Ռուսաստանը ջանքեր կգործադրի կազմակերպելու Հայաստանի ու Ադրբեջանի նախագահների հանդիպում, բայց այն դժվար թե ճեղքում ապահովի. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր հյուրն է Պատերազմի և խաղաղության ինստիտուտի Կովկասի բաժնի ղեկավար Բեկա Բաջելիձեն

– Վերջերս ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի արդեն նախկին համանախագահ Հոգլանդը մատնանշել էր բանակցային սեղանին դրված 6 կետանոց փաստաթուղթը: Սակայն ըստ ՀՀ նախագահի, բանակցային սեղանին Կազանի փաստաթուղթն է, իսկ Ադրբեջանն էլ փորձում է սեղանին դնել ՄԱԿ ԱԽ 4 բանաձևերը: Վերջապես ո՞ր փաստաթուղթն է բանակցությունների հիմքը:

– Հակամարտության կարգավորումը բարդ պրոցես է: Հոգլանդի հայտարարությունն օգտակար հիշեցում էր այն մասին, թե որն է կարգավորման ճանապարհային քարտեզը, և որ ժամանակն է առաջ ընթանալ:

Ընդհանրապես ԼՂ հակամարտության կարգավորման տարբեր առաջարկներին մամուլը տարբեր անուններ է տալիս՝ կախված այն քաղաքի անունից, որտեղ բանակցություններն ընթացել են: Սակայն փաստն այն է, որ կողմերի միջև չկա ստորագրված որևէ նշանակալի փաստաթուղթ, բացի 1994 թ. մայիսի հրադադարի մասին պայմանագիրը:

Կարծում եմ՝ Հոգլանդի հայտարարությունը փորձ էր խրախուսել կողմերին՝ ձգտելու հասնել ֆորմալ համաձայնության, որը նրանց թույլ կտար իրականացնել քայլեր՝ նպատակաուղղված հակամարտության վերջնական կարգավորմանը: Գլխավոր սկզբունքների ցանկացած լրացուցիչ հնչեցում քաջալերիչ քայլ է գործընթացը ստվերից հանելու և այն հասարակությունների համար հասանելի դարձնելու առումով: Առավել ևս, որ ցանկացած համաձայնություն պետք է հավանության արժանանա հակամարտության արդյունքում տուժած հասարակությունների կողմից:

– Սակայն պաշտոնական Երևանն ու Բաքուն զուսպ արձագանքեցին այդ հայտարարություններին: Միաժամանակ կողմերն առանձնացրին այն կետերը, որոնք շահեկան էին հենց իրենց համար: Արդյո՞ք սա նշանակում է, որ կողմերից յուրաքանչյուրը պնդում է սեփական օրակարգը:

– Հայաստանի ու Ադրբեջանի պաշտոնյաները փորձեցին նվազեցնել Հոգլանդի 6 կետանոց հայտարարության նշանակությունը, կետեր, որոնք ըստ էության 2007 թ. Մադրիդում համաձայնեցված, իսկ 2009–ին նորացված գլխավոր սկզբունքների տարբերակն էին:

Կարծում եմ՝ պաշտոնական բանակցություններին մասնակցող կողմերը որքան շատ հրապարակային հայտարարություններ և մեկնաբանություններ ներկայացնեն, այնքան լավ կլինի Հայաստանի ու Ադրբեջանի հասարակությունների միջև փոխըմբռնում հաստատելու և հանրային դիվանագիտական նախաձեռնություններ ձեռնարկելու տեսանկյունից:

Ինչ վերաբերում է բուն բանակցություններին, ապա դրանք հաստատ կշարունակվեն: Ռուսաստանը ջանքեր կգործադրի կազմակերպելու Հայաստանի ու Ադրբեջանի նախագահների հանդիպումը: Սակայն այդ հանդիպումը դժվար թե ճեղքում ապահովի: Առկա ստատուս–քվոն կպահպանվի:

Հասարակությունների միջև անմիջական շփման բացակայությունը, քաղաքացիական հասարակության փոքր ներգրավվածությունը և ընդհանրապես հանրային դիվանագիտության պակասը ԼՂ հակամարտության կարգավորման ամբողջ գործընթացը թողնում է կառավարությունների ու իշխող քաղաքական վերնախավերի լիակատար հսկողությանը: Իսկ կառավարությունների հնարավորությունները սահմանափակ են: Մասնակիցների թիվն ընդլայնելով, տարբեր պրոֆեսիոնալների ու սոցիալական խմբեր ներգրավելով՝ գործընթացը կդառնա ավելի ընդգրկուն: Տեղի ու միջազգային անկախ և ձեռնհաս մասնակիցները կարող են առաջարկել նոր և թարմ գաղափարներ:

Իր հայտարարության մեջ ընդգծելով այս ու այլ գաղափարներ՝ Հոգլանդը ևս մեկ անգամ հիշեցրել է կարգավորման գործընթացում ընդգրկված մասնակիցներին, որ առանց այդ առանցքային կետերի՝ գործընթացը մնալու է փակուղում՝ վնասելով խաղաղ կարգավորման հեռանկարները: