Կարեն Կարապետյանի խոշոր սադրանքը Սերժ Սարգսյանի դեմ

«Հսկիչ փաթեթի» ճակատագիրը

Հայաստանում աշխույժ քննարկում եւ զգալի հանրային ուշադրություն է գրավել վարչապետ Կարեն Կարապետյանի մի հանձնարարություն, որ նա տվել է կրթության ու գիտության դաշնակցական նախարար Լեւոն Մկրտչյանին: Խոսքը Հայաստանում ռուսերենի զարգացման հայեցակարգի մասին է: Այն օտար լեզուների զարգացման հայեցակարգից առանձին է:

Կարեն Կարապետյանի այդ հանձնարարականն առաջացրել է ավանդական մտահոգությունը, կապված Ռուսաստանի կայսերական քաղաքականության հետ, որի առանցքային գործոններից կամ գործիքներից մեկն է լեզուն:

Ռուսաստանի տարբեր կարգի պաշտոնյաներ տարբեր առիթներով արել են հայտարարություններ, որոնք վկայում են Հայաստանում ռուսերենի հատուկ կարգավիճակ սահմանելու Ռուսաստանի ցանկությունը՝ ընդհուպ պետական լեզվի կարգավիճակ:

Հաշվի առնելով այդ հայտարարությունները, որ հնչել են տարբեր տարիների, Կարեն Կարապետյանի հանձնարարականը դիտվում է Ռուսաստանի այդ հավակնության բավարարմանն ուղղված մի քայլ, որն իր մեջ չի պարունակում ճակատագրական ելքեր, բայց ենթադրում է խնդրի խորացում, Ռուսաստանի կայսերական քաղաքականության եւ հավակնությունների սպասարկման միտում:

Ընդ որում, ստեղծված իրավիճակը հուշում է, որ այստեղ կա ոչ միայն լեզվի խնդիր:

Կարապետյանի նախաձեռնությունը Հայաստանում առաջացրել, ավելի շուտ սրել է Ռուսաստանի մեծապետականության, այդ համատեքստում Հայաստանը «ֆորպոստ» դիտարկելու դեմ հանրային տրամադրությունները: Այլ կերպ ասած, Կարեն Կարապետյանը իր հանձնարարականով Հայաստանում սադրել է հակառուսական որոշակի հանրային տրամադրություն եւ ալիք:

Աներկբա է, որ Հայաստանում ռուսերենի իմացության, ռուսերենի զարգացման խնդիրը բացարձակապես հրամայական չէ՝ առավել եւս Հայաստանի զարգացման եւ ընթացքիկ տնտեսական խնդիրների լուծման հարցում: Հետեւաբար, չկա այդօրինակ հանձնարարականի որեւէ հիմնավորվածություն, գոնե ներկայում: Կարեն Կարապետյանը դա կարող էր անել ենթադրենք 2018 թվականի ապրիլից հետո, եթե մնար վարչապետ:

Թե՞ բանն էլ հենց այն է, որ նա ունի վարչապետ չմնալու մտավախություն, կամ այսպես ասած «անգլիական թագուհի» վարչապետ լինելու մտավախություն, եւ հենց այդ պատճառով էլ հանդես է եկել հանձնարարականով:

Ընդ որում, խնդիրն այն չէ, որ նա փորձել է ընդամենը հասցնել ծառայություն մատուցել ռուսերենին կամ Ռուսաստանին: Հազիվ թե սկզբունքային քաղաքական եւ աշխարհքաղաքական հարցերում Ռուսաստանն ունի Կարեն Կարապետյանի կամ առանձին վերցրած որեւէ չինովնիկի ծառայության կարիք:

Կարեն Կարապետյանը Ռուսաստանին չէ, որ ծառայություն է մատուցում, այլ հենց իրեն, իր քաղաքական հեռանկարին, իր ներքաղաքական, ներիշխանական հեռանկարին:

Հայաստանի իշխանության վերադասավորման գործընթացում, ներհամակարգային խնդիրների, Սերժ Սարգսյանի ճակատագրի, նոր ստատուս-քվոյի՝ ներքին ուժերի նոր հարաբերակցության հարցում առանցքային նշանակություն ունեցող գործոնը ոչ այնքան որեւէ սուբյեկտի ներքին, որքան արտաքին «լեգիտիմությունն» է: Այդ հարցում առանցքային գործոններից մեկը հանդիսանում է Հայաստան-ԵՄ շրջանակային նոր համաձայնագիրը, որն ինչպես բավական դիպուկ բնորոշել էր Հայաստանում Ֆրանսիայի արդեն նախկին դեսպան Շարպանտիեն՝ կնպաստի տարածաշրջանում հավասարակշռության ապահովմանը:

Աներկբա է, որ այդ համաձայնագիրը Սերժ Սարգսյանը դիտարկում է որպես Եվրամիության, Արեւմուտքի  հետ իր քաղաքական ծրագրերի բանակցման խաղաքարտ: Այդ առումով Սերժ Սարգսյանի համար ստորագրել-չստորագրելը չի պարունակի ճակատագրական ռիսկեր, սակայն կարող է բերել զգալի խնդիրների եւ խառնել այսպես ասած ծրագրերը: Իսկ եթե Սերժ Սարգսյանին հաջողվի Եվրամիության հետ շրջանակային համաձայնագիրը կյանքի կոչել, ապա նա գործնականում կկարողանա ապահովել թեկուզ ֆորմալ իմաստով բացառիկ կարգավիճակ՝ նախագահ, որը կարողացել է մի կողմից ԵՏՄ անդամության պարագայում, մյուս կողմից շրջանակային համաձայնագիր ունենալ Եվրամիության հետ:

Այդ կարգավիճակը էապես կամրացնի Սերժ Սարգսյանի դիրքերը ներհամակարգային գործընթացում, ապահովելով արտաքին լեգիտիմության զգալի պաշար: Դա կնշանակի, որ Կարեն Կարապետյանին եւ նրա ֆինանսա-քաղաքական հովանավոր, իսկ այժմ արդեն նույնիսկ սանահայր Սամվել Կարապետյանին այդքան էլ հեշտ չի լինի զուտ ֆինանսական լծակի միջոցով Սերժ Սարգսյանին զրկել իշխանության «հսկիչ փաթեթից»: Ըստ այդմ, ԵՄ հետ շրջանակային համաձայնագրի հարցում խնդիր առաջացնելու դեպքում Սարգսյանը խնդիր կունենա նաեւ իշխանության «հսկիչ փաթեթը» պահելու հարցում:

Ներկայում Սարգսյանն ու Եվրամիությունը հայտարարում են, որ չկա ստորագրմանը խոչընդոտող պատճառ: Ստորագրությունը նախատեսվում է նոյեմբերին՝ Բրյուսելի Արեւելյան գործընկերության Վեհաժողովում:

Առանցքային ռիսկ կամ խոչընդոտ դիտվում է Ռուսաստանը, որի իշխանության հենց կայսերական հավակնությանը կարող է հերթական անգամ զոհ գնալ հայ-եվրոպական շրջանակային փաստաթուղթը, եթե անգամ էապես տարբերվում է առաջին՝ Ասոցացման պայմանագրից եւ ենթակա է ԵՏՄ պայմանագրի դրույթներին: Ռուսաստանի տրամադրության հանդեպ չափազանց զգայուն է ոչ միայն Սերժ Սարգսյանը, այլ նաեւ Բրյուսելը, ինչի մասին վկայում է օրերս ԵՄ դեսպան Սվիտալսկու հայտարարությունը:

Այդ իրավիճակում առանցքային է դառնում Ռուսաստանին այսպես ասած «չգրգռելը»: Ամենեւին պատահական չէ, որ ԵՏՄ-ից դուրս գալու վերաբերյալ ԵԼՔ դաշինքի նախաձեռնությանն ի պատասխան ՀՀԿ-ն անհապաղ ձեռնամուխ եղավ ԵՏՄ-ին հավատարմության երդման, Մոսկվային կասկածի դույզն իսկ տեղ չտալու համար, ինչը կարող էր բերել ԵՄ հետ համաձայնագրի հարցում Ռուսաստանի «քմահաճույքի»:

Չեզոքացրե՞լ է այդ երդմամբ Սերժ Սարգսյանը նոյեմբերի համաձայնագրի հանդեպ այդ վտանգը, թե՞ ոչ, անորոշ է, կերեւա վերջին պահին, սակայն աներկբա է, որ նոր վտանգ է առաջանում ռուսերենի զարգացման հայեցակարգի նախաձեռնությամբ, որով հանդես է եկել Կարեն Կարապետյանը:

Այդ նախաձեռնությունը Հայաստանում առաջացնում է հակառուսական հանրային-քաղաքական տրամադրության նոր ալիք՝ ընդ որում արդարացի, թեեւ այդ կապակցությամբ կարծիքները կարող են լինել տարբեր: Սակայն կա փաստը՝ ալիքն առաջանում է, եւ թերեւս ամենեւին դժվար չէր կանխատեսել դրա առաջացման մեղմ ասած մեծ հավանականությունը: Իսկ դա էլ իր հերթին առաջացնելու էր հանդիպակաց տրամադրություն Ռուսաստանում: Դժվար է ասել, այն կհասնի՞ մինչեւ Կրեմլ՝ քաղաքական որոշման կայացման մակարդակի, թե ոչ, բայց հանդիպակաց տրամադրությունն էլ անխուսափելի է, եւ ամենեւին դժվար չէր պատկերացնել կամ կանխատեսել նաեւ այդ արձագանքը:

Հետեւաբար հարց է առաջանում, այդ բավականին հեշտ կանխատեսելիության պայմաններում ռուսերենի զարգացման բացարձակապես հրամայական, անհրաժեշտություն չհանդիսացող՝ նաեւ իր մեջ ազգային-պետական ինքնության ու արժանապատվության վտանգի տարրեր պարունակող հանձնարարականն ի՞նչ է, եթե ոչ սադրանք: Սադրանք Հայաստան-ԵՄ շրջանակային համաձայնագրի ստորագրման դեմ, որի նպատակն է դրա շեմին առանց այդ էլ դյուրագրգիռ Ռուսաստանին «գրգռելն» ու այդ համաձայնագրի ստորագրման դեմ տրամադրվելու առնվազն էմոցիոնալ ֆոն ստեղծելը: