Զոյա Թադևոսյան. «Գնաճը կարող է զանգվածային աղքատացման հանգեցնել»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

 

2018 թ.–ի հունվարի 1–ից ուժի մեջ է մտել նոր Հարկային օրենսգիրքը: Այլևս չի գործելու նաև Եվրասիական տնտեսական միությանն անդամակցելուց հետո ՀՀ–ի համար սահմանված ավելի քան 800 անուն ապրանքատեսակների ներկրման մաքսային արտոնյալ ռեժիմը: Նշված փոփոխություններով պայմանավորված՝ 2018 թվականի մեկնարկն աչքի է ընկնում էական թանկացումներով:

Տնտեսագետ Զոյա Թադևոսյանի խոսքով՝ գնաճը կարող է հանգեցնել զանգվածային աղքատացմանը, կարող է իջնել եկամուտների, իրական աշխատավարձի մակարդակը:

«Ցածր սոցիալ–տնտեսական իրավիճակի կարող ենք հասնել, և, բնականաբար, այստեղ միգրացիան էլ չի օգնի՝ թանկացումները միայն մեր երկրում չեն: 2008 թ. համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի բացասական արդյունքներն ամենուրեք ակնհայտ են: Ո՛չ զարգացած և ո՛չ էլ զարգացող երկրները դեռևս չեն կարողանում ճանապարհներ գտնել՝ հաղթահարելու այդ ճգնաժամի հետևանքները:

Ուստի միգրացիան որևէ էական դրական արդյունք չի ունենա միգրանտի համար: Համենայնդեպս, մեր երկրում կա աշխատանքի բացակայության հանգամանքը: Հիմնականում կտուժեն նրանք, ովքեր տրանսֆերտների կամ սոցիալական տարբեր նպաստների հաշվին են ապրում»,– «Փաստ»–ի հետ զրույցում ասաց տնտեսագետը:

Զուգահեռ, ըստ Զոյա Թադևոսյանի, պետք չէ սպասել սոցիալական բունտի. «Սոցիալական բունտը հարիր է իր իրավունքների, իր ապագայի համար պայքարող ժողովրդին: Մենք կարծես թե այդ առումով թուլացել ենք: Ես չեմ պատկերացնում, թե ինչ պետք է լինի, որ մեր ժողովուրդը սոցիալական բունտի դիմի: Սոցիալական բունտ չի լինի, մեր ժողովուրդը համակերպվող է»:

Հարցին, թե կամայականություններ կա՞ն, թե թանկացումների պատճառը միայն վերոնշյալ օրենսդրական փոփոխություններն են, տնտեսագետը պատասխանեց.

«Իհարկե, կամայականությունը չի բացառվում, որովհետև շատ սուբյեկտիվ գործընթաց է, և յուրաքանչյուր արտադրող կամ տնտեսական սուբյեկտ ինքն է որոշում, թե ինչ եկամուտներ և օգուտներ պետք է ստանա: Նրանք կարող են առիթից օգտվել և օրենսդրական փոփոխություններով պայմանավորված՝ ավելացնել տոկոսադրույքները, բարձր եկամուտների ակնկալիքով գնաճի գործընթացին ավելի ցայտուն տեսք տալ: Բայց նման հաշվարկներ անողները նաև պետք է հասկանան, թե ինչպիսի հասարակության հետ գործ ունեն:

Ի վերջո, մեր հասարակությունն առհասարակ հարուստ չէ, որ կարողանա նման փոփոխություններին ադեկվատ վերաբերմունք ցուցաբերել: Եվ եթե տնտեսվարողների կողմից այդպիսի մոտեցումներ լինեն, երկար կյանք չեն ունենա: Արհեստական գնաճ ձևավորողները ժամանակի ընթացքում կտեսնեն, որ առևտրի ծավալները նվազում են: Ընդհանրապես խելացի տնտեսվարողները գոնե գնային առումով միշտ ուզում են մրցակցային առավելություններ ունենալ, ինչի հաշվին ավելի մեծ եկամուտներ կարող են ստանալ, քան գնաճի հաշվին»:

Ինչ վերաբերում է կոնկրետ բենզինի, դիզվառելիքի և սեղմված գազի շուկայում առկա գնաճին, և ՏՄՊՊՀ պարզաբանմանը, թե այդ գնաճն ամբողջությամբ հարկային դրույքաչափերի փոփոխությամբ է պայմանավորված, տնտեսագետն ընդգծեց, որ այստեղ ևս գնային քաղաքականության մեջ կամայական մոտեցում կա:

«Այդ քաղաքականությունը ոչ թե այսօր, այլ միշտ է եղել: Մենք տեսնում ենք, թե Հայաստանում ինչպես են ձևավորվում այդ ապրանքախմբի գները: Տեսնում ենք, թե դրանք որքան անկախ են համաշխարհային գներից: Սա այն ապրանքատեսակն է, որի գինը մշտապես պետք է կախված լինի բորսաներում ձևավորված գներից, բայց մեզ մոտ այդպես չէ: Եթե նույնիսկ համաշխարհային շուկայում այդ ռեսուրսի գինն ընկնում է, ապա Հայաստանում բարձրանում է:

Կամայականություն կա, և մենաշնորհներն այստեղ շատ էական դեր են խաղում: Բայց ցանկացած երկրում կառավարությունն ու մրցակցային հանձնաժողովները կանխում են նման երևույթները: Բայց մեզ մոտ մենաշնորհ է ոչ միայն տնտեսական առումով, այլև մտածողության: Իսկ մտածողության մենաշնորհը հանգեցնում է կոռուպցիայի, և այդ կոռուպցիոն երևույթները տեղ են գտնում ամենուրեք: Ստեղծված իրավիճակից շահում են փոքրաթիվ մարդիկ, նրանք մեծ եկամուտներ են ստանում, իսկ բնակչությունն օրեցօր ավելի է աղքատանում»:

Ինչ վերաբերում է գնաճը զսպելու քաղաքականությանը, տնտեսագետը նշեց, որ պատասխանատու մարմիններն այդ ուղղությամբ ընդհանրապես չեն աշխատում. «Պետք է փակեն այդ կառույցները, որովհետև դրանք բյուջեից սնվող ավելորդ «բերաններ» են»:

 

Աննա Բադալյան