Բացառիկ պատմական փաստաթուղթ և հերոսական դրվագ՝ «ԱՍԱԼԱ»-ի կնքահայր Գուրգեն Յանիկյանի մասին

Առաջին անգամ, 43 տարի անց, հրատարակում ենք Գուրգեն Յանիկյանին ուղղված Լոս Անջելեսի թուրք հյուպատոսի պատասխան նամակի հայերեն տեքստը: Հիշեցնենք, որ 1972 թվականին Գուրգեն Յանիկյանը Լոս Անջելեսի թուրքական հյուպատոսարանի հետ կապ հաստատելու հատուկ նպատակով նամակով դիմել էր հյուպատոսարան՝ նշելով, որ մշակութային արժեքավոր նյութեր է պատրաստվում նվիրել կառավարությանը: Լոս Անջելեսի թուրքական հյուպատոսարանի պատասխան նամակի վերաբերյալ Գուրգեն Յանիկյանը իր «Նպատակ եւ ճշմարտություն» հուշագրությունների գրքում երկու հիշատակություն ունի: Դրանցից առաջինում Յանիկյանը գրում է. «Հեռախոսեցի Լոս Անջելես՝ տաճկական հյուպատոսարան, եւ հյուպատոսի օգնականին հայտնեցի իմ նոր հեռախոսի համարը: Շատ ուրախացավ հեռաձայնելուս համար ու հայտնեց, որ գլխավոր հյուպատոսը համամիտ է իր հետ եւ արդեն կարգադրել է, որ նամակ գրի Անկարա՝ արտաքին գործոց նախարարություն: Ես խնդրեցի գրել այդ նամակը, որ գիտենամ անելիքս: Հայտնելով, որ հարցը միայն ժամանակի հետ է կապված, որ Անկարայից կգա դրական պատասխան, նա շնորհավորեց ինձ շքանշանները ստանալուս համար: Պատրվակելով, որ մի քանի շաբաթով Եվրոպա պիտի այցելեմ, հարցրի, թե որքան ժամանակ է տեւելու այդ: Նա հանգստացրեց ինձ՝ ասելով, որ հարցը կապված է մի քանի նախարարությունների հետ, դրա համար էլ պատասխանը կստացվի ոչ ավելի կանուխ, քան 5-6 շաբաթը: Խոստացավ գրավոր կերպով հայտնել ինձ հյուպատոսարանի որոշման ու արած քայլերի մասին: Երեւի իրենք ինձանից ավելի էին շտապում, որովհետեւ 3 օր անց ես ստացա պաշտոնական նամակ, որով տեղեկացնում էին ինձ իրենց որոշման մասին: Հիմա ինձ մնում էր սպասել Անկարայի պատասխանին: Իմ ստացած նամակի բնագիրը դատարանական թղթերի մեջ է: Այդ նամակի օրինակները հետագայում իմ անձնական արխիվի եւ ուրիշ կարեւոր թղթերի հետ նվիրեցի Հայրենիքի պետական արխիվին՝ համաձայն իրենց խնդրանքի»: 

Երկրորդ անգամ այդ հարցով Յանիկյանը գրում է. «Նամակը մեկնեց ինձ, ես վերցրի եւ սկսեցի կարդալ: -Յանի խան, այդ ստորագրություններով տաճկական դրամը կարո՞ղ եմ տեսնել: -Իհարկե, Ձերդ վսեմություն,-պատասխանեցի ես եւ հանելով պայուսակիցս՝ տվեցիր իրեն: Նա սկսեց ուշադրությամբ քննել: ես գիտեի, որ ոչ թե պատկերն էր նրանց հետաքրքրողը, այլ դրամը. որը յուրաքանչյուր թանգարանի համար մի գանձ է: Նա դրամն էր զննում, ես նամակս էի կարդում: Փոխհյուպատոսն իրավունք խնդրեց ծխելու: Կարդացի նամակը, որը ինձ լիովին բավարարեց: Գրված էր իմ ուզածի պես: Կառավարությունը հայտնում էր իր շնորհակալությունը եւ տեղյակ պահում, որ հարկ եղածն արդեն կարգադրված էր: Մի օր այդ նամակը դառնալու է թանգարանի առարկա, բայց այժմ դեռ դատախազի մոտ է մյուս բոլոր թղթերի ու իրերի հետ որոնք, ըստ բացատրության, կարող են վերադարձնել միայն իմ դատավարության ավարտին: Բայց քանի որ վերաքննություն ենք արել, դրանք մնալու են իրենց տրամադրության տակ՝ որպես փաստեր»: Յանիկյանի հուշերից հետեւում է, որ հյուպատոսարանի պատասխան նամակի մի օրինակը գտնվում է դատավարության թղթածրարում, մեկ այլ օրինակ ՀՀ պետական արխիվում: Ամեն դեպքում, մենք այսօր երջանիկ ենք, որ հնարավորություն ունենք այդ նամակի հայերեն թարգմանությունը ներկայացնել ընթերցողին՝ որպես մի նոր վավերագիր Մեծ հայորդու կյանքի ու գործունեության հերոսական էջերը բացահայտող ու լրացնող:

Past.am-ի փոստից