Հայաստանի հանդեպ Իսրայելի քայլերը՝ բարի կամքի դրսևորում

Օրեր առաջ մամուլում անդրադարձ եղավ այն մասին, որ իսրայելական Aeronautics ընկերությունը հրապարակել էր միջազգային բորսային պայմանագրերի վերաբերյալ պաշտոնական հաղորդագրություն, ըստ որի Իսրայելի ՊՆ արտահանման վերահսկողությամբ զբաղվող բաժինը ժամանակավորապես արգելափակել է 20 մլն դոլար արժողությամբ անօդաչու սարքերի մատակարարումը իր կարևոր հաճախորդին: Նույն աղբյուրի համաձայն մատակարարումները պետք է իրականացվեին 2017–2018 թթ. ընթացքում: Ի դեպ, նույն այդ «կարևոր հաճախորդի» 2016 թ.–ի գնումները կազմել են ընկերության ամբողջ եկամտի 20%–ը, իսկ 2015 թ.–ին՝ 18%–ը:

Ու թեև հաղորդագրության մեջ հաճախորդի անունը չի նշվում, բայց փաստաթղթում ներկայացված տեղեկությունների ուսումնասիրությունից պարզ է դառնում, որ խոսքն Ադրբեջանի մասին է:

Ավելի վաղ Իսրայելում հրատարակվող Haaretz պարբերականը հոդված էր հրապարակել՝ «Իսրայելական կամիկաձե դրոնների արտադրողը փորձարկում է իրականացրել հայկական դիրքերի ուղղությամբ» վերնագրով, որը հիմք հանդիսացավ, որպեսզի Իսրայելի ՊՆ–ն պաշտոնապես քննության առնի Ադրբեջանին հարվածային անօդաչու թռչող սարքեր մատակարարող Aeronautics Defence System ընկերության գործողությունները: Ադրբեջանին անօդաչու թռչող սարքեր վաճառած ընկերության ղեկավարության կողմից հայկական դիրքերի վրա փորձարկման մասին վարկածը ընկերությունը թեև կտրականապես հերքել էր, սակայն Իսրայելի ՊՆ–ում հետաքննություն էր սկսվել:

Եվ մինչ քաղաքակիրթ աշխարհը շունչը պահած սպասում էր այս լուրի հաստատմանը, օրերս հեղինակավոր «Ֆորին Փոլիսի Մեգեզին» ամսագիրը (Foreign Policy Magazine) հրապարակեց իսրայելական ՊՆ–ի մամլո հաղորդագրությունն այն մասին, որ ուժային կառույցն իսկապես հետաքննություն է սկսել այն ընկերությունում, որն Ադրբեջանին զենք է մատակարարել:

Այս ամենը համադրելով վերջերս Իսրայելի տարածաշրջանային համագործակցության նախարար Ցախի Հանեգբի Հայաստան կատարած այցի և այցի ժամանակ կատարած բավականին ուշագրավ՝ «հայ–իսրայելական հարաբերություններում «ճեղքում է գրանցվել», հայտարարության հետ, պարզ է դառնում, որ Հայաստանը հայտնվել է բավականին շահեկան դիրքում, որն անտեսել չի կարելի:

Քաղաքագետ Անուշ Սեդրակյանը Past.am-ի հետ զրույցում անդրադառնալով հայ–իսրայելական այս բազմավեկտոր և ուշագրավ հարաբերությունների ենթատեքստին, նշեց, որ իրեն ուրախացնում է, որ փաստորեն գործ ունենք քաղաքական միջոցառումների մի համակարգի հետ, որը ներկայում իրականացվում է Հայաստանի նկատմամբ Իսրայելի կողմից՝ ադրբեջանական ագրեսիան կանխելու համար: 

«Ի տարբերություն Ռուսաստանի, որն անարգել զենք է վաճառում Ադրբեջանին և դեռ ցինիկաբար պնդում է, որ այդ զենքը վաճառում է զուտ բիզնես նկատառումներից ելնելով, Իսրայելը, երբևէ չլինելով Հայաստանի ստրատեգիական դաշնակիցը, Պաշտպանության նախարարության մակարդակով սկսել է հետաքննություն իրականացնել, կանխելով զենքի հետագա վաճառքն Ադրբեջանին: Ավելին, սկսել է հետաքննություն, որն ապացուցում է, որ Իսրայելը խիստ շահագրգռված է Հայաստանի հետ հարաբերություններ կառուցելու նոր փուլ սկսելու հարցում»,– ասաց Ա. Սեդրակյանը:
Նրա կարծիքով՝ աշխարհագրական առումով սիրիական և թուրքական խառնարանում գտնվող Հայաստանը և Իսրայելը իրենց կեցվածքով և նպատակներով գնալով ստիպված են միավորվել, քանի որ երկու երկրներն էլ ապրելով թշնամական մահմեդական միջավայրում, որը նաև կարելի է որակել որպես մահմեդական ռադիկալ ահաբեկչական գոտի, ստիպված են հույսն իրենց վրա դնել:

«Իսրայելա–հայկական հարաբերություններում Իսրայելի կողմից Հայաստանի հանդեպ ցուցաբերած նման քայլն իմ կարծիքով բարի կամքի դրսևորում է: Մնում է, որ Հայաստանի իշխանությունները համապատասխանաբար արձագանքեն դրան: Բայցի այդ, Հայաստանը Իսրայելի հետ նորմալ գործընկերային հարաբերություններ հաստատելուց բացի, պետք է կարողանա Իսրայել պետության կառուցման մոդելը տեսնել իբրև Հայաստանի անկախ պետության կառուցման հնարավոր իմիտացիոն տեսլական: Այսինքն, պետք չէ մեքենա հորինել կամ ամերիկա հայտնագործել: Կա թշնամական միջավայրում ապրող, զարգացող և հաղթող Իսրայել պետություն և Հայաստանն էլ կարող է այդ մոդելը «որդեգրել» ու դառնալ այդպիսին»,– ասաց Ա. Սեդրակյանը:
Խոսելով հայ–իսրայելական հարաբերությունների սերտացման ֆոնին հայ–իրանական վաղեմի բարեկամական հարաբերությունները վտանգելու կամ հարցականի տակ դնելու մասին, քաղաքագետը համոզված է, որ Հայաստանը կարող է շարունակել Իրանի հետ ունեցած ստրատեգիական և բիզնես գործընկերային վաղեմի հարաբերությունները, Իսրայելի հետ համագործակցության մտադրությունների պրոտոկոլում գրանցելով այն իբրև անխախտ կետ:

«Իսրայելը հասկանում է, որ Իրանը Հայաստանի միակ լոյալ հարևանն է, միակ տրանսպորտային և էներգետիկ առումներով հնարավոր պարտնյորը: Ուստի, կարելի է այդ կետը հայ–իսրայելական հարաբերությունների հաստատման ճանապարհային քարտեզում որոշակի վերապահումներով ներառել: Բացի այդ, ստրատեգիական, բարիդրացիական հարաբերություններ հաստատելը դեռ չի նշանակում ռազմական դաշինք: Եվ դժվար թե երբևէ կայանա Հայաստան–Իսրայել ռազմական դաշինքը: Իմ կարծիքով, ավելի շուտ, Հայաստանը պետք է վերցնի Իսրայելի զարգացման մոդելն իբրև իր համար զարգացման օրինակ, քանի որ պարզ է, որ մենք ցայսօր զարգացել ենք սխալ ուղիով: Ավելին, ակնհայտ է, որ մենք նույնիսկ հետ ենք զարգացել: Եվ բնական է, որ վաղուց արդեն մեր զարգացման վեկտորը փոխելու ժամանակն է: Ինչ վերաբերում է մեր դիվանագիտական կորպուսին, ապա պետք է ձգտել, որ Իսրայելը ԱՄՆ–ի նման զենք չվաճառի Ադրբեջանին»,– ասաց քաղաքագետը: 

Նա նաև բացառեց վարկածը, թե Իսրայելի կողմից Հայաստանի հանդեպ վերջին շրջանում դրսևորվող նման քաղաքականությունը կարող է հերթական ծուղակը լինել Հայաստանի համար, քանի որ ըստ Ա. Սեդրակյանի, Հայաստանի անկախացումից ի վեր բոլոր հնարավոր ծուղակները մեզ համար արդեն գծվել, իրացվել են և բոլոր հնարավոր ծուղակներում մենք վաղուց ընկել ենք ռուսական կողմի շնորհիվ, իսկ ներկայում հերթական ծուղակի տեղ այլևս չունենք: 

«Մենք չորս ոտքով ծուղակում ենք և մեզ այնտեղից հարկավոր է դուրս գալ»,– ասաց Անուշ Սեդրակյանը:

Արմինե Գրիգորյան