Yerevan, 20.November.2026,
00
:
00
BREAKING

Ստի դետեկտոր. վստահելի՞, թե՞ «ոչ գիտական ու կողմնակալ»

LIFE

Մենք գիտենք, որ...

Ստի դետեկտորը (պոլիգրաֆը) մեծ ճշտությամբ հնարավորություն է տալիս պարզել հարցաքննվողի սուտը, և միայն շատ պատրաստված ու մարզված մարդիկ են ունակ խաբել նրան:

Իրականում այնքան էլ այդպես չէ:

ԱՄՆ–ի Ազգային ակադեմիայի կողմից կատարված հետազոտություններով պարզվել է, որ ստի դետեկտորով կատարված հարցազրույցների (հարցաքննությունների) մեծ մասը եղել է «անվստահելի, ոչ գիտական և կողմնակալ»: Պարզվել է, օրինակ, որ ստի դետեկտորով մարդկանց աշխատանքի ընդունելիս անցկացված հարցազրույցը հայտնաբերում է տվյալ աշխատանքին ոչ ցանկալի անձանց նույն հավանականությամբ, ինչ արդյունք կարելի էր ստանալ պատահական ընտրությամբ:

Ստի դետեկտորը բժշկա–կենսաբանական սարք է՝ նախատեսված մի քանի ֆիզիոլոգիական ցուցանիշների (շնչառություն, սիրտանոթային ակտիվություն, մաշկի էլեկտրական դիմադրողականություն և այլն ) միաժամանակյա արձանագրման համար: Այն ստուգում է նաև անցյալում տեղի ունեցած երևույթների հետ կապված հիշողությունները։ Հարցաքննվողին որպես կանոն սկզբից տալիս են հսկիչ հարցեր, որով որոշում են նրա անհատական սթրեսի շեմը և հետագայում, հիմնվելով դրա վրա, մասնագետները ստանում են ինֆորմացիա հետաքրքրող հարցերին տված պատասխանների ճշմարտանմանության վերաբերյալ՝ հենվելով արձանագրված ֆիզիոլոգիական ցուցանիշների վրա: 

Ստի դետեկտորի պատմությունն սկիզբ է առնում 1877 թվականից, երբ ֆիզիոլոգ Անժելո Մոսսոն հայտնաբերեց, որ սուտ խոսելու ժամանակ վախն առաջին հերթին արտահայտվում է հաճախասրտությամբ։ Առաջին փորձնական կիրառումը իրականացրել է իտալացի կրիմինալիստ Չեզարե Լոմբրոզոն (1881 թվական)՝ հարցաքննության ընթացքում դինամիկ հետևելով հարցաքննվողի ճնշման ցուցանիշին։ Պոլիգրաֆ սարքը ստեղծվել է 1921 թվականին Կալիֆոռնիայում՝ ոստիկան Ջոն Լարսոնի և բժշկական համալսարանի մի ուսանողի համատեղ ջանքերով: Սարքը չափել և գրանցել է արյան ճնշումը, զարկերակը, շնչառությունը և մաշկի հաղորդունակությունը։ 1933 թվականին Լեոնարդ 

Քիլերը վերջնական տեսքի է բերել սարքը և սկսել է դրա զանգվածային արտադրությունը։ 1935 թվականին առաջին անգամ ԱՄՆ– ում ստի դետեկտորը օգտագործվել է դատական պրակտիկայում: Դրա միջոցով ստացված ցուցմունքներն օգտագործվել են որպես երկու հանցագործների մեղքի ապացույց։

Ներկայումս ստի դետեկտորը հիմնականում օգտագործվում է սքրինինգային հետազոտությունների համար՝ աշխատանքի ընդունելիս տարբեր ընկերություններ սրա միջոցով «հարցազրույց» են անցկացնում աշխատանքի ընդունվել ցանկացողների հետ և հայտնաբերում են ոչ համապատասխան կադրերին: Կրիմինալիստիկայում և դատական պրակտիկայում պոլիգրաֆը ներկաումս շատ քիչ է օգտագործվում (լրիվ հակառակը նրա, ինչ տեսնում ենք ֆիլմերում): 

Որոշ երկրներում (Գերմանիա, Լեհաստան և այլն), ինչպես նաև ԱՄՆ–ի նահանգների մեծ մասում արգելված է այն օգտագործել արդարադատության պրակտիկայում: Ներկայումս ժամանակակից ստի դետեկտորն ընդգրկում է համակարգչային ծրագիր, համակարգիչ և անհրաժեշտ սենսորներ՝ տվյալների մուտքագրման համար:

Սուտ ասվածը պարզել փորձել են դեռ վաղ ժամանակներից: Օրինակ, Ճապոնիայում հանցագործության մեջ կասկածվողը պետք է բերանի մեջ պահեր բրնձի կույտը և լսեր իր մեղադրանքը։ Եթե բրինձը բերանում չոր մնար՝ մեղադրանքը հաստատվում էր։ Հին Հնդկաստանում, երբ մեղադրյալին տալիս էին կտրուկ հարցեր, մեղադրյալը պետք է արտաբերեր մտքում եկած առաջին իսկ բառերը և միևնույն ժամանակ հարվածեր վահանին: Համարվում էր, որ ստելիս հարվածի ձայնը լինում էր ուժեղ։ Աֆրիկայում կասկածյալներին ստիպում էին ձեռքում թռչնի ձու պահել, քանի որ այն շատ նուրբ է և անգամ թույլ սեղմելու դեպքում կոտրվում է։ Կասկածյալները ձուն փոխանցում էին մեկը մյուսին: Ենթադրվում էր, որ մեղավորը չէր կարող պահել ձուն, քանի որ մեխանիկորեն սեղմելով այն՝ կկոտրեր։

Ինչպես ժողովրդական իմաստությունն է ասում, ստի ոտքերը կարճ են լինում: Փաստորեն, ստի դետեկտորը ինքն էլ է հենց սուտ «խոսում»: Դա ճիշտ է, քանի որ, օրինակ, կան քաղաքական գործիչներ, որոնց ֆիզիոլոգիական ցուցանիշները հաստատ կարող են փոփոխվել ոչ թե սուտ խոսելուց, այլ պատահականորեն հանկարծ ճիշտն ասելուց:

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Past.am-ը

 

IDBank to Present a Unified Ecosystem Concept at DigiTec 2026Ucom Supports Annual Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026 Competition in YerevanIDBank Presents the Rate.Trading Digital Platform at Toon Expo.Invest 2026The Second Khachaturian International Youth Competition Concludes at China National Opera House Under the Artistic Direction of Sergey Smbatyan "The network this time for COP17 was the most one of exceptional network we have ever had." The service quality by Team was highly appreciated by UN representative Rate.Trading: Large Transactions with Digital Management of Exchange Rate RisksVIVA Foundation Named November Beneficiary of “The Power of One Dram”Special Mortgage Offers: IDBank at Toon Expo: Invest 2026Vahe and Vigen Badalyan File Lawsuit Against 1in.am Seeking Protection of Their Business ReputationIDBank at the UBA Regional Conference: From Travel Solutions to Business OpportunitiesJoint statement by the parties consolidatted around the national agenda35% Discount for the 35th Anniversary on Selected IDBank CardsConverse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Business loan pre-approval in five minutes — what did Unibank showcase in Gyumri?Converse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Bratislava forum to debate Armenia’s strategic future Ucom Service Center in Artashat Reopens at a New Address Ucom and Republican Union of Employers of Armenia Sign Cooperation MemorandumCreate your Visa Digital from Unibank for purchases and transfers Ucom – Main Sponsor of the 21st International Microelectronics Olympiad IDBank and Idram Hold Financial Literacy Session for Young Chess PlayersUcom Supports Silicon Mountains 2026, Driving Innovation and Technological Development IDBank has issued perpetual coupon bonds for the first timeIDBank Supports the Reconstruction of the Spandaryan Canal: Commemorative Plaque Dedicated to the Project SignedIDBank and Idram Presented Several Environmental Initiatives at COP17Ucom Shares Its Experience in Private Sector Engagement in Nature Conservation at COP17 Blue Zone«Here’s the screenshot, the money has been transferred»: IDBank warns of fake payment scamsFirst Steps in Your Career with IDBank: 16th Cycle of IDream LaunchedDigital Architecture for a Sustainable Future: IDBank's Article in Regional Post MagazineRate.Trading. New Digital Culture of Currency ExchangeDigital Future and Sustainable Development: IDBank's Chairman of the Management Board in an Interview with ForbesApplications Now Open: Armenian Virtuosos International Academy-Festival 2027Book Published with Ucom’s Support Presented at COP17: “The Secret Path of Hovazadzor”Ucom Highlights the Role of Technology in Nature Conservation at COP17“The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with videos is doomed to fail”: “Strong Armenia” Party With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation TogetherYoung Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 A Birthday in Italy with UnibankIdram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic PartnerIDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17New AI-Powered Wildlife Monitoring Camera Installed in Paruyr Sevak with the Support of Ucom35 Years of Trust: IDBank Celebrates with Its CustomersBusiness and mining leader Mark Cutifani to deliver keynote speech at the 3rd Mining Armenia Forum“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across ArmeniaAfeyan Initiatives for Armenia Awards Grant to the Armenia Education Initiative to Expand the Teach For Armenia’s Seroond School Turnaround Program Ucom to Participate in COP17 Together with FPWC, Showcasing Their Environmental Partnership“The Golden Hour”: IDBank explains how to respond effectively to a scam attackNelli Kocharyan Presents Converse Bank’s Vision for Development of International Relations at the BACEE Conference