իր սեփական ստուդիան, փոխում է իր անունն ու դառնում Ալբերտո Կորդա։ Մի քանի տարվա ընթացքում Kordas ստուդիան Կուբայի առաջին ֆեյշն լուսանկարչության ստուդիան էր։ Կարդան ավելի ուշ խոստովանել է, որ ընտրել է ֆեյշն լուսանկարչի կարիերան, քանի որ նրա հիմնական նպատակը եղել է կանանց հետ ծանոթանալը։

Image result for alberto korda

Կորդայի հաջողությունն այս ասպարեզում մոտեցավ իր ավարտին 1959 թվականին.

30-ին մոտ ես իմ թեթևամիտ կյանքով էի ապրում, երբ հանկարծ այդ իրադարձությունը փոխեց իմ կյանքը՝ Կուբայի հեղափոխությունը։

Ֆիդել Կաստրոն և Էռնեստո Չե Գևարան այդ տարվա հունվարին եկան Հավանա, ու Կորդան դարձավ հեղափոխության լուսանկարիչն ու Կաստրոյի ընկերը։

Չեի հայտնի լուսանկարն արվել է 1960 թվականի մարտի 5-ին՝ Հավանա զենք տեղափոխող ֆրանսիական նավում զոհված 136 մարդկանց համար սգո ծառայությունում։ Մարդիկ հավաքվել էին Հավանայի փողոցներում, իսկ Կորդան այնտեղ աշխատում էր Revolución լրագրի համար։ Կաստրոն մոտեցել էր հարթակին՝ ելույթ ունենալու համար։ Նրա հետ էին նաև Ժան Պոլ Սարտրն ու Սիմոնա դը Բովուարը։ Երբ Կորդան մոտեցավ հարթակին, նա նկատեց, որ Չեն, ով կանգնած էր բեմի ետևում, առաջ էր եկել։

Image result for alberto kordaAlberto Korda

- Հիշում եմ՝ ինչպես էր նա նայում 23-րդ փողոցում հավաքված մարդկանց բազմությանը,- ասում է Կորդան։

Կորդային ցնցել էր Գևարայի հայացքը, որը, ինչպես ինքն է նշում, բացարձակ անհաշտություն էր արտահայտում, ինչպես նաև զայրույթ ու ցավ։ Մինչև Չեն առաջ կգար, Կորդան հասցրեց երկու լուսանկար անել՝ մեկ հորիզոնական և մեկ ուղղահայաց։

Երբ Կորդան վերադարձավ իր ստուդիա, նա մի քանի լուսանկար պատրաստեց Revolución-ի համար։ Չեի լուսանկարը նա կտրեց, որովհետև այնտեղ, բացի Չեից, երևում էին այլ դեմքեր ևս։

Որքան էլ զարմանալի է, լրագիրը չտեղադրեց Չեի լուսանկարը, փոխարենն ընտրեց Սարտրի ու Բովուարի հետ Կաստրոյի լուսանկարը։ Տարիներ անցան, ու լուսանկարը մնաց կախված Կորդայի ստուդիայի պատից, չնայած նա բազմացրել էր դա ու մի քանիսն ուղարկել ընկերներին որպես նվեր։

Պատմության ընթացքը փոխվեց 1967 թվականին, երբ Ջանջակոմո Ֆելտրինելլի անունով մի իտալացի հրատարակիչ Կուբայի կառավարության նամակը ձեռքին եկավ Կորդայի մոտ՝ խնդրելով, որ օգնի նրան գտնել Չեի դիմանկարը։ Կորդան ցույց տվեց ստուդիայի պատից կախված նկարը՝ ասելով, որ այն Չեի լավագույն լուսանկարն է։ Ֆելտրինելլին պատվիրեց երկու օրինակ և երբ հաջորդ օրը եկավ դրանք վերցնելու, Կորդան ասաց, որ որպես հեղափոխության աջակից՝ նա կարող է չվճարել դրանց համար։

Image result for alberto korda

Այդ երկու օրինակները տարածվեցին։ Առաջին լուսանկարը հայտնվեց Paris Match ամսագրում 1967 թվականի օգոստոսին։ Մինչև այսօր պարզ չէ՝ որտեղից է ամսագիրը ձեռք բերել լուսանկարը։ Նույն ժամանակ իռլանդացի նկարիչ Ջիմ Ֆիցպատրիկն օգտագործեց նկարը գունավոր պաստառում։ Նա պնդում է, որ նկարն ստացել է հոլանդացի անարխիստների խմբից, ովքեր էլ ասում էին, որ այն ստացել են Սարտրից։

Բայց լուսանկարի հաջողության գագաթնակետը 1967 թվականի հոկտեմբերն էր, երբ Չեն սպանվեց Բոլիվիայում։ Մարդիկ դուրս եկան սպանությունը դատապարտող ցույցերի, ու Ֆելտրինելին տպեց Չեի նկարով պաստառներ ու վաճառեց ցուցարարներին։ Նկարը կոչվեց Guerrillero Heroico։

Ո՛չ Կորդան, ո՛չ Գևարայի ընտանիքը ոչ մի շահույթ չունեցան լուսանկարից, մինչդեռ այն միլիարդների շահույթ էր բերել։ Առանց հեղինակային իրավունքների պաշտպանության յուրաքանչյուրը կարող էր օգտագործել այն։

2000 թվականին Կորդան դատի տվեց Smirnoff օղու ընկերությանը՝ գովազդում նկարն օգտագործելու համար՝ ասելով.

Image result for che guevara

- Որպես այն գաղափարների աջակից, որի համար զոհվեց Չե Գևարան, ես դեմ չեմ նկարի վերարտադրությանը նրանց կողմից, ովքեր ուզում են կենդանի պահել նրա հիշատակն ու սոցիալական արդարություն հաստատել աշխարհով մեկ, բայց ես կտրականապես դեմ եմ Չեի նկարն օգտագործելուն այնպիսի մթերքներ գովազդելու համար, ինչպիսին է ալկոհոլը. այն ազդում է Չեի հեղինակության վրա։

Կորդան ստացավ 50.000$-ի փոխհատուցում, որը նվիրաբերեց Կուբայի առողջապահության համակարգին՝ ասելով, որ Չեն էլ նույնը կաներ։ Բայց այս գործով ապացուցվեց, որ Կորդան ամբողջովին կորցրել էր Չեի նկարի հեղինակային իրավունքները։

Կոմերցիոն ու սոցիալական նպատակներով դրա անվերջ օգտագործման արդյունքում այն կորցրեց իր յուրահատկությունը։ Այնուամենայնիվ, այն նաև տարածվեց ողջ աշխարհով։

Այսօր Չեի նկարով հագուստ կրող մարդկանցից քչերը գիտեն՝ ով է նա իրականում և ով է նկարի հեղինակը։ Չեի հեղափոխությունը պատմություն է դարձել։

Ալբերտո Կորդան մահացել է սրտի կաթվածից 2001 թվականին՝ մինչ պատրաստվում էր Փարիզում լուսանկարների ցուցադրությանը։ Նա թաղված է Հավանայում։

Ucom and Impact Hub Yerevan Wrap Up the Third Edition of Their Green Entrepreneurship Program SoftConstruct and the French University in Armenia Sign A New Memorandum of UnderstandingIDBank to Present a Unified Ecosystem Concept at DigiTec 2026Ucom Supports Annual Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026 Competition in YerevanIDBank Presents the Rate.Trading Digital Platform at Toon Expo.Invest 2026The Second Khachaturian International Youth Competition Concludes at China National Opera House Under the Artistic Direction of Sergey Smbatyan "The network this time for COP17 was the most one of exceptional network we have ever had." The service quality by Team was highly appreciated by UN representative Rate.Trading: Large Transactions with Digital Management of Exchange Rate RisksVIVA Foundation Named November Beneficiary of “The Power of One Dram”Special Mortgage Offers: IDBank at Toon Expo: Invest 2026Vahe and Vigen Badalyan File Lawsuit Against 1in.am Seeking Protection of Their Business ReputationIDBank at the UBA Regional Conference: From Travel Solutions to Business OpportunitiesJoint statement by the parties consolidatted around the national agenda35% Discount for the 35th Anniversary on Selected IDBank CardsConverse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Business loan pre-approval in five minutes — what did Unibank showcase in Gyumri?Converse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Bratislava forum to debate Armenia’s strategic future Ucom Service Center in Artashat Reopens at a New Address Ucom and Republican Union of Employers of Armenia Sign Cooperation MemorandumCreate your Visa Digital from Unibank for purchases and transfers Ucom – Main Sponsor of the 21st International Microelectronics Olympiad IDBank and Idram Hold Financial Literacy Session for Young Chess PlayersUcom Supports Silicon Mountains 2026, Driving Innovation and Technological Development IDBank has issued perpetual coupon bonds for the first timeIDBank Supports the Reconstruction of the Spandaryan Canal: Commemorative Plaque Dedicated to the Project SignedIDBank and Idram Presented Several Environmental Initiatives at COP17Ucom Shares Its Experience in Private Sector Engagement in Nature Conservation at COP17 Blue Zone«Here’s the screenshot, the money has been transferred»: IDBank warns of fake payment scamsFirst Steps in Your Career with IDBank: 16th Cycle of IDream LaunchedDigital Architecture for a Sustainable Future: IDBank's Article in Regional Post MagazineRate.Trading. New Digital Culture of Currency ExchangeDigital Future and Sustainable Development: IDBank's Chairman of the Management Board in an Interview with ForbesApplications Now Open: Armenian Virtuosos International Academy-Festival 2027Book Published with Ucom’s Support Presented at COP17: “The Secret Path of Hovazadzor”Ucom Highlights the Role of Technology in Nature Conservation at COP17“The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with videos is doomed to fail”: “Strong Armenia” Party With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation TogetherYoung Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 A Birthday in Italy with UnibankIdram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic PartnerIDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17New AI-Powered Wildlife Monitoring Camera Installed in Paruyr Sevak with the Support of Ucom35 Years of Trust: IDBank Celebrates with Its CustomersBusiness and mining leader Mark Cutifani to deliver keynote speech at the 3rd Mining Armenia Forum“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across ArmeniaAfeyan Initiatives for Armenia Awards Grant to the Armenia Education Initiative to Expand the Teach For Armenia’s Seroond School Turnaround Program Ucom to Participate in COP17 Together with FPWC, Showcasing Their Environmental Partnership