Օտա Բենգա. կարճ և ողբերգական կյանքն այն մարդու, որը կապիկների հետ ցուցադրվում էր կենդանաբանական այգում

Նրա ընտանիքի անդամները սպանված էին, իսկ նա ստրուկ էր դարձել և ապրում էր նյույորքյան Բրոնքս կենդանաբանական այգու կապիկի վանդակում: Այսպիսինն էր Օտա Բենգայի ճակատագիրը:

Օտա Բենգան նյույորքյան Բրոնքս կենդանաբանական այգում 1906 թվականին

Նրա կարճ կյանքը գաղութատիրական քաղաքականության արդյունք էր: Չնայած այն բանին, որ արժանանում էր ամենաստոր վերաբերմունքին, Օտա Բենգան անում էր ամեն հնարավորը՝ պահպանելու իր մարդկային արժանիքներն ու հատկանիշները: Նրա կյանքի ողբերգական պատմությունը սկսվել է Կոնգոյում:

 

Բելգիական Կոնգոն Օտա Բենգայի ժամանակներում

Կոնգոյում բռնի կերպով աշխատավոր դարձած շատ մարդկանց ձեռքերը կտրում էին անհնազանդության համար բելգիացիների՝ Կոնգոյի շրջափակման ժամանակ:

Բելգիայի թագավոր Լեոպոլդ II-ը աչք էր դրել շրջանի հսկայական կաուչուկային պլանտացիաների վրա: Չնայած որ նոր գաղութը պետք է անվանվեր Կոնգոյի Ազատ Հանրապետություն, տարածքը, որի չափսը մոտավորապես հավասար էր Ալյասկայի և Տեխասի չափսերի գումարին, ոչ մի ազատ բան չուներ իր մեջ: Այն կարծես Լեոպոլդ II-ի սեփականությունը լիներ: Այն հարկադիր աշխատանքի և զանգվածային սպանությունների շրջան էր: Հենց այս սարսափի մեջ էլ ծնվել է Օտա Բենգան:

 

Մանկությունն ու երիտասարդությունը

Օտա Բենգան 1904 թ.

Բենգան ծնվել է Իտուրի անտառում՝ ծայր հյուսիս-արևելքում՝ Մբուտի ցեղում: Այս ցեի անդամներն ապրում էին ընտանեկան խմբերով, որոնք բաղկացած էին 15-20 հոգուց: Ժամանակ առ ժամանակ մի գյուղից մյուսն էին տեղափոխվում՝ կախված եղանակից և որսային պայմաններից: Օտան ամուսնացավ և երկու երեխա ունեցավ: 1890-ականների սկզբին բելգիական զինվորները հայտնաբերեցին Օտա Բենգայի գյուղը և սպանեցին նրա ողջ ընտանիքին: Այդ ընթացքում նա որսի էր գնացել, այդ իսկ պատճառով էլ հաջողել էր փրկվել:

 

Մեկ ֆունտ աղ, մեկ կապ կտոր

Օտա Բենգան (ձախից երկրորդը) համացեղայինների հետ

Սակայն մահի կամ այլ ընտանեկան խումբ գտնելու փոխարեն ճակատագիրը Օտային տվեց երրորդ տարբերակի հնարավորություն: Անտառում նրան գտան ստրուկների վաճառականները, որոնք կապեցին նրան, դուրս բերեցին անտառից և ստիպեցին աշխատել պլանտացիաներում: 1904 թ. Օտա Բենգան հանդիպեց ամերիկացի բիզնեսմեն և հետազոտող Սեմյուել Վերներին: Վերջինս ճամփորդում էր Կոնգոյում՝ փորձելով գտնել «կիսամարդկանց», որոնց կցուցադրեր Սենթ-Լյուիսի համաշխարհային տոնավաճառում: Նրա առաջադրանքը աֆրիկացի պիգմեյ գտնելն էր: Տեսնելով Օտա Բենգային, որը նիհար էր, չափազանց մուգ մաշկ ուներ, շատ կարճահասակ էր, սուր արտահայտիչ ատամներ ուներ, Վերները որոշեց, որ սա իդեալական տարբերակ է իր համար: Նա Օտային գնեց մեկ ֆունտ աղով և մեկ կապ կտորով:

 

Ճանապարհորդություն օվկիանոսով

Վերների խումբը Օտային տարավ Սենթ-Լյուիս, որտեղ վերջինս դարձավ 1904 թ. համաշխարհային տոնավաճառի դեմքը: Նա և այլ ցեղային աֆրիկացիներ արագ հասկացան, որ ամբոխը ցանկանում էր տեսնել իսկական աֆրիկացի «վայրենիների», այդ իսկ պատճառով սկսեցին նմանակել ամերիկյան հնդիկների պարերը: Օտա Բենգան սկսեց այցելուներից հինգական ցենտներ հավաքել, որպեսզի ցույց տար իր տարօրինակ ատամներ: Տոնավաճառից հետո Օտան որոշ ժամանակով Վերների հետ վերադարձավ Աֆրիկա: 1905 թ. նա կոնգոյական այլ ցեղ մտավ և ամուսնացավ, սակայն կինը շուտով մահացավ օձի խայթոցից: Վերջիվերջո Բենգան Վերների հետ վերադարձավ ԱՄՆ 1906 թվականին:

 

Օտա Բենգայի հետագա կյանքը

 

New York Times թերթում անոնս պիգմեյ Օտա Բենգայի մասին, որը Բրոնքսի կենդանաբանական այգու նոր «ցուցանմուշն» էր

1906 թ. Նահանգներ վերադառնալով՝ Օտան հայտնվեց Ամերիկայի պատմության թանգարանում, որտեղ նորից «զվարճացնում» էր այցելուներին՝ փնթփնթան կիսամարդուկի դեր տանելով: Թանգարանում նրան լավ էին վերաբերվում, մինչև որ տնօրենը չհրաժարվեց Վերներին վճարել Օտա Բենգայի ներկայացումների համար: Արդյունքում Վերները Օտային «հանձնեց» Բրոնքսի կենդանաբանական այգուն, որտեղ նրան տեղավորեցին կապիկների վանդակում: Բենգային թույլատրվում էր ազատ շրջել այգու ողջ տարածքով, սակայն նրա «ննջարանը» հենց կապիկների վանդակն էր: Նրան ներկայացնում էին նյույորքյան ցուցադրության ժամանակ՝ մարդու էվոլյուցիայի թեմայի շրջանակներում:

Տեղի սև հոգևորականությունը վրդովված էր՝ տեսնելով «ցուցանմուշին», և պահանջում էր Օտա Բենգային ազատ արձակել: Նրանք այս պահանջով դիմել են անգամ կառավարչին: Արդյունքում Օտան դժվարությամբ ազատ արձակվեց և ուղարկվեց սևամորթների համար նախատեսված ապաստարանում բնակվելու: Նրա նոր խնամակալ Ջեյմս Գորդոնը նոր ատամներ տեղադրեց նրա բերանում, տեղավորեց սևամորթ երեխաների համար նախատեսված դպրոցում և անգամ աշխատանք գտավ Օտայի համար ծխախոտի արտադրամասում:

1914 թվականին Օտան որոշեց վերադառնալ Աֆրիկա: Կյանքն Ամերիկայում նրա համար չէր նախատեսված: Նա գումար հավաքեց և հնարավորություններ սկսեց փնտրել իր հայրենիք մեկնելու համար: Այս ժամանակ Լեոպոլդ II-ն արդեն մահացած էր, և բելգիական ռեժիմը Կենգոյում համեմատաբար թուլացել էր: Սակայն սկսվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմը, ուղևորափոխադրումների մեծ մասը կանգնեցվեց, իսկ Բելգիայի գերմանական շրջափակումն էապես բարդացրեց Օտա Բենգայի վերադարձն այդ պահին: Նրա մոտ դեպրեսիա սկսվեց այն մտքից, որ այլևս չի կարողանա հայրենիք վերադառնալ: 1916 թ. մարտի 20-ին 32-ամյա Օտա Բենգային գնդակահարեցին: