Հայաստան ինձ համար կարոտ է նշանակում. ինքնության որոնումները դերսիմցի աղջկան բերեցին Արարատից այս կողմ
SOCIETY
Օսմանյան կայսրության կողմից իրականացված Հայոց ցեղասպանությունը միլիոնավոր մարդկային կյանքերի ու ճակատագրերի խեղման պատճառ դարձավ: Հազարավոր հայեր մեծ ողբերգության հետևանքով ստիպված եղան ցրվել աշխարհով մեկ, իսկ հայերի մի մասն էլ ստիպված եղավ շարունակել կյանքն արդեն Թուրքիայի Հանրապետությունում՝ կոծկելով սեփական ծագումն ու ինքնությունը: Այս ճանապարհին նրանք իրենց սերունդներին էլ փորձեցին հեռու պահել ցավոտ անցյալից ու դրա ծանր բեռից՝ նրանցից թաքցնելով ճշմարտությունը արմատների, ծագման, ինքնության մասին: Այդ սերունդների ներկայացուցիչներից ոմանք այդպես էլ գլխի չընկան, որ ոչ թե թուրքի կամ քրդի, այլ հայի սերունդ են, այն հայի, ով կարողացել էր Հայոց ցեղասպանության տարիներին ինչ-ինչ պայմաններում ողջ մնալ: Սակայն կային մարդիկ, ովքեր շուրջ մեկ դար անց սկսեցին փորփրել սեփական անցյալն ու հասկանալ իրականում ով են և որտեղից են գալիս:
23-ամյա Դիլարա Աթեշը նրանցից մեկն է, նա առաջին անգամ է եկել Հայաստան. մեր հանդիպումն էլ կայացավ Ծիծեռնակաբերդի բարձունքում: Գիտակից կյանքի առաջին տարիներին դերսիմցի աղջնակն անգամ չէր էլ կարող մտածել, որ հայկական արմատներ ունի: Պատմում է, որ միշտ էլ ընտանիքի կենցաղավարությանը բնորոշ շատ հատկանիշներ վկայել են այն մասին, որ իրենք տարբեր են շրջապատի մյուս մարդկանցից: «Դպրոցում, որտեղ մեզ կրթում էին սուննիական-քեմալական համակարգով, ինքնության հետ կապված խնդիրներ էի ունենում: Տեսնում էի, որ մյուս աշակերտների ընտանիքների կենցաղը տարբերվում էր մերինից: Արդեն այդ տարիներից մոտս սկսում էին հարցեր առաջանալ՝ ինչո՞ւ ենք մենք տարբեր»,- «Արմենպրես»-ի հետ զրույցում նշում է Դիլարան:
Նա պատմում է, որ առաջին բացահայտումը տեղի ունեցավ, երբ սովորում էր ավագ դպրոցում: «15-16 տարեկան էի, մորս հետ Ստամբուլում էինք ապրում: Բուրսայից բարեկամներս եկել էին մեզ հյուր, այդ թվում և մորս մեծ մայրը՝ Ֆինթոզ տատս, մեծ հորեղբայրներս: Ընտանեկան զրույցների ընթացքում խոսակցությունը հասավ նրան, թե որտեղից ենք մենք: Հորեղբայրներիցս մեկն ասաց՝ իրականում մենք հայ ենք, այդ մասին մեծ տատն է ասել: Դա ինձ համար նորություն էր, լսեցի, սկսեցի մտածել դրա շուրջ: Այնուհետև ավելի մանրամասն սկսեցի ուսումնասիրել, թե ով եմ իրականում»,- ասում է նա:
Ինչ-որ չափով զարմացած նկատում է, որ թեպետ իրենց շրջակայքում միշտ էլ մզկիթները շատ են եղել, սակայն մանկուց ի վեր եկեղեցիներն իր մոտ հատուկ ուշադրություն են գրավել: «Մեր տան մոտ մի հին հունական եկեղեցի կար, մի օր գնացի, մտա ներս: Ինչ-որ անհասկանալի բան զգացի, դա ինչ-որ ուրիշ զգացողություն էր: Այնուհետև սկսեցի խաչ կրել: Ճիշտ է՝ մինչ օրս մկրտված չեմ, սակայն այդ օրերից ի վեր այն կրում եմ: Դպրոցում ևս չէի հանում խաչը, ինչի պատճառով դպրոցական ընկերներիցս ինչ ասես չլսեցի՝ աթեիստ, գյավուր… Երբ ասացի նրանց, որ հայ եմ, սկսեցին անվանարկել ինձ»,- հիշում է Դիլարան:
Հենց այդ տարիներից էլ հաստատ որոշում է, որ պետք է հայերեն սովորի: «Ընկերներիցս մեկի օգնությամբ սկսեցի այբուբենը սովորել: Շուրջ մեկ ու կես շաբաթ գիշեր-ցերեկ տառերն էի փորձում սովորել: Ստացվեց»,- ուրախությամբ նշում է նա՝ ընդգծելով, որ եթե մի բան սիրով ես անում, ապա անպայման ստացվելու է:
Այսօր Դիլարան թուրքական Կայսերի քաղաքում գտնվող Էրջիես համալսարանի Հայոց լեզվի և գրականության բաժնի երրորդ կուրսի ուսանող է: Հայաստան այցելելու պատճառով նոր ուսումնական տարվա առաջին դասերը ստիպված էր բաց թողնել, սակայն ասում է, որ չի ափսոսում՝ այստեղ շատ ավելին է սովորել:
Պատմում է, որ համալսարան ընդունվելուց հետո սկսել է ուսումնասիրել, թե ովքեր են դասավանդելու, ինչի արդյունքում պարզել է, որ երեք ադրբեջանցի դասախոս ունի: «Այն բաժնում, որտեղ սովորում եմ, շատ զինվորներ կան. հայերեն են սովորում: Իհարկե, լեզուն սովորելը նրանց համար առաջնային նպատակ չէ. Թուրքիայում օրենք կա, համաձայն որի՝ զինվորները համալսարան ավարտելուց հետո ավելի բարձր աշխատավարձ են ստանում: Շատերը պարզապես գալիս են դիպլոմի հետևից, իսկ ոմանք էլ նպատակ ունեն մտնել երկրի Ազգային հետախուզական ծառայության շարքերը»,- ասում է նա:
Հայաստանի շուրջ իր հետաքրքրություններն այս ընթացքում արդեն իսկ հասցրել են համալսարանում խնդիրներ առաջացնել նրա համար. ռեկտորատից հատուկ հետաքննություն են իրականացրել՝ պարզելու նրա գործունեությունը, Քրդական բանվորական կուսակցության (PKK) հետ հնարավոր առնչությունը: Եվ այնուամենայնիվ, դա նրան չխանգարեց այս տարի առաջին անգամ այցելել Հայաստան:
Խոսելով Հայաստան կատարած այցի մասին՝ Դիլարան շեշտում է, որ ամենահուզիչ պահն ապրել է Խոր Վիրապում՝ կյանքում առաջին անգամ Արարատ սարը տեսնելիս: «Երբ Խոր Վիրապի ճանապարհին տեսա Արարատը, չհասկացա, թե հետս ինչ կատարվեց, բայց արցունքներն ակամայից սկսեցին աչքերիցս գլորվել: Երբ եկեղեցուց դուրս եկա և փորձեցի լուսանկարել, սկսեցի հեկեկալ. առաջին անգամ Արարատը տեսնում էի այդքան մոտիկից: Շրջապատումս գտնվող մարդիկ եկան ու սկսեցին ինձ հանգստացնել. իհարկե դա շուրջ մեկ ու կես ժամ տևեց:
Հասկանում եք՝ մի ոտքս Թուրքիայի սահմանին էր, մյուսը՝ Հայաստանի: Ժամանակին մի գիրք էի կարդացել՝ Հրաչյա Քոչարի «Կարոտ»-ը: Այդ գրքի թուրքերեն թարգմանությունը Դերսիմի տանը կար: Շատ էի ազդվել Առաքելի կերպարից: Նա Խորհրդային Հայաստանի սահմանից նայում էր Արարատին ու հիշում իր տունը. այդ պահին անընդհատ նա էր մտքիս գալիս»,- ասում է Դիլարան՝ սրբելով թրջված աչքերը:
Մտնում ենք Հայոց ցեղասպանության թանգարան. Դիլարան անմիջապես մոտենում է Ավրորա Մարդիգանյանի նկարին: Ասում է՝ շատերն են իրեն Ավրորային նմանեցնում, ինքն էլ նմանություններ տեսնում է: Նշում է՝ անհավատալի պատմություն ունի այդ աղջիկը, այդքան բան տեսնելուց, վերապրելուց հետո հաստատվում է ԱՄՆ-ում ու ֆիլմ նկարահանում…
Խոսակցությունը տանում է դեպի մերօրյա Թուրքիա: «Թուրքիայում այսօր չկա մեկ ամբողջական պետություն՝ տարբեր ազգեր են, տարբեր գաղափարներ, տարբեր հավատալիքներ: Եվ ոչ ոք ոչ մեկին չի սիրում. չերքեզներին գող են անվանում, հույներին՝ սուտասան, հայերին՝ դավաճան… Իրենք իրենց թշնամիներ են ստեղծում: Համակարգն է այդպիսին, ասիմիլյացիոն քաղաքականություն են վարում»,- ասում է նա:
Ցավով է նշում, որ եկել է Հայաստանից հեռանալու ժամանակը: «Սկզբում ասում էի՝ մեկ անգամ գնամ, տեսնեմ, բավական է, սակայն հիմա մտածում եմ ամեն տարի գալու մասին: Հուսով եմ՝ կրկին կգամ, ավելի շատ ժամանակ կանցկացնեմ այստեղ: Բացի այդ, մտածում եմ համալսարանն ավարտելուց հետո այստեղ մագիստրատուրայում սովորել: Հուսով եմ՝ այս ցանկությունս էլ ժամանակի հետ իրականություն կդառնա:
Այստեղ ինձ հանգիստ եմ զգում, սակայն գնալու փաստը թախիծ է առաջացնում: Ինչ-որ չափով այնտեղից եմ, թեպետ իմ մարդիկ այստեղ են: Այսպես ասենք՝ Խոր Վիրապի հակառակ կողմն եմ անցնելու»,- ասում է Դիլարան:
Հայոց ցեղասպանության թանգարանից դուրս գալուց առաջ նա մի պահ կանգ առավ հուշամատյանի մոտ: Երկար գրելուց հետո միտքը եզրափակել էր հայերեն՝ գրելով. «Հայաստան ինձ համար կարոտ է նշանակում»:
Արաքս Կասյան
Լուսանկարները՝ Տաթև Դուրյանի
http://armenpress.am/arm/news/
From Small Steps to Big Changes: “The Power of One Dram” Turns 6
Junius is back — with a new tournament and valuable prizes
Ameriabank and FMO Sign EUR 120 Million Agreement to Support MSMEs and Advance Green Finance in Armenia
International Children’s Day with EU and “Armenian Virtuosos”
There is widespread FEAR [in Armenia] — Ex-Defense Minister Arshak Karapetyan
Firebird’s AI Megaproject Enters Final Stage of Phase One Construction
0% Commission on Leveraged Share Purchases via the ARARATBANK Trading Platform
Customer Appreciation Day in Gyumri: IDBank
Solis CJSC, managed by Amber Capital and combining a portfolio of solar power plants, issues bonds
Ucom General Director Ralph Yirikian Participated in a Panel Discussion at RISE Powered by Silicon Mountains
Simple Talks: A Fresh Take on Finance with AraratBank
Ameriabank Won in 4 Categories at AMX Awards 2026
Idram Becomes a Partner of “Little Mher”
Unibank has launched instant transfers by phone number
Unisport Crowned Armenian Futsal Premier League Champion
On May 30, "Unisport" will compete for the title of the Armenian champion
With IDBank’s Support, Ian Gillan and Tony Iommi Awards Established at Gyumri Music School No. 6
An unforgettable day instead of toys: June 1st guide from Idram&IDBank
Unibank Issues Perpetual Bonds with a 13.25% Annual Yield for Shareholders
IDBank Presented It’s Vision for Social Responsibility at Impacture 2026
Unibank will not increase fixed-adjustable interest rates on loans secured by real estate
Ucom General Director Ralph Yirikian Participated in the Impacture 2026 Conference
“We are switching you to 5G, type a command”: IDBank warns about a fraud disguised as a “network update”
Ucom and staff.am Bring Together Armenia’s Business Leaders at Executive Offsite Vol.1
Ameriabank and ADB Signed a $100 Million Agreement to Expand Micro, Small, and Medium-Sized Enterprise and Green Finance in Armenia
Love Is… card from Unibank can win a trip to Paris
Learn by Playing. A Series of Financial Literacy Games with Idram, IDBank and “Novosti-Armenia”
Ucom and the Microsoft Innovation Center Collaborate on Cybersecurity Education
Unisport – Armenian Futsal Cup holder
Summer starts with iced coffee, what if it brings bonuses too? Idram&IDBank
AraratBank reduces loan interest rates for around 400 reliable SME customers
Team Holding Announces the Launch of the Third and Final Placement Phase of USD Bonds. Underwriter - Freedom Broker Armenia
Unibank Launches Biometric Identification in UNIMobile App
Unisport reaches the finals of the Futsal Armenian Cup and Premier League
IDBank was the strategic partner of the “Women in Leadership Forum & Awards 2026”
Unibank Launches Fee-Free Online Payroll Card Issuance
Ucom Supported the First-ever Western Asia Regional FPV Drone Race in Armenia
Protect Yourself from Fraud: Safety Tips from AraratBank
Unibank Offers 50% Discount on Cards During Weekends
Planning your trip from a scratch: tips from IDBank
IDBank supports the Opening Event of Wizz Air’s “Let’s Get Lost” Campaign
Unibank provided cashback to more than 2 000 reliable SME borrowers
AraratBank Supports Another Successful Entry into the Capital Market
“Cannot deliver your package”. IDBank warns about fake messages from ‘’HayPost’’
Ucom and SunChild Continue Joint Initiatives for a Greener Future
Grant Akopian has been elected to the AmCham Board
Unibank was a partner of the international forum “Yerevan Dialogue”
EIB Group and Ameriabank strengthen support for Armenian businesses through EU-backed guarantee
The Power of One Dram to ‘’Vahe Meliksetyan’’ Foundation
The international chess tournament supported by IDBank has concluded 
