Կարապետյանը օգտվում է Սարգսյանի լռությունից

POLITICS 3 October, 2017 16:37

Սերժ Սարգսյանի կառավարման տասնամյակը հատկանշական դարձավ առաջին դեմքի կողմից հնարավորինս շատ լռելու փաստով: Լինելով ստվերային տիպի գործիչ, ժամանակին նաև համարվելով գորշ կարդինալ, Սերժ Սարգսյանն այդպես էլ դուրս չեկավ այդ գործելաոճից, չնայած նրան, որ նախագահի պաշտոնը ենթադրում է հրապարակային ակտիվ խոսք: Սերժ Սարգսյանի իշխանության տարիներին խոսքի պակաս չեղավ:

Այնպես ստացվեց, որ նրա իշխանության տարիներին էլեկտրոնային մեդիաներն ու սոցցանցներն ակտիվացան այնպիսի տեմպերով, որ հիմա բոլորն են խոսք ասում՝ ամեն առիթով: Բայց հասարակությունն այդպես էլ իր համար կարևոր պահերի չիմացավ, թե ի վերջո ինչ է մտածում Սարգսյանը: Բացի արտերկրա այցերից, Հայաստանում պաշտոնական միջոցառումներից և մեկ երկու ստերիլ ասուլիսից, Սերժ Սարգսյանին լսելու հնարավորություն հասարակությունը չունեցավ: Պատահական չէ, որ ցանկացած սոցիալական լարվածության դեպքում ՝ կլիներ դա ապրիլյան պատերազմ, հուլիսյան ճգնաժամ, թե մեկ այլ բան, բոլորը, թե Սարգսյանի համակիրները, թե հակակիրները սպասում էին նրա որևէ խոսքի: Որն այդպես էլ չեղավ, այսինքն եղավ, բայց եղավ շատ ուշ, երբ լարվածությունն արդեն անցել էր:

Առաջին դեմքի խոսքի հանդեպ այս հանրային պահանջարկը երկու հիմք ունի: Ժամանակակից աշխարհը թափանցիկություն է ձեռք բերում ամեն օր: Այլևս ամեն ինչ հրապարակային է ու հանրային: Եվ չնայած Հայաստանում չենք կարող խոսել ժողովրդավարական իդեալական համակարգի գոյության մասին, բայց նաև բռնապետության մասին չենք կարող խոսել: Եվ նրանք ովքեր ի պաշտոնե պիտի խոսեն, բայց լռում են, հայտնվում են թափանցիկության կարմիր գծից այն կողմ՝ կասկածամտության թիրախի տակ: Մյուս կողմը ՝ լինելով հետտոտալիտար հասարակարգ, ժառանգելով սովետական քաղաքական համակարգի որոշ ավանդույթներ, հայաստանյան հասարակության քաղաքական էմոցիաները անձնակենտրոն են: Թե ընդդիմության, թե իշխանության հանդեպ սպասումներն ու քննադատությունները վերագրվում են մեկ անձի ՝ ամենաուժեղին, ամենաքննարկվողին, ամենախարիզմատիկին: Ընդդիմության դեպքում պատկերը որոշակիորեն պարզ էր՝ տարբեր տարիների, տարբեր գործիչներ: Իշխանության դեպքում, սակայն, հասարակությն անձնակենտրոն թիրախավորումը բախվում էր պատի, որովհետև Սերժ Սարգսյանն այդ սպասումներին չէր արձագանքում:

Հասարակության սպասումը Սարգսյանին երբևէ չի հուզել, նա խոսել է այն ժամանակ, երբ ցանկացել է, լռել է այն ժամանակ, երբ անշուշտ կրկին ցանկացել է: Թե հասարակությունը, թե Սերժ Սարգսյանը վերջինիս այդպես էլ նախագահ չընկալեցին: Խոսքը ոչ թե ընտրական գործընթացներով պայմանավորված լեգիտիմության դեֆիցիտի կամ սոցիալ-տնտեսական վիճակից բխող դժգոհության մասին է: Խոսքը բացառապես առաջին դեմք-հասարակություն հեռահար երկխոսության, խոսք ու զրույցի, հրապարակայանության բացակայության մասին է:

Դժվար է ասել ՝ Կարեն Կարապետյանին հուշել են քաղաքական խոսքի վակուումի մասին, թե նա ինքն է գլխի ընկել՝ ինտուիցիայով կամ հոտառությամբ: Բայց նա լավ ըմբռնել է այդ վակուումը, ըմբռնել է այդ վակուումը լցնելու ձևը: Եվ, ըստ էության, հասարակական ընկալումներում շնորհիվ իր ակտիվ խոսքի և այդ խոսքի մեդիատարածման դարձել է հենց այն, ինչ տաս տարի համառորեն Սերժ Սարգսյանը չէր դառնում: Հայաստան-Սփյուռք համաժողովն այդ ամենի վառ ապացույցն էր: Համաժողովի նախաձեռնողն ու շահառուն Սարգսյանն էր, բայց գլխավոր աստղը դարձավ Կարապետյանը ՝ մեկ այլ աստղի ՝ Գարո Փայլանի հետ կարճ, «ոտի վրա» կազմակերպված առանձնազրույցի շնորհիվ: Կեղծ է, թե անկեղծ Կարապետյանի այս հանրային ակտիվությունը, նրա խոսքում գերակշռում է ճշմարտությունը, թե պարզապես նա լավ է ըմբռնել տեխնոլոգիան ու չարաշահում է այն. սրանք հռետորական հարցեր են կամ հարցեր են, որոնք կարող են հուզել նեղ մասնագետներին: Հասարակությանը սրանք չեն հուզում: Բայց Կարապետյան օգտագործում է Սերժ Սարգսյանի կողմից բաց թողնված դաշտը:

Հ.Գ. Հանրապետականները, որոնք Սերժ Սարգսյանի հետագա կառավարման կողմնակիցներ են, անուղղակիորեն, տարբեր առիթներով սկսել են խոսել այն մասին, որ պետական գործիչը չպիտի մտածի սիրո մասին, նա պետք է իր գործն անի: Սա տողատակով քննադատություն է Կարապետյանին, ով ջանք չի խնայում հասարակության սիրելին դառնալու համար և առայժմ դա անում է բավականին արդյունավետ: Նախակարապետյանական ՀՀԿ-ում կար հստակ պայմանավորվածություն ՝ հասարակությանը չներգրավվել քաղաքական գործընթացների մեջ և հարցերը լուծել բացառապես ներքին կարգով ՝ փակ կոնսենսուսներ, քննարկումներ, վերնախավի շրջանակներից ներքին խոհանոցի հարցերը դուրս չբերել: Կարապետյանը խախտում է այս տաբուն, և փաստացի օգտագործում հանրային համակրանքը յուր քաղաքական դիրքերն ամրապնդելու համար:

Լևոն Մարգարյան