Ստեփանակերտի յուրօրինակ «արձագանքը» քրդական հանրաքվեին. նոր իրավիճակին ընդառաջ

Արցախի հանրապետության նախագահ Բակո Սահակյանը սեպտեմբերի 25-ն ստորագրել է նոր կառավարության ձեւավորման, դրա նոր կառուցվածքի մասին հրամանագիր, որում թերեւս ամենաուշագրավը արտաքին գործերի նախարարի փոփոխությունն է:

 

Կարեն Միրզոյանին փոխարինել է Մասիս Մայիլյանը, որը 2007 թվականի նախագահի ընտրությանը եղել է նախագահի թեկնածու եւ ցույց տվել երկրորդ արդյունքը՝ 12,58 տոկոս՝ զիջելով միայն Բակո Սահակյանին: 2008 թվականին Մասիս Մայիլյանը Արցախում հիմնել է Արտաքին քաղաքականության և անվտանգության հարցերով հանրային խորհուրդ կազմակերպությունը՝ ղեկավարելով այն եւ հանդես գալով վերլուծական, հետազոտական, փորձագիտական գործունեությամբ, գործակցելով միջազգային հեղինակավոր կենտրոնների հետ: Մայիլյանը գործնականում վերադառնում է արտգործնախարարություն, քանի որ նա Արցախի արտգործնախարարությունում տարբեր պաշտոններ է զբաղեցրել դեռեւս 1993  թվականից, երբ ստեղծվել է այդ նախարարությունը: 2001 թվականից Մայիլյանը եղել է արտգործնախարարի տեղակալ:

 

Այդպիսով, Բակո Սահակյանի նոր նշանակումը իսկապես ուշագրավ եւ բավական տարողունակ է ոչ միայն այսպես ասած նոմինալ իմաստով՝ երբ խոսքը որեւէ պետության համար առանձնահատուկ նշանակություն ունեցող պաշտոններից մեկի՝ արտգործնախարարի մասին է, այլ նաեւ հենց կադրային ընտրության:

 

Ի՞նչ է փոխելու այդ նշանակումն Արցախի արտաքին քաղաքական, միջազգային վարքում, սուբյեկտային մարտավարության եւ ռազմավարության առումով: Այդ հարցն իհարկե բավական պարզունակ է՝ հաշվի առնելով այն, որ առկա է ցանկացած նոր նշանակման դեպքում: Մյուս կողմից, կոնկրետ նշանակումն ինքնին արդեն իսկ իր վերը նշված տարողունակությամբ որոշակի փոփոխություն է, փոփոխության վկայություն, մտադրությունից դեպի քայլ որոշակի գործողություն:

 

Դա համարժեք արձագանք է նոր իրավիճակին, որ կա ընդհանրապես թե միջազգային քաղաքականությանն առնչվող առանցքային զարգացումներում, թե մասնավորապես արցախյան, իսկ ավելի լայն իմաստով՝ կովկասյան տրանսֆորմացիայի խնդրում: Խոշոր հաշվով, տեղի է ունենում աշխարհակարգի ռազմա-քաղաքական տրանսֆորմացիոն խոշոր գործընթաց, որը որոշ տարածաշրջաններում արտահայտվում է բավականին թեժ ռազմական փուլով, իսկ որոշ տարածաշրջաններում, այդ թվում Կովկասում՝ բարեբախտաբար առայժմ քաղաքական, դիվանագիտական:

 

Եվ այդ իմաստով, այդ փուլի գերակայության հարցում էական նշանակություն ունի այն, թե քաղաքական-դիվանագիտական ինչպիսի խորագիտություն, համարժեքություն, կրեատիվություն կդրսեւորեն այն սուբյեկտները, որոնք շահագրգռված են քաղաքական փուլի պահպանմամբ եւ ռազմական ռիսկերի հնարավորինս նվազեցմամբ: Կովկասում այդ առումով բացառություն է թերեւս միայն Ադրբեջանը:

 

Սակայն շահագրգռությունն անկասկած անհրաժեշտ է վերածել նաեւ դրա ուղղությամբ արդյունավետ քաղաքականության, դիվանագիտության եւ Արցախում նոր արտգործնախարարի նշանակումն ինքնին որպես նշանային քայլ, Արցախի յուրօրինակ հայտ է տարածաշրջանի անվտանգության եւ ռազմաքաղաքական տրանսֆորմացիայում Արցախի կարեւոր լուման բերելու եւ Արցախի դերի ձեւավորմանն առավել աշխույժ մասնակցելու ուղղությամբ:

 

Այստեղ անկասկած կա թե առնչություն անմիջականորեն կարգավորման գործընթացին, որտեղ ակնհայտորեն միջնորդները փորձ են անում գտնել առկա իրավիճակի հնարավորինս կայուն պահպանման առավելագույն տեւականություն ենթադրող բանաձեւ ու գործընթաց, թե ընդհանրապես միջազգային տրամաբանությանը:

 

Այդ իմաստով խիստ խորհրդանշական է, որ Արցախում նոր կառավարության նշանակումն ու արտաքին գործերի նոր նախարարի նշանակումը համընկնում է Իրաքյան Քուրդիստանի անկախության հանրաքվեի օրվա հետ: Դժվար է ասել, պլանավորե՞լ է Բակո Սահակյանը օրը, թե՞ ոչ, այդուհանդերձ համընկնումը միջազգային ռազմա-քաղաքական քարտեզի վրա բավական նշանակալից կետ դարձած այդ իրադարձության հետ իսկապես խորհրդանշական է: Իրաքյան Քուրդիստանի անկախությունը մոտ է, թե հեռու, բավական բարդ է ասել, հանրաքվեն ինքնին դեռեւս բոլոր հարցերի լուծումը չէ, սակայն ակնհայտ է, որ այն միջազգային մասշտաբով նշանային գործընթաց է, ինչի մասին վկայում են թե տարածաշրջանի, թե միջազգային ուժային կենտրոնների բավականին աշխույժ դիվանագիտական մաքոքի աշխատանքը Քուրդիստանի հանրաքվեի շուրջ:

 

Արցախում տեղի ունեցողը գուցե նույնիսկ չնկատվի էլ այդ աշխույժ մաքոքի պտույտնեում, բայց խնդիրն իհարկե դա չէ, այլ յուրօրինակ խորհրդանշական արձագանքը իրավիճակին՝ կամա, թե ակամա: Ի վերջո, որեւէ մասշտաբի պետական քաղաքականության բուն նպատակը ցուցադրության կամ դիտարժանության հասնելը չէ, այլ իրավիճակ ստեղծելը, երբ ստեղծվածն այլեւս չի կարող մնալ միջազգային մասշտաբում աննկատ:

 

Արցախը այդ խնդրի առաջ է անմիջականորեն իրեն առնչվող կարգավորման գործընթացում: Դրանում այժմ բավական անորոշ իրավիճակ է, երբ հինը չի աշխատում, բայց չկա նաեւ նորը՝ այն անհրաժեշտ է ստեղծել: