Մարաթոնյան վազքի առասպելն ու իրականությունը

Մենք գիտենք, որ...

Մարաթոնյան վազքի հեռավորությունը կազմում է 42 կմ 195 մետր: Ըստ լեգենդի, այդ հեռավորությունը մ.թ.ա. 490 թվականին առաջինը հաղթահարել է հույն զինվոր Ֆիդիպպիդը (այլ աղբյուրներով՝ Ֆիլլիպիդ)՝ առանց կանգառների վազելով Մարաթոնյան մարտադաշտից Աթենք` հայտնել է ուրախալի լուրը, որ հույները ճակատամարտում հաղթել են, և անշնչացած ընկել է:

Իրականում այդպես չէ:

Առաջին հերթին այս լեգենդը չի հաստատվում փաստական աղբյուրներով: Ըստ Հերոդոտոսի, Ֆիլլիպիդը իրոք հույն սուրհանդակ–վազորդ էր, որին Աթենքից ուղարկել էին Սպարտա՝ օգնական ուժեր խնդրելու համար: 230 կմ–ը նա անօգուտ հաղթահարել է երկու օրից պակաս ժամանակում, քանի որ սպարտացիները տոնում էին ինչ–որ հոգևորական տոն և հրաժարվեցին օգնել: Սուրհանդակ–վազորդը ստիպված հետ է վերադառնում Աթենք: Իսկ աթենացիները Մարաթոն դաշտում առանց սպարտացիների ջախջախում են պարսիկներին՝ տալով ընդամենը 192 զոհ պարսիկների 6400–ի դիմաց: Հերոդոտոսը այս պատմությունը գրի է առել դեպքերից 6 տարի անց:

Մարաթոնից Աթենք վազքի մասին առաջին անգամ գրել է Պլուտարքոսը մեր թվարկության առաջին դարում, այսինքն՝ այդ դեպքերից 550 տարի անց: Պլուտարքոսը, իհարկե, շատ հերոսական է նկարագրել այս ամենը, քանի որ դա գրված է «Փառք Աթենքին» էսսեում: Առաջին հերթին նա սուրհանդակ–վազորդին կոչում է Եվկլ: Երկրորդը՝ կասկածելի է, որ նա այդքան վազքից հետո շունչը փչի: Հույն ռազմական սուրհանդակ–վազորդները առանց կանգառի վազում էին մի քանի անգամ ավելի տարածքներ և առանց առողջությանը վնաս պատճառելու:

Երբ նոր ժամանակներում վերականգնվեց օլիմպիական շարժումը, որոշվեց , որ անպայման պետք է լինի Մարաթոնյան վազք: Առաջին օլիմպիական խաղերը ընթանում էին Աթենքում 1896 թվականին: Կազմակերպվեց Մարաթոնյան վազք Մարաթոնյան դաշտից մինչև Աթենք: Հեռավորությունը կազմեց 34,5 կմ: Ի ուրախություն հույների, հաղթեց հույն ջուր վաճառող Սպիրիդոն Լուիսը՝ 2 ժամ 58 րոպե 50 վայրկյան արդյունքով: Նրան չխանգարեց անգամ վազքի ընթացքում կանգառը հորեղբոր տան մոտ, որտեղ նա գինի ըմպեց: Հետագա 8 օլիմպիական խաղերին Մարաթոնյան վազքի հեռավորությունը ֆիքսված չէր և կազմում էր 40–ից մինչև 43 կիլոմետր: Վերջնական 42 կմ 195 մետր հեռավորությունը որոշվել է 1921 թվականին Սիրողական թեթև ատլետիկայի միջազգային ֆեդերացիայի կողմից: Վերցվել է 1908 թվականի Լոնդոնյան օլիմպիադայի Մարաթոնյան վազքի հեռավորությունը: Այն ժամանակ Լոնդոնում որոշված էր, որ վազքը պետք է լիներ 40 կմ–ի չափով տարածություն, բայց այդ տարածությունը երկարացվեց մինչև 42 կմ 195 մ այն պատճառով, որ արքայական ընտանիքը դիտի վազքը հենց Վինձորյան պալատի պատուհաններից: 

Ցանկացած վազք, որը գերազանցում է Մարաթոնյանին, կոչվում է սուպերմարաթոնյան: 1983 թվականին Սուպերմարաթոնի ամերիկյան ասոցիացիան կազմակերպում է սուպերմարաթոն՝ Ֆիդիպպիդի երթուղով՝ Աթենքից Սպարտա, ըստ հույն պատմագիրների գրվածքների: Ի ուրախություն հույների, այստեղ ևս հաղթում է հույնը՝ Յանիս Կուրոսը:

Մեր կյանքը մարաթոն է: Պայմանն այն է, որ չի կարելի կանգնել: Անգամ եթե կանգնես, չի նշանակում՝ դուրս ես եկել մարաթոնից, միևնույն է՝ նորից պետք է շարունակես:

Տարբերությունը սովորական Մարաթոնյան վազքի հետ այն է, որ վերջնակետ չկա, ով ինչքան կարող է, այնքան էլ վազում է, հետո շունչը փչում: Մի տարբերություն էլ կա. սա մասսայական սպորտաձև է, մասնակցությունը՝ պարտադիր, ու վերջնական արդյունքում դեռևս ոչ մեկը չի հաղթել: Այս մարաթոնը ավելի հեշտ է հաղթահարում նա, ով թեթև է վազում՝ հետը ոսկու տոպրակ քարշ չի տալիս:

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Past.am-ը