Արցախի միջազգային ճանաչման հարցն ի սկզբանե սխալ հունով է գնացել

Past.am-տեղեկացնում է.Արցախյան կոնֆլիկտի կարգավորման հարցը քննարկելիս, երբ խոսք է գնում տարածքային ամբողջականության մասին, ապա պետք է նաև հիշել, որ Արցախը երբեք անկախ Ադրբեջանի կազմում չի եղել, ասում է «Ազգային անվտանգություն» կուսակցության նախագահ Գառնիկ Իսագուլյանը: Անկեղծ ասած, այս դեպքում հասկանալի չէ, թե բանակցային սեղանին դրված փաստաթղթի՝ տարածքային ամբողջականության մասին թեզն ինչի մասին է:

«Եթե Արցախն անկախ Ադրբեջանի կազմում երբեք չի եղել, ապա ինչ տարածքային ամբողջականության մասին կարող է խոսք լինել: Եվ ի վերջո, պետք չէ մոռանալ, որ բոլոր հանրապետությունները մասնակցել են Խորհրդային Միության պահպանման հանրաքվեին, բացի Հայաստանից և Արցախից: Եվ «փոխզիջում» ու նմանատիպ այլ ձևակերպումներ հնչեցնելու ժամանակ քաղաքագետները, կուսակցությունները աղմուկ բարձրացնելուց առաջ պետք է փորձեն նաև հասկանալ Արցախյան խնդրի ողջ լրջությունը, էությունը»,– համոզված է Գ. Իսագուլյանը:

«Մոդուս Վիվենդի» քաղաքական–վերլուծական կենտրոնի ղեկավար, քաղաքագետ, դիվանագետ Արա Պապյանի կարծիքով` տարածքային ամբողջականության և սահմանների անձեռնմխելիության հարցը արտաքին ուժի կիրառման կամ դրա սպառնալիքին է վերաբերում, ինչն ամրագրված է ՄԱԿ–ի սկզբունքներում: Ժողովուրդների ինքնորոշման սկզբունքը ՄԱԿ–ի նպատակներից է, որն ավելի բարձր կատեգորիա է, բայց ամենևին էլ կապ չունի սահմանների կամ տարածքների հետ, քանի որ դա երկրի ներսում ապրող ժողովրդի պահանջ է: Եվ եթե Արցախը համեմատելու լինենք Կատալոնիայի կամ անկախանալ ցանկացող այլ երկրների հետ, ապա Արցախի դիրքերն իրավական տեսանկյունից շատ ավելի ամուր են, քան ներկայացվում է:

Իրականում Արցախը երբևէ Ադրբեջանի մաս չի եղել, այլ գտնվել է ԽՍՀՄ կազմում՝ Ադրբեջանի ենթակայության տակ: Եվ բնականաբար, Խորհրդային Միության տրոհումից հետո, Ադրբեջանը իրավական տեսանկյունից Արցախի հանդեպ որևէ հավակնություններ չէր կարող ունենալ, քանի որ միջազգային որևէ փաստաթուղթ չկա, որով Արցախը «տրված է եղել» Ադրբեջանին:

Ա. Պապյանը նաև ընդգծում է, որ Արցախն Ադրբեջանին բռնակցելու որոշումն ընդունվել է ԽՍՀՄ–ի ներսում գործող կուսակցական որոշման մակարդակով, ինչը շատ հեռու է միջազգային փաստաթուղթ համարվելուց: Մյուս կողմից ԽՍՀՄ–ի փլուզվելուց առաջ և երբ Հայաստանն ու Արցախն արդեն հայտարարել էին ԽՍՀՄ կազմից դուրս գալու, ինչպես նաև անկախություն հռչակելու մասին, Ադրբեջանը միջազգայնորեն ճանաչված պետություն չի եղել: Թե ինչու Հայաստանն այս մասին չի բարձրաձայնում միջազգային հարթակներում, և ինչու այս պատմական կարևոր փաստերը չեն օգտագործում բանակցությունների տրամաբանությունն ու բովանդակությունը իրականությանը մոտեցնելու համար, Ա.Պապյանը չգիտի, բայց համաձայն է, որ դա նախկինի սխալներից է, որը պետք է ուղղել:

«Մինչ Խորհրդային Միության ստեղծվելը Ազգերի լիգայի կողմից Արցախը ճանաչվել է Հայաստանի մաս: Եվ ինձ համար հասկանալի չէ, թե ինչու օրինակ՝ 1921 թվականի Կավբյուրոյի որոշմանը հղում է արվում, իսկ դրանից մեկ տարի առաջ ընդունված՝ Ազգերի լիգայի որոշմանը հղում չի արվում: Մեր ամբողջ սխալն այն էր, որ երբ Ադրբեջանն ու Հայաստանն անկախացան, մենք պետք է հայտարարեինք, որ կոնֆլիկտն այլևս փոխել է իր բնույթը և դարձել է միջազգային: Դրանից հետո պետք է հղում կատարեինք միջազգային փաստաթղթերին, որի դեպքում արդեն Արցախի հարցը կլուծվեր Ազգերի լիգայի որոշման հիման վրա, Արցախը կճանաչվեր Հայաստանի մաս ու հարցը այսկերպ կփակվեր»,– ասաց Ա. Պապյանը:

Քաղաքագետի կարծիքով, ի սկզբանե սխալ էր կոնֆլիկտի հիմքում ինքնորոշման հարցը դնելը, քանի որ դա ինչ–որ տեղ նշանակում է, որ «ընդունում ենք», որ Արցախն Ադրբեջանի մաս է եղել: Ա. Պապյանն ընդգծեց նաև, որ այս սխալը սկսվել է 1991 թ.–ի իշխանություններից, երբ նրանք չեն գիտակցել, որ Հայաստանի, Արցախի և Ադրբեջանի անկախությունից հետո կոնֆլիկտն իր բնույթը փոխել և դարձել է միջազգային: Ինչպես հիմա չենք հասկանում, թե ինչ կարող ենք անել մեր «քթի տակ» տեղի ունեցող իրադարձությունների ժամանակ:

«Մենք պետք է արմատապես փոխենք բանակցությունների հիմքը և խնդրո առարկան, այսինքն՝ ամեն ինչ: Ի դեպ, Ադրբեջանն իրեն չի համարում Խորհրդային Ադրբեջանի իրավահաջորդ և դա գրված է իրենց հռչակագրում: Դա նշանակում է, նա պետք է հավակնություններ ունենա այն տարածքում, որն իրենն էր առաջին հանրապետության ժամանակ, իսկ այդ ժամանակ Արցախը չի համարվել Ադրբեջանի մաս: Ստացվում է, որ Ադրբեջանն է Հայաստանի տարածքն օկուպացրել, քանի որ Արցախն ավելի վաղ՝ Ազգերի լիգայի որոշմամբ համարվել է Հայաստանի մաս: Այսինքն, միջազգային հանրությանը պետք է ցույց տալ, որ Ադրբեջանը օկուպանտ երկիր է, քանի որ 70 տարի Հայաստանից բռնազավթել էր Արցախը և պետք է այդ օկուպանտ երկրի հանդեպ պատժամիջոցներ կիրառել, իսկ Հայաստանը դեօկուպացիայի է ենթարկում այն տարածքը, որը միջազգային իրավունքի սկզբունքների համաձայն՝ դե յուրե պատկանում է Հայաստանին: Այս ձևով հնարավոր կլինի վերականգնել արդարությունը և չեզոքացնել Ադրբեջանի սուտ փաստարկները: Եվ սա մենք պետք է անեինք դեռ 20 տարի առաջ, իսկ հիմա դեռ մի բան էլ ուշացել ենք»,– ասաց Ա. Պապյանը:

 

Արմինե Գրիգորյան