Անհեթեթ է վախճանաբանական ըմբռնումները կապել Եվրոպայի հետ

«Փաստ» օրաթերթի հյուրն է ՀՀ ԳԱԱ Գրականության ինստիտուտի տնօրեն Վարդան Դևրիկյանը

 

– Պարոն Դևրիկյան, ինչպե՞ս եք գնահատում Հայաստան–Եվրամիություն շրջանակային համաձայնագիրը: Այն ի՞նչ կարող է մեզ տալ:

– Նախ ասեմ, որ ցանկացած գործակցության ընդլայնում կարևոր է մեր երկրի համար, քանի որ նոր հնարավորություններ և նոր հորիզոններ է բացում մեր առջև: Ինչպես նաև հնարավորություն է ընձեռում, որպեսզի հարաբերվենք նոր մշակույթների հետ:

Կարևոր է այնքանով, որ երաշխավորում է նաև Հայաստանի հավասարակշռված արտաքին քաղաքականությունը: Եվ, բարեբախտաբար, այս համաձայնագրի կնքումը էական հակազդեցությունների չհանդիպեց քաղաքական և տնտեսական այլ միավորների կողմից:

Ուստի, համագործակցությունը և՛ Եվրասիական տնտեսական միության, և՛ Եվրամիության հետ կարելի է գնահատել որպես մեր երկրի արտաքին քաղաքականության ուղենիշային կողմերը:

Անկեղծ ասած, նույն Եվրասիական տնտեսական համաձայնագրի հնարավորություններից մենք դեռևս, ինչպես նաև նշում են մեր պաշտոնական ներկայացուցիչները, ամբողջությամբ չէ, որ կարողացել ենք օգտվել:

Իսկ որպես Գրականության ինստիտուտի տնօրեն, ես ինքս էլ կարող եմ ասել, որ ԵՏՄ անդամ երկրների հետ գրական կապերի և համանման այլ հարցերի հետ կապված դեռևս հսկայական անելիքներ կան: Այս պահին ես հենց այդ ուղղություններով եմ աշխատում նաև:

Իսկ ինչ վերաբերում է Եվրամիության հետ կնքած համաձայնագրին, ապա կարծում եմ, որ այն մեր երկրի համար կարևոր կլինի մի քանի առումներով: Հայաստանը հոգեբանորեն իրեն այսօր ավելի՛ կզգա որպես Եվրոպայի մաս: Չնայած պատմամշակութային անցյալի առումով մենք լիովին եղել ենք Եվրոպայի մաս և մաս ենք կազմել եվրոպական արժեքային համակարգի: Այն վկայված է նաև մեր գրականության և մատենագրության մեջ:

Այսինքն՝ եղել է զարմանահրաշ բան. գտնվելով արևելքում՝ մեր հայացքը եղել է Եվրոպային և մեր հոգեկերտվածքը համահունչ է եղել դասական եվրոպական արժեքներին:

Եվ հուսանք, որ այս համաձայնագրի կնքումից հետո էլ մենք Եվրոպայից կվերցնենք այն, ինչ մեզ պետք է: Այսինքն՝ կվերցնենք լավը: Որովհետև ամեն երկիր, ամեն հասարակություն իր լավ կողմերն էլ ունի և վատ կողմերն էլ ունի: Եվ որպես պետություն, մեզնից է կախված, թե ինչքանով լավը կվերցնենք և ինչքանով վատը կվերցնենք: Տվյալ դեպքում, ինչքանո՞վ կկարողանանք մտավոր–մշակութային բարձր չափանիշներին, որ առկա են եվրոպական երկրներում, համահունչ դարձնել մեր ընթացքը: Այնպես որ, ես կարծում եմ, այս համաձայնագիրը հորիզոններ կբացի նաև մեր կրթության ու գիտության զարգացման առաջ:

 

– Բայց եվրոպական արժեհամակարգը մեր հասարակության տարբեր շերտերի մոտ հակասական ընկալումներ է առաջացնում: Եվրոպայի հետ են կապում միասեռականության խրախուսումը. Նեռի գալուստը նախապատրաստելու գործը և այլևայլ մեղքեր: Եվ այս ամենի պարագայում մենք ինչպե՞ս կարող ենք խուսափել այն վտանգավորից, որը գուցե և մեզ սպասվում է ապագայում:

– Եթե մարդը վատի հակում ունի, անկախ նրանից, թե ինչ համաձայնագիր ստորագրած կլինի կամ ստորագրած չի լինի, կգնա այդ ուղղությամբ: Իսկ եթե լավի հակումներ ունի, ապա լավը կվերցնի: Այնպես որ, ես ոչ մի վտանգավոր բան չեմ տեսնում այս համաձայնագրի առումով:

Վտանգավորը կարող է լինել մեր մտածողության և մեր հոգեբանության մեջ:

Ընդ որում, ձեր ասած այդ բաներին էլ այդքան չի կարելի ուշադրություն դարձնել: Նեռի գալուստի մասին խոսակցություններն ավելի շատ հիվանդ երևակայության արտահայտություններ են: Եվ վախճանաբանական ըմբռնումները կապել Եվրոպայի հետ, որևէ բանով չի հիմնավորվում: Միստիկային տրվելու կարիքն էլ չկա:

Այլ բան են մեր մտահոգությունները, երբ ասում ենք, որ ընտանեկան բռնություններին հակազդելու բացասական միջոցները գալիս են արդի համակարգերից: Եվ համանման այլ խնդիրներ ևս կան, իրոք:

Ամեն դեպքում մեր ժողովրդի հոգեկերտվածքն այնպիսին է, որ ամեն բան ինչ–որ տեղ տեղայնացնում, յուրացնում է: Եվ ես կարծում եմ, որ այս համաձայնագիրը թե՛ քաղաքական, թե՛ տնտեսական և թե՛ գիտա–մշակութային առումներով օգտակար կլինի:

Այդ վերացական խոսակցություններից էլ հարկ չկա վախենալու: Մարդը եթե հակում ունի, ապա խորհրդային ժամանակներում էլ այդ վատ ու մերժելի բաներն արել է, հիմա էլ է անում և հետո էլ կանի: Կամ որ նույնն է՝ նա կլինի համակենտրոնացման ճամբարում, կապրի ազատ համակարգում, թե ներկա իրականության մեջ կգտնվի:

 

– Այսօր մեր ժողովրդի կյանքի անբաժանելի մասն է դարձել գողանալը, օրենքը շրջանցելը: Նման բաներն են մեր իրականության մեջ դարձել գերակա: Մեր հասարակությունը կկարողանա՞ հեշտությամբ հաղթահարել այս վիճակները և դառնալ օրենքին ենթակա:

– Այնպես չէ, որ մեր ժողովուրդն ամբողջությամբ գողությամբ ու թալանով է զբաղված: Կան առանձին անհատներ, որոնք գտնվում են տարբեր դիրքերում և նման բանով են զբաղված: Բայց ողջ ժողովրդի վերաբերյալ չի կարելի նման բան ասել:

Բոլոր դեպքերում մենք պետք է ձգտենք իրավական պետություն կառուցել: Եվ սա մեր ներքին հարցն է, մեր ներքին խնդիրն է, թե ինչպիսի երկիր կկառուցենք: Եվ կապ չունի արտաքին աշխարհի հետ մեր ունեցած հարաբերություններին ու նրանց հետ մեր գործակցությանը:

 

– Այսինքն՝ մեր ճակատագիրը մեր ձեռքին է:

– Իհարկե: Մեր ճակատագիրը միշտ էլ մեր ձեռքին է եղել: Մնում է միայն այն ճիշտ տնօրինել:

Գոհար Սարդարյան