2013–ին ԵՄ–ն ճնշում էր գործադրում Հայաստանի վրա, բայց սեպտեմբերի 3–ից հետո դասեր է քաղել. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեր հյուրն է Մարդկային զարգացման միջազգային կենտրոնի ղեկավար, ԱԺ նախկին պատգամավոր Թևան Պողոսյանը

– ՀՀ նախագահը հայտարարել է, որ ԵՄ–ի հետ նոր պայմանագիրը չստորագրելու համար պատճառներ չկան: 2013–ին էլ կարծես թե ակնհայտ պատճառներ չկային: Այս անգամ անակնկալները բացառվա՞ծ են:

– 2013–ին պատճառներ կային: Որ Հայաստանի վրա սկսվել էին ճնշումներ գործադրվել դեռ 2013–ի մայիս–հունիսին, մի քանի անգամ առիթ ունեցել եմ նշելու: Այն օրը, երբ ԵՄ–ն հայտարարեց, որ պատրաստ է առանց որակի ստանդարտին ու գնին ուշադրություն դարձնելու՝ մոլդովական գինին ամբողջությամբ ընդունել իր շուկա, նշանակում էր՝ կայացվել է քաղաքական որոշում: Այլևս իրական բարեփոխումների փաթեթի առաջարկից քայլ էր կատարվել դեպի աշխարհաքաղաքականը: Այդ օրվանից էլ սկսվեցին ճնշումները:

2013–ի հունիսի 25–ին հայտարարվեց, որ Հայաստանը, Վրաստանը, Մոլդովան և Ուկրաինան ավարտել են բանակցությունները: Դրանից հետո ԵՄ Ընդլայնման և հարևանության քաղաքականության հարցերով հանձնակատար Շտեֆան Ֆյուլեն երկու անգամ այցելեց Հայաստան: Իսկ հուլիս–օգտոստոսին ի հայտ եկան նշաններ, որ Հայաստանն ու ԵՄ–ն քննարկում են ինչ–ինչ խնդիրներ, որ ինչ–որ ճնշումներ կան: Իր երկրորդ այցի ժամանակ Ֆյուլեն մի հետաքրքիր բան ասաց՝ իսկ ո՞վ է ասել, որ մենք դեմ ենք Հայաստանի ու Ռուսաստանի համագործակցությանը, անվտանգության հարցերից ելնելով՝ որևէ մեկը չի կարող պնդել, որ այդ համագործակցությունը չպետք է լինի, նայելով քարտեզին՝ մենք ունենք այդ ընկալումը: Իսկ դա նշանակում էր` այդ հարցերում չենք կարող ձեզ օգտակար լինել:

Այդ ամենից ես հասկանում եմ, որ երբ Արևելյան գործընկերությունը վերածվեց աշխարհաքաղաքական պայքարի և ոչ թե բարեփոխումների փաթեթի առաջարկի, ՌԴ–ն ու ԵՄ–ն սկսեցին պայքարել Ուկրաինայի համար: Այդ առումով Հայաստանն օգտագործվեց: Մի կողմից, ԵՄ–ն չէր կարող հատուկ Հայաստանի համար այլընտրանքներ առաջարկել, որ Հայաստանը դիմակայեր ճնշումներին, իսկ մյուս կողմից, Ռուսաստանն իր ճնշումներն օգտագործեց` Հայաստանը դարձնելու այն «հաջողված» օրինակը, թե տեսեք, մենք կարող ենք այնպիսի առաջարկ անել, որ նույնիսկ մեկ օրում մարդիկ իրենց միտքը փոխեն: Եթե հիշում եք, սեպտեմբերին 3–ին ստորագրելու պահին Ռուսաստանի կողմից լուրջ առաջարկների խոստումներ եղան` միլիարդավոր ներդրումներ, 500 մլն ներդրում երկաթգծի համակարգում և այլն:

– Այսինքն, ճիշտ էր նախագահի այն հայտարարությունը, որ ԵՄ–ն մեր առջև կամ–կամ դրեց, և մենք այլ ելք չունեինք:

– Եթե նայեք 2013–ի մայիսից մինչև սեպտեմբեր ընկած հատվածում մամուլի հրապարակումները, կտեսնեք, որ Սերժ Սարգսյանի հետ հանդիպումների ժամանակ եվրոպական դեսպանները կամ առաջնորդներն իրենց խոսքում նշել կամ ակնարկել են, որ այստեղ կամ–կամ է, կամ ընդունում եք, կամ չեք ընդունում, այլ հնարավորություն չկա:

– Փաստորեն այսօր ԵՄ–ն իր դիրքորոշումը փոխել է, ու ճնշումներ չկա՞ն:

– Այո: Հայաստանն ու ԵՄ–ն դաս են քաղել սեպտեմբերի 3–ից: ԵՄ–ն հասկացել է` այլևս չի կարող գործել կամ–կամ բանաձևը: Հասկացել են, որ կարելի է Հայաստանի հետ քաղաքական լուրջ պայմանագիր ստորագել նաև այն դեպքում, երբ Հայաստանը Եվրասիական միության անդամ է:

Բացի այդ, 2013–ից հետո ԵՄ–ում տեղի են ունեցել ընտրություններ, և նոր իշխանությունները կարողացել են հաղթահարել այդ խնդիրը: Տեղի ունեցավ Արևելյան գործընկերության քաղաքականության վերանայում, և տեսանք, որ ԵՄ–ն պատրաստ է տրամադրել Հայաստանի հետ նոր պայմանագիրը բանակցելու մանդատ: Ու այդ պայմանագիրն արդեն նախաստորագրվել է: Հիմա սպասում ենք ստորագրմանը:

– Իսկ ռուսական կողմից խանդոտ վերաբերմունք չկա՞, թե ըմբռնումով են մոտենում:

– Գուցե իրենց մամուլում մեկ–երկուսի կողմից ինչ–որ խնդիրներ բարձրաձայնվեն, բայց ռուսական իրական քաղաքականության վրա ազդող տարբեր անձինք, ասենք, Լավրովը կամ այլք, նշել են, որ Ռուսաստանը որևէ խնդիր չունի Հայաստան–ԵՄ համագործակցության նոր պայմանագրի ստորագրման հետ կապված: Այնպես որ չեմ կարծում, թե խանդի խնդիր կա: Ավելին, նրանք նույնպես կարող են դրանից օգտվել, քանի որ եթե Հայաստանը կատարի այդ պայմանագրով ստանձնելիք բարեփոխումները, այդ փորձը կարող է նաև փոխանցվել ԵՏՄ երկրներին:

– Այս նոր պայմանագիրը կարո՞ղ է քաղաքական էֆեկտ ունենալ` Ռուսաստանից մեր կախվածությունը մեղմելու առումով:

– Եթե մենք ստորագրեցինք պայմանագիրը, Թուրքիան ասելու է` վերջ, ճանաչում եմ ցեղասպանությունը, և այդ երկիրն իրենից այլևս վտանգ չի՞ ներկայացնի: Իսկ ռուսական ռազմական անվտանգության հիմքերը Թուրքիայից եկած վտանգների դեմ են: Նրանք Թուրքիայի հետ սահմանն են պահում: Կամ` ի՞նչ կապ ունի ԵՄ–Հայաստան համաձայնագրի ստորագրումն այն բանի հետ, որ Ռուսաստանը փորձում է Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև բալանսավորել: Ինձ չի թվում, որ այս պայմանագիրն իրենից ներկայացնում է աշխարհաքաղաքական այն պայքարի խնդիրը, ինչի համար 2013–ին Ռուսաստանը ճնշում գործադրեց: