Կրթական ճգնաժամ

ANALYSIS 27 January, 2018 14:09

Վերջերս խոսվեց այն մասին, որ Հայաստանյան որոշ շրջանակներում խոսվել ու վարչապետին դիմել են ԿԳ նախարար Լևոն Մկրտչյանի հրաժարականի առիթով: Հիմնավորումն այն է, որ կրթական պոտենցիալը Հայաստանում վատն է:

Հայաստանում գործող կրթական համակարգն ըստ էության ժառանգվել է սովետականից, սովետական կադրերով, սովետական բազայով, առաջին տարիներին նաև սովետական մեթոդաբանությամբ: Խորհրդային միությունում պետությունն ապահովում էր ուսանողին անվճար կրթություն, տալիս էր թոշակ, իսկ ավարտելուց հետո տեղավորում աշխատանքի: Այսինքն, կրթությունը անվճար էր, կարիք չկար դրա համար ֆինանսական պատասխանատու խնդրի առջև կանգնել, հեշտ էր նաև աշխատանք գտնելու մեխանիզմը, այն օտարված էր անհատից: Նույն իներցիան է նաև այսօր, ուսանողների միջավայրում ու ընդհանրապես աշխատանքի բացակայությունը հիմնավորվում է պետության աշխատատեղեր ապահովել չկարողանալով:

Առանձնապես չի փոխվել նաև ներկրթական բյուրոկրատիաների զարգացման մեխանիզմը, երբ «լավագույն ու նվիրված» ուսանողներն ուսանողական բյուրոկրատիաներից անցում էին կատարում կոմունիստական կուսակցության կաբինետներ, շարունակելով քաղաքական գործունեությունը: Ու չնայած մի շարք կոնվենցիոնալ բարեփոխումներին, առնվազն կադրերի՝ համալսարանների, դպրոցների ադմինիստրացիաների իմաստով, սովետական ռեսուրսն առանձնակի փոփոխության չի ենթարկվել: Բայց միջավայրն ամեն դեպքում փոփոխության է ենթարկվել, այսինքն իներցիան հին է, կամ հնի շարունակությունն է, բայց իրավիճակը նոր է, կնքվել ու որդեգրվել են նոր ֆորմալ չափանիշներ, ու այս իրավիճակում առաջանում են խզումներ:

Նախ, ստացվում է այնպես, որ կրթությունը որպես անհատի ինքնադրսևորման ու կայացման համակարգ չի գործում: Հայտնի բան է, որ դիմորդների մեծ մասի համար մասնագիտություն ընտրում են ծնողները: Սա նաև այն պատճառով, որ Հայաստանում դիմորդների տարիքը բավական ցածր է, ու ըստ էության 16-18 տարեկանների համար բարդանում է ընտրության հնարավորությունը: Նաև պարզ է, որ 16-18 տարեկանում աղջիկներն ու տղաները բավարար ինքուրույնությամբ օժտված չեն, որոշումներ կայացնելու համար, այդպիսին է մշակույթը, կամ գոնե այդպիսին էր: Միաժամանակ տեսանելի է, որ ամենաբրենդային բաժիններ ընդունելության քանակները բավական շատ են, ինչը նույնպես տեղավորվում է ավանդական տրամաբանության շրջանակում, երբ հեղինակությունը առաջնային պլան է դուրս գալիս: Դիցուկ, քաղաքագետներն ու միջազգայնագետները միշտ ավելի շատ են, բայց պետության դիվանագիտական կորպուսը ստիպված է սեփական դպրոցն ունենալ նոր կադրեր պատրաստելու համար:

Դժվար չէ նաև տեսնել, որ համալսարանը երիտասարդության մի մասի համար դառնում է այլ խնդիրների իրացման վայր: Կարելի է ուղղակի ընտրել ցանկացած հայաստանյան համալսարան, գնալ այնտեղ, հետևել ուսանողների հագուստների ընտրությանը, վարքին ու համոզվել, որ ժամանցի մշակույթի որոշ դրսևորումներ ուղղակի կրթական գործընթացի կենտրոնում են: Համալսարանը դառնում է միակ վայրը, որտեղ երիտասարդներն ըստ էության կարող են հաղորդակցվել ավելի ազատ, ինտեգրված: Այն ըստ էության ընտանիքից դուրս միակ ինստիտուտն է, որտեղ անհատը հնարավորություն ունի տնօրինել սեփական ժամանակը, սա միակ ժամանակն ու տարածությունն է, որը ընտանիքի կողմից չի վերահսկվում:

Կրթությունը Հայաստանում իրականացնում է բազմաթիվ ֆունկցիաներ, բացի հիմնականից: Կրթությանը հատկացվող գումարները չնչին են, կրթական համակարգում հուսադրող ոչինչ չկա: Եվ նման կրթական համակարգով հնարավոր չէ պատրաստվել որևէ փոփոխության:

Արտակ Ասլանյան