Yerevan, 20.November.2026,
00
:
00
BREAKING

Եկ Արցախ. Ղազանչեցոց եկեղեցի, պարսկական մզկիթ, բացառիկ քարերի թանգարան. Շուշին՝ զբոսաշրջիկների կարեւոր ուղղություն

LIFE

Շուշին Արցախի մշակութային մնայուն արժեքներ կրող քաղաքներից է: Նրա պատմությանը ծանոթանալուն զուգահեռ այստեղ կարելի է տեսնել, օրինակ, աշխարհի տարբեր ծայրերից բերված կտավները, չտեսնված քարերի հավաքածուն, քաղաքի մայր տաճարը՝ Սուրբ Ամենափրկիչ Ղազանչեցոց եկեղեցին, վերականգնվող պարսկական մզկիթը եւ պարզապես զրուցել շուշեցիների հետ, ովքեր դեմ չեն լինի պատասխանել ձեր հարցերին:

Շուշիի կերպարվեստի պետական թանգարանը բացվել է 2013 թվականի մայիսի 9-ին՝ քաղաքի ազատագրման 21-ամյակին, եւ այդ կարճ ժամանակահատվածում արդեն հասցրել է ընդունել շուրջ 30 հազար այցելուների: Թանգարանի շենքը դեռեւս1830 թվականից ծառայել է որպես իջեւանատուն, ապա վերանորոգվել եւ ստացել է նոր տեսք ինչպես որպես տպարան օգտագործված Արվեստի կենտրոնը և որպես օրիորդաց դպրոց ծառայած Մշակույթի նախարարության շենքը:

Եթովպիայից, Մոնղոլիայից, Մադագասկարից, Մեքսիկայից, Լեհաստանից եւ մի շարք այլ երկրներից բերված մեծամասամբ նվիրատվությունների արդյունքում հավաքված շուրջ 600 կտավների հետ միասին թանգարանում ներկայացված են նաեւ քանդակներ, որոնց մի մասը պահվում է թանգարանի առաջին հարկում. այն նախկինում եղել է իջեւանատան ձիանոցը:  Բոլորովին վերջերս արդեն 5-րդ անգամ անցկացվել է «Հակոբ Գյուրջյան» քանդակի միջազգային սիմպոզիումը: Այն համախմբել էր տարբեր երկրներից Շուշի ժամանած քանդակագործների: 

Թանգարանի ֆոնդապահ-էքսկուրսավար Տաթեւ Մայիլյանը նշեց, որ թանգարանը պարբերաբար թարմացվում է նոր կտավներով, կազմակերպվում են անհատական ցուցադրություններ, նաեւ անցկացվում են դասական համերգներ:

Թանգարանի ամենահին «Նավերն ափին» կտավը պատկանում է Ջոզեֆ Բարտոլոմեյին. այն   156 տարեկան է:  Ուշագրավ են նաեւ Ժան Գառզուի կտավները, ինչպես նաեւ մի ամբողջ սրահ զբաղեցնող՝ Սոս Սարգսյանի, Սիլվա Կապուտիկյանի, Մոնթե Մելքոնյանի, Արմեն Ջիգարխանյանի դիմանկարները, յուրօրինակ է Մարտիրոս Բադալյանի՝ «Ինքնադիմանկար մեխերով» աշխատանքը:

Տաթեւ Մայիլյանի խոսքով՝ զբոսաշրջիկների հոսքը Շուշի ավելի շատ է, քան օրինակ՝ Ստեփանակերտ: «Թեպետ նրանք տպավորվում են կտավներով, այնուամենայնիվ, մեծամասամբ հետաքրքրված են քաղաքի պատմությամբ»,- «Արմենպրես»-ի հաղորդմամբ՝ ասաց նա:

Իսկ քաղաքի պատմական էջերին ծանոթանալու ցանկությունը զբոսաշրջիկներին կբերի  Շուշիի քաղաքի պատմության թանգարան, որտեղ  թանգարանի վարիչը՝ պատմաբան Աշոտ Հարությունյանը, շատ մանրամասն կներկայացնի քաղաքի անցած ուղին:

1992 թվականի մայիսի 28-ին բացված  թանգարանի շենքը պատկանել է փոխգնդապետ Եսայի Ղարամյանցին. այն եղել է փոխգնդապետի առանձնատունը: Թանգարանի առաջին հարկն ամբողջովին ստեղծում է հին Շուշիի կենցաղին բնորոշ մթնոլորտ՝ հին թեյնիկ, խնոցի, մահճակալ, հողամշակման գործիքներ եւ այլն: Արդեն երկրորդ հարկում պահվում են մ.թ.ա.  12-10 դարերին պատկանող իրեր, որոնք հայտնաբերվել են Շուշիի երկու դամբարաններում իրականացված պեղումների ժամանակ՝ կանացի զարդեր, խոյի, օձի պատկերներ:

Երկրորդ հարկի մի հատվածը նվիրված է  արցախյան ազատագրական շարժմանը՝ նկարներ, զինատեսակներ, ինչպես նաեւ մեծ մակետ-վահանակ, որի օգնությամբ Աշոտ Հարությունյանը այցելուներին ներկայացնում է Շուշիի ազատագրման ռազմական գործողությունները:

Նա հատկապես ուշադրություն է հրավիրում նկարներից մեկի վրա՝ «Երկու սերունդ. մեկ ճակատագիր», ասում է. «Զբոսաշրջիկները երբեմն հարցնում են՝ վերջը ինչ եք ուզում, էդ ղարաբաղցիք, ուզում եք միանա՞լ Հայաստանին, թե անկախ լինել, ես էլ պատասխանում եմ, որ մեզ մի ուրիշ հարց է հուզում, մենք չենք ուզում, որ մի լուսանկար էլ ավելանա, որի վրա գրված կլինի «Երեք սերունդ. մեկ ճակատագիր»:

Շուշիի ոչ պակաս ինքնատիպ թանգարաններից է ԽՍՀՄ երկրաբանության վերջին նախարար Գրիգորի Գաբրիելյանցի անվան երկրաբանության պետական թանգարանը, որը  գործում է 2014 թվականի մայիսից: Այն նախկինում ծառայել է որպես պարսկական կրթօջախ, ապա դեղատուն:

[gallery id= 59392]

Թանգարանի նախասրահում տեղադրված են պրոֆեսոր Գաբրիելյանցի աշխատությունները, իսկ արդեն բուն սրահի կենտրոնական հատվածում ներկայացված են Արցախի տարածքի օգտակար հանածոները՝ ոչ մետաղական եւ մետաղական:

Վերոնշյալ հատվածի քարերից զատ մյուս բոլորը քարերը պատկանում են Գրիգորի Գաբրիելյանցի անհատական հավաքածուին՝ բերված աշխարհի 48 երկրներից. իսլանդական շպատը, որի միջով մեկ պատկեր նայելու դեպքում կարելի է տեսնել երկուսը, հեմատիտը, որից դեռեւս նախնադարում էին կարմիր գույնի ներկ ստանում, խաղողաձեւ ագաթը, գնդաձեւ ամեթիստը, որը նաեւ անվանում են «չարբած» քար իր յուրօրինակ գույնի պատճառով, որը նման է ջուր խառնած գինու հետ. կարծիք կա,  որ այն կրելու դեպքում մարդը չի արբի: Թանգարանում կարելի է տեսնել նաեւ ամենահին ապարը՝ 1 մլրդ 200 մլն տարեկան:

Ըստ թանգարանի էքսկուրսավար Եվգենյա Համբարձումյանի՝ թեպետ քարերից յուրաքանչյուրն առանձնակի հետաքրքրություն է ներկայացնում, այնուամենայնիվ զբոսաշրջիկներին հատկապես տպավորում են ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների տակ տարբեր գույներ ստացող քարերը:

Շուշիի մուսուլմանական թաղամասի  հենց կենտրոնական մասում տեղակայված  է Վերին մզկիթը՝ կառուցված 1883 թվականին հայտնի պարսիկ ճարտարապետ Քերբալա Սեֆի Խանի նախագծով: Ներկայումս այնտեղ իրականացվում են վերականգնողական աշխատանքներ «Հայաստանի զարգացման նախաձեռնություններ» (IDeA) հիմնադրամի, Արցախի Հանրապետության կառավարության, «Արևելյան պատմական ժառանգության վերածնունդ» հիմնադրամի համագործակցությամբ: 

IDeA հիմնադրամի՝ Արցախի զարգացման ծրագրերի պատասխանատու Սուրեն Ամիրբեկյանը տեղեկացրեց, որ ծրագրով նախատեսվում է հիմնովին վերականգնել մզկիթը, բարեկարգել հարակից տարածքը եւ իրականացնել մզկիթին կից գտնվող պարսկական կրթօջախի շենքի ամրակայման աշխատանքները:

«Ծրագրի հովանավորն է IDeA հիմնադրամի դոնոր, ղազախ գործարար Կայրատ Բորանբաեւը: Գործարարն է այցելել այստեղ, տեսել եւ աջակցելու ցանկություն հայտնել: Նախատեսում ենք գալիք տարվա աշնանը այն հանձնել»,-մեզ հետ զրույցում ասաց հիմնադրամի ներկայացուցիչը:

Իսկ Շուշիի կենտրոնում Սուրբ Ամենափրկիչ Ղազանչեցոց եկեղեցին է: Որպես ճարտարապետական կառույց՝ այն գրավում է  ոչ միայն իր գույնով, այլեւ յուրօրինակ գմբեթով ու փորագրություններով: Տաճարի դիմաց կառուցված է  զանգակատունը: Եկեղեցին ունի մի հատված, որտեղ ակուստիկ հատկությունների շնորհիվ փոխվում է մարդու ձայնը. այն կարծես դառնում է օտար:

Սյուզի Մուրադյան

Լուսանկարները՝ Տաթեւ Դուրյանի

 

IDBank to Present a Unified Ecosystem Concept at DigiTec 2026Ucom Supports Annual Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026 Competition in YerevanIDBank Presents the Rate.Trading Digital Platform at Toon Expo.Invest 2026The Second Khachaturian International Youth Competition Concludes at China National Opera House Under the Artistic Direction of Sergey Smbatyan "The network this time for COP17 was the most one of exceptional network we have ever had." The service quality by Team was highly appreciated by UN representative Rate.Trading: Large Transactions with Digital Management of Exchange Rate RisksVIVA Foundation Named November Beneficiary of “The Power of One Dram”Special Mortgage Offers: IDBank at Toon Expo: Invest 2026Vahe and Vigen Badalyan File Lawsuit Against 1in.am Seeking Protection of Their Business ReputationIDBank at the UBA Regional Conference: From Travel Solutions to Business OpportunitiesJoint statement by the parties consolidatted around the national agenda35% Discount for the 35th Anniversary on Selected IDBank CardsConverse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Business loan pre-approval in five minutes — what did Unibank showcase in Gyumri?Converse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Bratislava forum to debate Armenia’s strategic future Ucom Service Center in Artashat Reopens at a New Address Ucom and Republican Union of Employers of Armenia Sign Cooperation MemorandumCreate your Visa Digital from Unibank for purchases and transfers Ucom – Main Sponsor of the 21st International Microelectronics Olympiad IDBank and Idram Hold Financial Literacy Session for Young Chess PlayersUcom Supports Silicon Mountains 2026, Driving Innovation and Technological Development IDBank has issued perpetual coupon bonds for the first timeIDBank Supports the Reconstruction of the Spandaryan Canal: Commemorative Plaque Dedicated to the Project SignedIDBank and Idram Presented Several Environmental Initiatives at COP17Ucom Shares Its Experience in Private Sector Engagement in Nature Conservation at COP17 Blue Zone«Here’s the screenshot, the money has been transferred»: IDBank warns of fake payment scamsFirst Steps in Your Career with IDBank: 16th Cycle of IDream LaunchedDigital Architecture for a Sustainable Future: IDBank's Article in Regional Post MagazineRate.Trading. New Digital Culture of Currency ExchangeDigital Future and Sustainable Development: IDBank's Chairman of the Management Board in an Interview with ForbesApplications Now Open: Armenian Virtuosos International Academy-Festival 2027Book Published with Ucom’s Support Presented at COP17: “The Secret Path of Hovazadzor”Ucom Highlights the Role of Technology in Nature Conservation at COP17“The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with videos is doomed to fail”: “Strong Armenia” Party With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation TogetherYoung Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 A Birthday in Italy with UnibankIdram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic PartnerIDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17New AI-Powered Wildlife Monitoring Camera Installed in Paruyr Sevak with the Support of Ucom35 Years of Trust: IDBank Celebrates with Its CustomersBusiness and mining leader Mark Cutifani to deliver keynote speech at the 3rd Mining Armenia Forum“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across ArmeniaAfeyan Initiatives for Armenia Awards Grant to the Armenia Education Initiative to Expand the Teach For Armenia’s Seroond School Turnaround Program Ucom to Participate in COP17 Together with FPWC, Showcasing Their Environmental Partnership“The Golden Hour”: IDBank explains how to respond effectively to a scam attackNelli Kocharyan Presents Converse Bank’s Vision for Development of International Relations at the BACEE Conference