Չմարսված իրավիճակներ

– Վաղինակ, երկու տարի առաջ մենք ունեինք միաձույլ քաղաքացիական հասարակություն, որը լրջորեն ընդվզեց և ակտիվ մասնակցություն ունեցավ հասարակական նշանակության մի շարք խնդիրների լուծման հարցում: Հենց թեկուզ` էլեկտրիկ Երևանը: Սակայն այդ շարժումը տեղատվություն ապրեց և այսօր կարծես գոյություն չունի: Ինչո՞ւ այդպես եղավ:

– Համաշխարհային փորձը ցույց է տալիս, որ քաղաքացիական պայքարը կարող է անգամ լինել սպոնտան, բռնկվել ամենաչնչին ու անսպասելի առիթներով` անգամ աղի գնի բարձրացման պատճառով: Եվ այդ` աղի գնի առիթով բռնկված պայքարը անգամ կառավարություն է փոխել, նոր իրավիճակ է ստեղծել երկրում:

Մեր պարագայում կայծը հոսանքի գնի թանկացումն էր: Դրսևորվեց աննախադեպ ակտիվություն, մարդիկ դուրս եկան փողոց: Բանն այն է, որ դուրս եկան փողոց ոչ թե այդ 7 կամ 10 դրամի համար, այլ նաև այն պատճառով, որ լինեն մեր կողքին: Դա նաև ընդվզում էր ոստիկանության բռնի ուժի դեմ:

Եթեհիշումեք, սկզբնականշրջանումընդամենըմի 300 ակտիվիստէրհավաքվել, դրանիցհետոժողովրդիհոսքըմեծացավ: Այլևսնշանակությունչուներ, թենրանցիցովաշխատանքուներ, ովչուներ, ովինչպիսիպայմաններումէրապրում:

Եվ ասեմ, այնպես չէր, որ մարդիկ հավաքվեցին ավելացված այդ 7 դրամի համար: Մեծ հաշվով նրանք բողոքում ու ընդվզում էին մարդկանց նկատմամբ իրավապահ մարմինների ապօրինի գործողությունների, համատարած դարձած խոշտանգումների, իրավունքի ոտնահարումների դեմ:

– Իսկ այդ պայքարն ինչո՞ւ այլևս շարունակություն չունեցավ: Դրանից հետո էլի եղան դեպքեր, որոնց դեմ, ենթադրվում էր, որ հասարակությունը կընդվզի:

– Շարժման մեջ ընդգրկված մարդիկ հիմնականում երիտասարդներ են: Ունեն ընտանիք, հոգսեր, խնդիրներ: Նրանցից շատերն աշխատանք էլ չունեն: Քաղաքացիական պայքարի այդ դրսևորումներից հետո շատ գործատուներ, որքան էլ բարձր գնահատեն մեր արածը, միևնույն է, վախենում են նման մարդկանց գործի ընդունել: Անգամ շատերիս ազատեցին աշխատանքից:

Ուստի այսօր նաև առաջնային է դարձել հենց մեզ, մեր ընտանիքներին պահելու, հաց վաստակելու խնդիրը:

– Այսինքն` կարելի է ասել, որ շարժումը խեղդվեց տնտեսական միջոցներով:

– Միանշանակ: Ավելին ասեմ` սա միայն մեր պարագայում չէ: Մեր երկրում, անկախացումից ի վեր, սոցիալական գործիքներով ճնշում է գործադրվում ցանկացած քաղաքացու վրա: Որպեսզի նա չկարողանա իր իրավունքները պաշտպանելու, արժանապատիվ ապրելու համար գործունեություն ծավալել:

– Իսկ ոստիկանական ճնշումը, բիրտ ուժի կիրառումը դեր չե՞ն խաղացել, որ այլևս մարդիկ չհավաքվեն հրապարակներում:

– Իհարկե, վախեցողներ եղան: Բայց ժամանակը ցույց տվեց, որ Բաղրամյան փողոցում կատարված ոստիկանական գործողություններն այնքան էլ սարսափելի չէին: Առավել սարսափելի էր այն, ինչ եղավ Սասնա ծռերի իրադարձությունների ժամանակ: Բայց, այնուամենայնիվ, ժողովուրդը չվախեցավ ու գնաց Խորենացի փողոց:

– Եթե մարդը պայքարելու ցանկություն ունի, ճնշումների առաջ չի ընկրկի:

– Իհարկե: Ճնշում կիրառելը թույլ լինելու նշան է ընդամենը:

– Իսկ քաղաքացիական ակտիվիստների միջև կապ կա՞, կազմակերպչական վիճակներ առկա՞ են:

– Մենք բոլորս ընկերներ ենք: Որպես ընկերներ հանդիպում ենք, հաց ենք ուտում, սրճում ենք, զրուցում ենք:

Անշուշտ, խոսում ենք ներկա պահին եղած հասարակական պրոբլեմներից: Բայց դեռևս չենք մարսել այն, ինչ եղավ մեկ–երկու տարի առաջ: Այդ իսկ պատճառով չենք համարձակվում ինչ–որ նոր բան նախաձեռնել:

– Իսկ ինչի՞ց եք Դուք դժգոհ, ի՞նչն է, որ դեռ չեք մարսել:

– Այն, որ որոշ չափով խաբվեցինք. մեկ տարի հետո կրկին բարձրացվեց հոսանքի գինը: Ճիշտ է` ոչ թե 7, այլ 4 դրամով: Բայց բարձրացվեց:

Արդեն 6 տարի է, ինչ անձամբ ես քաղաքացիական շարժման մեջ եմ: Եվ այդ տարիների ընթացքում փոխարեն ոգևորվեմ, կամաց–կամաց հիասթափվում եմ հասարակության այն մտածելակերպից, թե` մեկա մեր երկրում ոչինչ չի փոխվելու:

– Այսինքն` հասարակությանը Դուք Ձեր թիկունքին չեք զգում:

– Միանշանակ չենք զգում: Տասը հազար մարդը հասարակությունը չէ, ժողովուրդը չէ, դա ընդամենը նրա մի փոքր մասն է, որը ոչինչ չի կարող փոխել: Ոչի՛նչ:

Բազմոցներին, ինտերնետի առաջ նստած մարդիկ, երբ անընդհատ ասում են` մենք ձեր կողքին ենք, այդպես չէ, նրանք մեր կողքին չեն: Մեզ հոգևոր աջակցություն պետք չէ: Մեզ պետք է, թույլ տվեք կոպիտ արտահայտվեմ, մարդկային գլխաքանակ, որ հասկանամ, թե մենակ չեմ:

Իսկ այս հանդարտությունը, որ ձգվում է արդեն մեկ տարուց ավելի, ես անվանում եմ հանգստություն փոթորկից առաջ: