Երվանդ Բոզոյան. «Ռադիկալ փոփոխություններ չկատարելու դեպքում 20 տարի անց կլինի ոչ թե 4 միլիոն մարդ, այլ ընդամենը՝ մեկ»

Օրերս Երևանում տեղի ունեցած Հայաստան–Սփյուռք համաժողովի ժամանակ նախագահ Սերժ Սարգսյանի կողմից հնչեց մի ուղերձ, թե Հայաստանը կարող է 2040 թ–ին չորս միլիոն բնակիչ ունենալ: Այս հայտարարության շուրջ «Փաստը» զրուցել է քաղաքագետ Երվանդ Բոզոյանի հետ և պարզել նրա՝ այս խոսքերի նկատմամբ ունեցած կարծիքը:

Հարցին, թե ի՞նչ պետք է անեն իշխանությունները, որպեսզի 2040 թ.–ին ունենանք այդ թիվը և որքանո՞վ է դա իրատեսական այսօրվա պայմաններում, Բոզոյանը պատասխանեց, որ հնարավոր է համարում միայն մեկ պարագայում, այն է՝ եթե Հայաստանի իշխանությունները վարեն այնպիսի քաղաքականություն, ինչպիսին որ չեն վարել վերջին 9 տարվա ընթացքում: Այսինքն՝ եթե Հայաստանի իշխանությունները ռադիկալ փոփոխություններ կատարեն իրենց կողմից վարվող քաղաքականության մեջ, եթե տարեկան ներդրումները կազմեն ոչ թե 100–200 միլիոն ԱՄՆ դոլար, այլ՝ մեկ միլիարդից ոչ պակաս, եթե ստեղծվեն նոր աշխատատեղեր, եթե Հայաստանը նոր լքած մեր հայրենակիցները տեսնեն Հայաստանի բարելավվող վիճակը: Ըստ Բոզոյանի՝ այս դեպքում վիճակը էապես կբարեփոխվի, և մարդիկ նորից կվերադառնան հայրենիք, ինչն էլ իր հերթին կնպաստի ծնելիության մակարդակի բարձրացմանը:

Քաղաքագետը կարծում է, որ սա համալիր տնտեսական և սոցիալական քաղաքականության արդյունք պիտի լինի, բայց վերջին 9 տարիների ընթացքում վարվող քաղաքականությունը ճիշտ հակառակն է եղել:

«Հայաստանում կրճատվել են աշխատատեղերն ու ներդրումները, արտաքին պարտքն է մեծացել, որի արդյունքում մենք ստացել ենք 4 միլիարդ 500 միլիոն ԱՄՆ դոլարի չափով վարկեր: Դուք տեսե՞լ եք, թե այդ վարկերը ուր են գնացել, ի՞նչ ներդրումներ են իրականացվել: Հասարակ մարդը չի տեսել, բայց հասարակ մարդու վրա այդ պարտքը եկել է:

Այս ամենը բերել է նրան, որ հասարակության մեջ այսօր կա տոտալ անվստահություն պետության նկատմամբ: Եթե նախկինում այդ անվստահությունը միայն իշխանության նկատմամբ էր, ապա այսօրվա լեգիտիմացված հասարակության մեջ այն ուղղվել է դեպի պետությունը, քանի որ հասարակությունը չի վստահում ոչ միայն իշխանությանը, այլև այն մարդկանց, ովքեր իրենց համարում են ընդդիմություն և կարող էին փոխելիշխանություններին և տանել նոր քաղաքականություն»,– գտնում է Բոզոյանը: 

Նա համոզված է, երբ մարդը չի վստահում իշխանությանն ու ընդդիմությանը, չի վստահում նաև պետությանը, ինչն այսօր Հայաստանը տանում է ոչ թե դեպի արտագաղթ, այլ՝ տարհանում:

«Մարդիկ փախչում են՝ հասկանալով, որ սա խորտակվող նավ է հիշեցնում: Եվ այս ամենը մտահոգիչ է դառնում բոլոր իմաստներով, առաջին հերթին՝ անվտանգության տեսակետից»,– նշում է նա:

Ըստ Բոզոյանի՝ եթե մարդիկ փախչում են երկրից, տնտեսության զարգացում օբյեկտիվորեն չի կարող լինել, որովհետև սպառողների քանակը նույնպես նվազում է. «Ցանկացած բիզնես, որը հաշվում է, թե քանի հաճախորդ կարող է ունենալ իր ապրանքի համար, հաճախորդների թվի պակասելուն զուգահեռ թուլանում է: Ինչն էլ իր հերթին բերում է կապիտալի արտահոսք Հայաստանից»:

Քաղաքագետը մեզ հետ զրույցում նաև նշեց, որ Հայաստանն այսօր հայտնվել է շատ վտանգավոր փոսի մեջ, քանի որ սա գեոմետրիկ պրոգրեսիայի արդյունքով զարգացող ճգնաժամ է:

«Եթե Հայաստանում ռադիկալ փոփոխություններ չկատարվեն, ապա 20 տարի անց կլինի ոչ թե 4 միլիոն մարդ, այլ ընդամենը՝ մեկ»,– ընդգծեց նա:

Հայաստանում վերջին մեկ տարվա ընթացքում իրականացված ներդրումների վերաբերյալ էլ Բոզոյանը նշեց, որ ներդրումները երևացող են դառնում գործարար շրջանակների համար, և եթե դա չի նկատվում, ուրեմն այդ ներդրումները չկան: 

«Եթե ներդրումները չեն երևում, նույնիսկ 300 կամ 400 միլիոն ԱՄՆ դոլար լինելու դեպքում, միևնույն է, չեն կարող իրավիճակ փոխել»,– հավելեց նա: