Մոռացվա՞ծ,, արագացվա՞ծ, թե՞ հարմարեցված Ընտրական օրենսգիրք

Past.am

Արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունները շուտափույթ անցկացնելու մղումը գրավել է ողջ քաղաքական ներկապնակը: Հոկտեմբերի 2-ից սկսած քաղաքական քննարկումների հիմնական թեման սա է, ու կարծես թե մոտ է հանգուցալուծումը, մնացել է պարզապես գործընթացի տեխնիկական մասը ՝ հրաժարական, խորհրդարանի արձակում, արտահերթ ընտրությունների օրվա նշանակում: Նոր Ընտրական օրենսգրքի մշակման համար պատասխանատուները նշում են, որ նոր օրենսգիրքն արդեն պատրաստ է, ուղարկվել է Վենետիկի հանձնաժողով ու ամենայն հավանականությամբ նոր ընտրությունները կանցնեն նոր օրենսգրքով: Պարզ է, որ եթե հանկարծ չստացվի այն ավարտին հասցնել նոր ընտրությունների նախաշեմին, ընտրությունները կանցկացվեն ամեն դեպքում, քանի որ վերջինիս նպատակահարմարությունն այս պահին վեր է դասվում մյուս հանգամանքներից: Ըստ էության նույն տրամաբանության մեջ կարելի է դիտարկել այն հարցը ՝ արդյո՞ք նոր Ընտրական օրենսգիրքը, եթե այն պատրաստ լինի ընտրության նախաշեմին, կհասցնի՞ ադապտացիոն փուլ անցնել, թե՞ ոչ: Մեծ հաշվով սա ևս դիտարկվում է երկրորդական:

Ընդհանրապես նոր Ընտրական օրենսգրքի շուրջ շտապողականությունը ունի երկու պատճառ: Պատճառ համար մեկ ՝ նոր Ընտրական օրենսգիրքը հեղափոխության սկզբնական շրջանում հռչակված հիմնական քաղաքական նպատակներից մեկն էր, ինչի իրագործումը Փաշինյանի ու իր թիմի համար ունի սկզբունքային նշանակություն ՝ հեղափոխության առաջ սևերես չլինելու համար: Պատճառ համար երկու ՝ նոր Ընտրական օրենսգիրքը կենսական է արտահերթ ընտրություններում կոնկրետ ու ցանկալի արդյունքներ գրանցելու համար:

Երկու դեպքում էլ, փաստացի, Ընտրական օրենսգիրքը դառնում է քաղաքական ընթացիկ իրավիճակի գերին ՝ մղվելով երկրորդ պլան: Օրենսգրքի բովանդակության կարևորությունը կամ չի գիտակցվում, կամ գիտակցվում է, բայց միտումնավոր շրջանցվում: Իհարկե, օրինակ, ռեյտինգային համակարգը հանելու դրույթը շատ կենսական է՝ հաշվի առնելով, թե ինչ մանիպուլատիվ հնարքների դիապազոն ուներ այդ դրույթը: Բայց չստացվի այնպես, որ այն հանվում է ոչ թե որովհետև վատ դրույթ է, այլ որովհետև ՔՊ-ն պատրաստ չէ ռեյտինգային ընտրակարգով մասնակցությանը: Կամ մեկ այլ դրույթ, որը պատրաստվում է ներդրվել: Խոսքը տոտալ համամասնական ընտրակարգի մասին է, որն առաջին հայացքից գործածությունից հանում է ռեյտինգային վարկաբեկված համակարգն ու օդիոզ դեմքերի ինքնաարտահայտման հարթակ հանդիսացած մեծամասնական ընտրակարգը: Արդյո՞ք հաշվարկվել է, որ տոտալ համամասնականը երկիրը կանգնեցնելու է բացարձակ կուսակցականացման ռիսկի տակ՝ միաժամանակ քաղաքական դաշտից հանելով մարզերի քաղաքական ներկայացվածության բաղադրիչը: Թե՞ պարզապես որոշվել է առաջնորդվել ՝ եթե գլուխը ցավում է, պետք է կտրել գլուխը սկզբունքով: Մեկ այլ մտահոգություն ևս ՝ կապված անցողիկ շեմի ու նվազագույնը անցողիկ ուժերի մասին, որոնք նախորդ 3-ի փոխարեն դառնում են 4: Ինչո՞վ է սա հիմնավորված՝ ունենալ իսկապես ներկայացուցչական բազմազանությամբ խորհրդարան, թե պարզապես տեղ բացել ցանկալի ուժերի համար: Արդյո՞ք ճիշտ է, որ այն ուժերը, որոնք նույնիսկ չեն կարողանալու անցնել անցողիկ շեմը օրենքի ուժով հայտնվեն խորհրդարանում այն պատճառով, որ այդպես գրված է:  Նոր Ընտրական օրենսգրքի շուրջ այսպիսի մտահոգությունները շատ են, ընդ որում, մտահոգությունները վերաբերում են թե բովանդակությանը, թե օրենսգրքի ստորադասմանն ու երկրորդ պլան մղվելուն ընդհանրապես:

Նոր որակի ընտրությունների համար կենսական հատկանիշներ են ոչ միայն դրանց ազատ և արդար բնույթը, այլև ընտրություններով ստեղծվելիք քաղաքական համակարգի բովանդակությունը: Ընտրություններն ու Ընտրական օրենսգիրքը սահմանում են այն սկզբունքներն ու խաղի կանոնները, որոնք էլ պայմանավորում են քաղաքական համակարգի բովանդակությունը: Սակայն թե նախկինում, թե հիմա, տպավորություն կա, որ այդ բովանդակությունը նախագծվում է ըստ պահի ու իրավիճակի հրամայականի:

 

Լևոն Մարգարյան