Yerevan, 20.November.2026,
00
:
00
BREAKING

«Անբարոյականություն է ապրել մի տղամարդու հետ, ում չես սիրում, նա էլ քեզ չի սիրում, ուղղակի այդպես սոցիումն է պահանջում». հոգեբան Միխայիլ Լիտվակ

LIFE

Մարդիկ ծնվում են՝ որպես հանճարներ, իսկ հետո նրանցից սարքում են հիմարներ: Մի գործ անելու ունակ մարդուն հաճախ ստիպում են ընտրել բոլորովին այլ մասնագիտություն, մարդը հետագա իր ողջ կյանքում տանջվում է: Իսկ սիրել ընդհանրապես մեծ մասը չգիտի, որովհետև սեր են համարում մեկ այլ մարդու` հիվանդագին կերպով կարիքը ունենալը: Սրա մասին է հոգեթերապևտ, ակադեմիկոս Միխայիլ Լիտվակի հետ հարցազրույցը:

– Ձեր գրքերը կարդալուց հետո տպավորություն է ստեղծվում, որ մեզ մոտ ոչինչ ճիշտ չի արվում: Այնպես չեն սովորեցնում, այնպես չեն բուժում, այնպես չեն աշխատում, ընտանիք ստեղծում… Մի խոսքով, ամեն բան սխալ է: Մի՞թե դա այդպես է:

– Այնքան էլ չէ: Նրանք, ովքեր, ինչպես հարկն է՝ սովորում են, աշխատում, ընտանիք են ստեղծում և ճիշտ նպատակներ դնում իրենց առջև, իմ կարիքը չունեն: Ինձ մոտ գալիս են մարդիկ, ում համար ծանր է, այն է` զարգացման շրջանում ինչ-որ բան սխալ է գնացել: Հոգեպես առողջ մարդիկ մեր հասարակությունում քիչ են, քանի որ դաստիարակության ընթացքում մարդկանց առաջ շատ սահմանափակումներ են դնում, և ուղիղ, հավասար աճի փոխարեն՝ նա սկսում է ճկվել։

– Դուք ասում եք, որ մեզ մոտ (Ռուսաստանում) հոգեբանական օգնության կարիք ունի բնակչության շուրջ 85%-ը:

– Դա իմ` 2 մեծ գործարանների 4000 աշխատակիցների հետազոտության արդյունքն է, և դա մեր մանկավարժական համակարգի բացթողումն է: Չէ՞ որ նրա էությունն այն է, որ մեզ մարդն այնպիսին, ինչպիսին որ կա, պետք չէ, և հենց որ հայտնվում է բոլորից տարբերվող հանճարեղ մի դպրոցական, նրա դեմ սկսում են պայքարել միայն այն բանի համար, որ նա նման չէ բոլորին: Բնական է, որ ամենաշատը տառապում են այն մարդիկ, ովքեր կյանքում շատ բանի կարող էին հասնել: Սրանից խուսափելու համար երեխային պետք է աճեցնել, այլ ոչ թե դաստիարակել, քանի որ դաստիարակությունն ինքնին սահմանափակումներ է ենթադրում: Իսկ ամենածանր սահմանափակումը մտածել արգելելն է, քանի որ, եթե երեխան սկսի անել միայն իրեն հասկանալի, ուսուցիչների համար անհասկանալի բան, նրան անբավարար կնշանակեն: Տեսեք, ես փոքր տղայիս օգնեցի լուծել մաթեմատիկայի խնդիրը, ու նա ասաց, որ ես սխալ եմ, որովհետև իր ուսուցիչն այդպես չի լուծել: Այս մտածելակերպով հաջորդ անգամ նա ոչ թե խնդիր կլուծի, այլ կսկսի կռահել, թե ինչ է պետք իր ուսուցչին: Կամ, երբ մարդ իրեն լավ չի զգում, սկսում է տոներ, խնջույքներ կազմակերպել, ինչը բնությանը դեմ է. ամեն օրդ պետք է տոն լինի:

– Այդ ինչպե՞ս:

– Շատ պարզ: Հետաքրքիր աշխատանք և սեր, ընդ որում, սերը՝ երկրորդ տեղում: Մեզ մոտ սիրուց ավելի շատ բան են պահանջում, քան նա կարող է տալ: Ահա ես տուն եմ կառուցել: Էլեկտրականություն կա, ջրագծեր, ջեռուցում, կոյուղի: Վերջ, չէ՞. կարելի է ապրել: Բայց պատերի պաստառները չկան: Իսկ մարդիկ մտածում են, որ ամենակարևորը պաստառներն են: Պատկերավոր ասած, գլխում աղբը շատ է, և այդ աղբը կառավարում է մարդու վարքագիծը:

– Ի՞նչ նկատի ունեք՝ աղբ ասելով:

– Այն կարգավորումներն ու հրահանգները, որոնք հակասում են ռեալ իրականությանը, տոների անիմաստ շքեղ տոնելը, ապա երկար ժամանակ կոպեկներով ապրելը, ավանդույթներին կուրորեն հետևելը, դրան ավելացրած նաև այն, որ մտածել պետք չէ. կատարիր, և քեզ ոչ ոք չի կպչի: Բայց այդ դեպքում աճել չես կարողանա, և երբ հասկանաս, որ ավելին կարող էիր անել, արդեն վատ կզգաս քեզ:

– Ստացվում է, որ տոներն ու ավանդույթները վնասարարնե՞րն են հորինել:

– Ոչ: Դրանք ժամանակին պետք էին, ծառայում էին գործին: Առաջ բոլոր նրանք, ովքեր գալիս էին հարսանիքիդ, հետո քեզ օգնում էին տուն սարքել: Իսկ այժմ այդպես չէ: Տոները դարձել են ուրվականներ, և դրանք խլում են քո թանկարժեք էներգիան, ժամանակը, ուժերը, և հետո իրական, լուրջ գործեր անելու համար ռեսուրսներ չեն մնում: Կամ վերցնենք սոցիալական կյանքի օրենքները: Եթե ես աճ եմ արձանագրում, իսկ իմ կողքի մարդն աճել չի ուզում, ուրեմն պետք է բաժանվել նրանից: Այստեղ, իհարկե, կսկսվի, տես, նույն դասարանում ենք սովորել, իսկ հիմա նույնիսկ շփվել չի ուզում: Իսկ ես սովորեցնում եմ. եթե քո ընկերը ղեկավար է դարձել, դադարիր նրա հետ շփվել: Նրա մոտ արդեն այլ մակարդակի մարդիկ են գնում, նրան հարմար չէ շփվել քեզ հետ: Իսկ եթե դիրքդ դուր չի գալիս, մտածիր՝ ինչպես աճել:

– Եվ ինչպե՞ս աճել:

– Պետք է դառնալ բարձրակարգ պրոֆեսիոնալ: Այդ ժամանակ ինքնաբերաբար ուրիշներին օգտակար կլինես: Այս մասին դեռ Ադամ Սմիթն էր ասում: Օրինակ, ես գրքեր եմ գրում, պատմում եմ՝ ինչպես լավ ու ավելի հարմարավետ ապրել: Արդյունքները զգալի են: Իմ շատ աշակերտներ են վեր բարձրացել:

– Բայց ուրեմն այդ ինչպե՞ս է պատահում, որ մարդու երջանկության գրավականն անձնական աճի գրանցումն է, սակայն մարդիկ աճել չեն ցանկանում:

– Մարդիկ նևրոտիզացված են: Այժմ ես, օրինակ, աշխատում եմ, այսպես կոչված, բարդ սիրային դեպքերով խորհրդատվություն չտալ, քանի որ իսկապես ձանձրալի է, երբ իրենից ոչինչ չներկայացնող մարդը հավակնում է նրան, ինչ ըստ էության պետք է ունենա կայացած մարդը: Այդ ժամանակ ես հարցնում եմ`իսկ որքա՞ն ես վաստակում դու: Սովորիր վաստակել 5000 դոլար, ապա նոր զբաղվիր ընտանեկան խնդիրներդ լուծելով: Իսկ բացի բարձրակարգ մասնագետ լինելով` լավ վաստակելուց՝ ես այլ ճանապարհ չգիտեմ:

– Բայց չէ՞որ մեր հասարակությունում նաև չաշխատող մարդիկ կան, ովքեր լավ են ապրում, օրինակ, օլիգարխների կանայք:

– Հիմարներ են նրանք: Իսկ եթե, Աստված մի արասցե, մի օր ամուսինը չկերակրի, ի՞նչ են անելու: Կամ ֆիզիկապես չլինի: Եթե կրթված լինի կինը և պատրաստ լինի կյանքին, կկարողանա պահել ունեցվածքը, իսկ եթե՝ ոչ, ուրեմն վերջ, կորցրեց ամեն ինչ:

– Իսկ ի՞նչ կասեք այն կանանց մասին, ովքեր ասում են, որ իրենց համար առաջին տեղում տունը, ընտանիքը, երեխաներն են, ապա նոր` կարիերան:

– Դա հիմարություն է: Մարդիկ համախմբվում, միանում են՝ միմյանց լրացնելով: Ես ընտանիք գիտեմ, ուր կինը գործարանի տնօրեն է, իսկ ամուսինը երեխաներին է խնամում: Եվ նորմալ էլ ստացվում է, որովհետև տղամարդը հասկանում է, որ որ իր մոտ այդ որակներն են ավելի լավ են զարգացած, իսկ կնոջ մոտ` գործարար որակները: Ես կարծում եմ, որ կին-տղամարդ տարբերակումը միայն սեքսի և  երեխա ունենալու ժամանակ պիտի լինի, իսկ երբ խոսքը գնում է գործի մասին, ապա ով՝ ինչ լավ է անում, նրանով պիտի զբաղվի: Մեզ մոտ, օրինակ, կանանց լատենտ մարմնավաճառության ոճով են դաստիարակում: Նա փնտրում է տղամարդու, ով իրեն կկերակրի, կպաշտպանի, կխնամի, իր համար կապրի: Իսկ ինքը կարող է ոչինչ չլինել: Ինչպե՞ս կոչել այս երևույթը: Ինձ, օրինակ, սովորական մարմնավաճառությունն ավելի ազնիվ է թվում: Անբարոյականություն է՝ ապրել մի տղամարդու հետ, ում չես սիրում, նա էլ քեզ չի սիրում, ուղղակի այդպես սոցիումն է պահանջում:

– Իսկ եթե ընտանիքում մեկն աճում է, իսկ մյուսը չի ուզում, ամուսնալուծությունն անխուսափելի՞ է:

– Այո, պետք չէ ձև անել, որ այդտեղ ընտանիք կա:

– Ճի՞շտ է, որ մի անգամ Ձեր աշակերտի այն հարցին, թե ճի՞շտ է արդյոք, որ շուրջբոլորը խելագարներ են, Դուք դրական պատասխան եք տվել:

– Դեռ Նիցշեն է ասել, որ եզակիների խելագարությունը բացառություն է, իսկ զանգվածների խելագարությունը` կանոն: Գոյություն ունեն հոգեկան խանգարումներ` հալյուցինացիաներ, հիմար վարք, զառանցանք: Այդպիսի խելագարները շատ չեն, 1000-ին՝ 6 հոգի: Սակայն կան նաև նևրոտիկ խանգարումներ` նախանձ, նեղացկոտություն, ամաչկոտություն, ամոթ, մեղքի զգացում: Սրանցով տառապում է մեծամասնությունը: Եվ ահա իմ աշակերտը գիտակցեց, որ մարդիկ ապրում են ոչ թե՝ կյանքի թելադրմամբ, այլ՝ կանոններով: Իսկ կյանքը բոլորովին այլ բան է. մարդիկ իրար չեն տեսնում, այլ միմյանց կերպարները, և վատնում են իրենց կյանքը՝ դերեր խաղալով: Ասենք աղջիկն ունի ոսկե մեդալ և կարմիր դիպլոմ, պետք է շարունակի առաջ գնալ, բայց ամուսնանում է, որ երեխա ունենա: Երիտասարդ և առողջ մարդը, ով հաջողության չի հասնում, ոչ մի արդարացում չունի:

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Մարիա Ղուկասյանը

Նյութի աղբյուրը՝ 168.am
Ucom and Impact Hub Yerevan Wrap Up the Third Edition of Their Green Entrepreneurship Program SoftConstruct and the French University in Armenia Sign A New Memorandum of UnderstandingIDBank to Present a Unified Ecosystem Concept at DigiTec 2026Ucom Supports Annual Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026 Competition in YerevanIDBank Presents the Rate.Trading Digital Platform at Toon Expo.Invest 2026The Second Khachaturian International Youth Competition Concludes at China National Opera House Under the Artistic Direction of Sergey Smbatyan "The network this time for COP17 was the most one of exceptional network we have ever had." The service quality by Team was highly appreciated by UN representative Rate.Trading: Large Transactions with Digital Management of Exchange Rate RisksVIVA Foundation Named November Beneficiary of “The Power of One Dram”Special Mortgage Offers: IDBank at Toon Expo: Invest 2026Vahe and Vigen Badalyan File Lawsuit Against 1in.am Seeking Protection of Their Business ReputationIDBank at the UBA Regional Conference: From Travel Solutions to Business OpportunitiesJoint statement by the parties consolidatted around the national agenda35% Discount for the 35th Anniversary on Selected IDBank CardsConverse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Business loan pre-approval in five minutes — what did Unibank showcase in Gyumri?Converse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Bratislava forum to debate Armenia’s strategic future Ucom Service Center in Artashat Reopens at a New Address Ucom and Republican Union of Employers of Armenia Sign Cooperation MemorandumCreate your Visa Digital from Unibank for purchases and transfers Ucom – Main Sponsor of the 21st International Microelectronics Olympiad IDBank and Idram Hold Financial Literacy Session for Young Chess PlayersUcom Supports Silicon Mountains 2026, Driving Innovation and Technological Development IDBank has issued perpetual coupon bonds for the first timeIDBank Supports the Reconstruction of the Spandaryan Canal: Commemorative Plaque Dedicated to the Project SignedIDBank and Idram Presented Several Environmental Initiatives at COP17Ucom Shares Its Experience in Private Sector Engagement in Nature Conservation at COP17 Blue Zone«Here’s the screenshot, the money has been transferred»: IDBank warns of fake payment scamsFirst Steps in Your Career with IDBank: 16th Cycle of IDream LaunchedDigital Architecture for a Sustainable Future: IDBank's Article in Regional Post MagazineRate.Trading. New Digital Culture of Currency ExchangeDigital Future and Sustainable Development: IDBank's Chairman of the Management Board in an Interview with ForbesApplications Now Open: Armenian Virtuosos International Academy-Festival 2027Book Published with Ucom’s Support Presented at COP17: “The Secret Path of Hovazadzor”Ucom Highlights the Role of Technology in Nature Conservation at COP17“The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with videos is doomed to fail”: “Strong Armenia” Party With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation TogetherYoung Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 A Birthday in Italy with UnibankIdram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic PartnerIDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17New AI-Powered Wildlife Monitoring Camera Installed in Paruyr Sevak with the Support of Ucom35 Years of Trust: IDBank Celebrates with Its CustomersBusiness and mining leader Mark Cutifani to deliver keynote speech at the 3rd Mining Armenia Forum“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across ArmeniaAfeyan Initiatives for Armenia Awards Grant to the Armenia Education Initiative to Expand the Teach For Armenia’s Seroond School Turnaround Program Ucom to Participate in COP17 Together with FPWC, Showcasing Their Environmental Partnership