Էրդողանի պարանոցի օղակը սեղմվում է

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

 

Վերջին շրջանում Վաշինգտոնն ու Էր Ռիադը խոշորացույցով են նայում Թուրքիայի գործողություններին: Արաբիային մտահոգում է այն փաստը, որ չնայած երկարատև համագործակցությանն ու հատկապես Սիրիայում համատեղ պլանների գործի դրմանը՝ Անկարան ավելի ու ավելի է հակվում դեպի Ռուսաստան–Իրան–Հըզբոլլահ առանցքը, ակնհայտորեն է պաշտպանում Քաթարին ու պաղեստինյան ՀԱՄԱՍ–ին և առիթը բաց չի թողնում Իսրայելի ուղղությամբ հիշոցներ տեղալու համար:

Ինչ վերաբերում է ԱՄՆ–ին՝ Սպիտակ տանը, վերոնշյալից բացի, մտահոգում են Անկարայի՝ ՆԱՏՕ–ի շրջանակներում ծավալած քայքայիչ գործունեությունը, ահաբեկիչներին, տվյալ դեպքում քրդերին օժանդակելու և զինելու՝ Վաշինգտոնին հասցեագրվող մեղադրանքները, Անկարայում ամերիկյան սցենարով պետական հեղաշրջում կազմակերպելու հայտարարությունները, հայտնի կրոնական գործիչ Ֆեթուլահ Գյուլենի չարտահանձնման հետ կապված աղմուկը և էլի բազում դետալներ, որոնց թվարկումն անգամ էջեր կլցնի:

Ճիշտ է՝ նոյեմբերի 28–ին Թուրքիան ներկայացավ Արաբիայի Հակաահաբեկչական կոալիցիայի նիստին, և շատերն այս քայլը ներկայացրին որպես անառակ որդու վերադարձ իր հայրական տուն: Սակայն, դատելով առանձին դրվագներից՝ թե՛ թագառանգ Բեն Սալմանը, թե՛ Դոնալդ Թրամփը Թուրքիային այլևս վստահելի գործընկեր չեն համարում:

Ավելին, ինչպես երևում է, Վաշինգտոնը որոշել է Էրդողանի հարցը մեկընդմիշտ լուծել, և այդ առումով կատարյալ գտածո էր հայտնի գործարար Ռեզա Զարրաբը, որի դատավարությունն իսկական սկանդալի վերածվեց: Վերջինս, ի դեպ, նեյեմբերի 29–ին Նյու Յորքի դատարանում հայտարարեց, թե իր աչքով է տեսել Իրանի նկատմամբ միջազգային պատժամիջոցները շրջանցող՝ Էրդողանի հրամանագիրը, և, որ՝ հենց ինքն է եղել Թուրքիայի վերին էշելոններին կաշառող այն օղակը, որի միջոցով Թեհրանը կարողացել է 2010–15 թթ.–ին շրջանցել նավթի արտահանման միջազգային արգելքը:

Բնականաբար, Էրդողանն այս հարցում անհողդողդ է. նա ոչ միայն հերքում է նման հրամանագրի գոյությունը, այլև հայտարարում է, թե Գյուլենն ու նրա ամերիկյան հովանավորները ցանկանում են Թուրքիայում ավարտին հասցնել այն, ինչ չհաջողեց անել զինված հեղաշրջում կազմակերպելու միջոցով:

Անկարան ԱՄՆ հատուկ ծառայությունների օպերացիա է դիտարկում Զարրաբի՝ սրանից 18 ամիս առաջ ԱՄՆ կատարած այցը (իբր՝ փոքր որդուն Դիսնեյլենդը ցույց տալու պատրվակով), նրա կալանավորումն ու շատ արագ ազատ արձակումը՝ երկրից չհեռանալու և քննչական մարմնի հետ համագործակցելու պայմանով:

Իսկ ո՞վ է Ռեզա Զարրաբը՝ կհարցնեք: 34–ամյա գործարարը բավական խառը կենսագրություն ունի: Ծնվել է Թավրիզում, մեծացել է Ադրբեջանում, ապրում է Թուրքիայում: Միաժամանակ Իրանի, Թուրքիայի, Ադբեջանի և Մակեդոնիայի քաղքացիություն ունի, ամուսնացած է թուրք փոփ–աստղ Էրբա Գյունդեշի հետ: Նրա ընտանիքը սերտ կապեր ունի Իրանի վերին էշելոնների հետ:

Հայրը՝ Հուսեյն Զարրաբը, Իրանի էքսնախագահ Ահմադինեժադի բարեկամն էր և մի քանի տարի առաջ, նույն մեղադրանքով, ԱՄՆ–ում տուգանվեց 2,3 մլն դոլարի չափով: Անկարան, ի դեպ, այս փաստը փրկօղակ է գործածում՝ նկատելով, որ չէր կարող համագործակցել մեկի հետ, որի հայրն արդեն մեղադրվել էր միջազգային պատժամիջոցները խախտելու համար և, ԱՄՆ հետաքննող մարմինների հետ համագործակցելու արդյունքում. 2,3 մլն դոլար էր վճարել՝ կանխավ որոշված 10 միլիոնի փոխարեն:

Թուրքիայում մեջտեղ բերում նաև այն փաստը, որ առաջինն իրենք են դեռ 2013–ին ձերբակալել Զարրաբին՝ վերջինիս կասկածելով էկոնոմիկայի նախարար Մեհմեթ Զաֆեր Չաղլայանին, Halkbank պետբանկի նախագահ Սուլեյման Ասլանին կաշառելու, նրանց օգնությամբ փողեր լվալու, Թեհրանում ու Դուբայում ոսկու մաքսանենգ առևտուր անելու և այլնի համար:

Ճիշտ է՝ Անկարան չի բացահայտում, թե ինչո՞ւ հետո Զարրաբն ազատ արձակվեց Թուրքիայում, բայց պակասը գործարարն է լրացնում՝ կաշառել է ոչ միայն բանկերի ղեկավարներին, նախարարներին, նրանց որդիներին ու դատախազին, այլև Էրդողանի ընտանիքին: Մասնավորապես՝ որդուն, որն իր տված 15 միլիոն դոլարով է սկսել օֆշորային բիզնեսը Մեն կղզում (Bellway Limited ընկերություն), եղբորը, մերձավոր ընկերոջը, փեսային՝ ներկայիս էներգետիկայի նախարար Բերատ Ալբայրաքին, կնոջը՝ Էմինեին, որի բարեգործական ընկերությանը 4 մլն դոլար նվիրատվություն է արել:

Մի խոսքով՝ իսկական խայտառակություն, որի այսբերգն անգամ եթե ջրի երես դուրս գա՝ Էրդողանին կամ կատարյալ կապիտուլյացիա է սպառնում, կամ սևերես հեռացում: Եվ, փաստորեն, հենց դա էր ակնարկում ԱՄՆ պետքարտուղար Ռեքս Թիլլերսոնը, որը Վուդրո Վիլսոնի կենտրոնում նույն օրը հայտարարեց, որ Իրանն ու ՌԴ–ն երբևէ չեն կարող փոխարինել Արևմուտքին՝ Թուրքիայի գործընկերոջ կարգավիճակում…

 

Գոհար Սիմոնյան