Լավն ու վատը կարող են խառնվել,ծանոթները մնալ, պրոֆեսիոնալները՝ տուժել.լճացման վտանգ՝ կրճատումներից հետո. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Նախարարությունների կրճատման և մի քանիսի միավորման հարցը բողոքի ալիք է բարձրացրել պետական մարմիններում աշխատող այն անձանց շրջանում, որոնք աշխատանքից զրկվելու խնդրի առաջ են: Նախարարությունների կրճատման, դրանից բխող սոցիալական խնդրի մասին զրուցել ենք Գործատուների հանրապետական միության նախագահ, տնտեսագետ Գագիկ Մակարյանի հետ:

Ավելորդ կադրեր, «ձևակերպվածներ» ու 2–3 իրական աշխատող. մեխանիկական կրճատումը բավարար չէ

«Կրճատմանն ընդհանրապես դրական եմ վերաբերվում, որովհետև պետական ապարատը օպտիմալացման կարիք ունի: Օպտիմալացման՝ մի քանի ուղղությամբ, որոնցից առաջինը թվաքանակն է: Օպտիմալացման համատեքստում պետք է հաշվի առնել նաև ծառայությունների որակի բարձրացումը, պատասխանատվության ինստիտուտի զարգացումը, քաղաքացիների՝ բիզնեսին առնչվող բողոքները լսելն ու երկխոսություն ապահովելը: Բացի այդ, կրճատման արդյունքում ոչ թե պետք է հեռացվեն մասնագետները, այլ այն ավելորդ կադրերը, որոնք պետական կառույց են մխրճվել կուսակցական շահերի շրջանակներում կամ ծանոթների շնորհիվ: Հայաստանի ներկայիս մարտահրավերներն ու սոցիալ–տնտեսական խնդիրները բերում են կառավարման համակարգի բարելավման հրամայականի: Բարելավման ժամանակ պետք է պահպանվեն այն նախարարություններն ու պետական մարմինները, որոնք համապատասխանում են այդ մարտահրավերների լուծմանը: Իրենք պետք է ծառայեն այդ մարտահրավերների լուծմանն ու կարգավորմանը: Եթե կրճատումները զուտ մեխանիկական են, ուղղված նրան, որ ուղղակի թիվ նվազի, ապա դա բավարար չէ»,–«Փաստի» հետ զրույցում ասաց Գ. Մակարյանը՝ հավելելով, որ պետք է տեսնենք այդ պետական մարմինների առաքելությունը, նպատակը և պրոֆեսիոնալիզմը:

Նրա խոսքով, պետք է դիտարկել նաև այն հարցը, թե նախարարությունների և պետական մարմինների կազմն ու քանակը բավարա՞ր են արդյոք այդ մարտահրավերը հաղթահարելու համար. «Կրճատմանը դրական եմ վերաբերվում նաև նրա համար, որովհետև գիտեմ՝ պետական ապարատում ավելորդ շատ մարդիկ կան: Տարբեր վարչություններում իրականում 2–3 մարդ է աշխատում, բայց 5–6–ը հավելյալ ձևակերպված են:

Բայց հնարավոր է նաև, որ աշխատանքի ծավալը հենց 5 կամ 6 հոգու համար է: Հետևաբար, եթե ավելորդ 5–ին ազատում են, թողնում են 3 պրոֆեսիոնալներին, ևս երկուսի պետք է ընդունեն, որ պրոֆեսիոնալ թիմ լինի: Դա նրա համար, որ երեքը ոչ թե չարչարվելով աշխատեն, այլ օպտիմալ: Այսինքն՝ մեկ անձին ընկնող ծանրաբեռնվածությունը պետք է համապատասխանի իր ընդհանուր մանդատին ու առաքելությանը»:

Ականջի հետև գցողներն ու պատասխանատու անձերի անհրաժեշտությունը

Գագիկ Մակարյանը, որպես կարևոր հանգամանք, առանձնացրեց հետևյալը. «Թե՛ ընդհանուր պետական մարմինների, թե՛ պաշտոնյաների պատասխանատվությունը շատ ցածր մակարդակի վրա է: Վնասներ են հասցնում պետությանը, բիզնեսին, քաղաքացիներին այն առումով, որ կարող են հետևողական չլինել, չպատասխանել նամակներին, ուշացնել պատասխանը, ականջի հետև գցել, թյուրիմացություններ և մերժողական, սուտ նամակներ գրել: Մեծ հաշվով՝ դիտավորյալ կամ պատահական վնաս հասցնել, բայց չպատժվել՝ ո՛չ զգուշացում ստանալ, ո՛չ նկատողություն, ո՛չ էլ հեռացվել աշխատանքից: Օպտիմալացման համատեքստում կառավարությունը պետք է անպայման ուշադրություն դարձնի պատասխանատվության ինստիտուտի վրա: Պետք է մնան այն պաշտոնյաներն ու աշխատակիցները, որոնք կրում են այդ պատասխանատվությունը: Տեսանք, որ այս 8 ամիսների ընթացքում բազմաթիվ պետական մարմիններ ու նախարարներ այդ պատասխանատվությունը լիարժեք չարտահայտեցին: Պաշտոն ստացան, նստեցին, բայց չհասկացան, որ պաշտոնը նաև պատասխանատվություն  է և իրենք պարտավորություններ ունեն ժողովրդի, բիզնեսի առաջ: Պատասխանատու անձեր. սա հետագա բարեփոխումների գործընթացներում կարևոր փաստարկներից մեկը պետք է լինի»:

Գ. Մակարյանից հետաքրքրվեցինք՝ ունե՞նք մեխանիզմ, որը թույլ կտա արդար սկզբունքով ընտրել պրոֆեսիոնալներին, պատասխանատուներին, և ազատվել ավելորդ կադրերից: Ի պատասխան՝ նշեց. «Մեխանիզմ չունենք: Ունենք հնից եկած ժառանգություն և նույն մեխանիզմը կրկնվում է: Այսինքն՝ առաջնահերթությունը տրվում է թիմի անդամ հասկացողությանը, հաշվի է առնվում կուսակցական պատկանելիությունը, բայց առաջնայինը պետք է լինի պրոֆեսիոնալիզմը: Եվ չպետք է լինի այնպես, որ պրոֆեսիոնալ մարդիկ երկրորդական տեղերում լինեն: Եթե պատկերացնում են, որ նման մարդիկ պետք է ցածր էշելոններում լինեն, սխալվում են: Նրանք բարձր էշելոններում պետք է լինեն, որ իրենց հետևից տանեն մյուսներին, որ կարողանան համակարգել աշխատանքը, տեսնել մյուսների սխալները, վերևից ներքև ուղղորդեն, օգնեն: Եթե նրանք պետք է ստորադասվեն, ապա դա պրոֆեսիոնալի նկատմամբ հարգանք չի ենթադրում»:

Դատարկ խոստումների փոխարեն լուծումներ են պետք

Ինչ վերաբերում է հարցի սոցիալական բաղադրիչին ու նաև երեկ սկիզբ առած բողոքի ալիքին, Գ. Մակարյանը նախ ընդգծեց.

«Աշխատանքային իրավունքների ամենաառաջին խախտողները պետական մարմիններն են, և սա նորություն չէ: Հիմա մենք կրկին դրան ենք ականատես լինում: Եթե ինչ–որ մասնավոր հիմնարկ կրճատում աներ, աշխատավարձ չտար, ամբողջ պետական մարմինները կմխրճվեին այնտեղ, բոլորի ուշադրության ներքո կլիներ այդ ընկերությունը: Բայց ստացվում է, որ պետությունն առանց նորմալ բացատրելու է սա անում: Չի բացատրում, որ սա ընդհանուր պետական շահի համար է, որ թեև այսօր աշխատանք եք կորցնում, ձեզ համար լուծումներ ենք գտնում: Կարող են նաև մասնավոր հատվածին դիմել, ներկայացնել որոշակի ցանկ: Որովհետև պետական ապարատում աշխատած մարդիկ գրագետ են, ունեն փաստաթղթերի հետ աշխատելու գրագիտություն, երկար ռեժիմով աշխատելու կարողություն, շփման կուլտուրա: Կարելի է դիմել մասնավոր սեկտորին ու ասել, որ ա՛յս, ա՛յս ոլորտներում կրճատումներ ենք նախատեսում, դիմել համապատասխան ասոցիացիաներին, միություններին, մարդկանց ասել, որ այսպիսի աշխատանքների ու աշխատուժի հնարավորություններ են բացվում, եթե ցանկանում եք՝ դիմեք: Որոշակի սխեմաներով՝ զբաղվածության թե՛ մասնավոր, թե՛ պետական գործակալություններով ինֆորմացիա կարող է փոխանցվել: Եվ պարտադիր չէ, որ անվանական ցուցակներ լինեն: Օրինակ՝ կարող է այսպես փոխանցվել՝ 5 մշակույթի մասնագետ, 6 կրթության մասնագետ և այլն»:

Նրա դիտարկմամբ՝ գործատուներն այսօր մենեջերների, քարտուղարների և այլ մասնագետների կարիք ունեն: «Կառավարությունը պետք է խելամիտ ձևով կազմակերպի այդ ամենը, դեռ ուշ չէ»: Ամանորի շեմին մարդկանց այսպես ցնցելը, անհանգստացնելն ու հուզմունքներ պատճառելը այդքան էլ հարմար տարբերակ չէ: Պետությունը պետք է փորձի այդ մարդկանց հանգստացնել ոչ թե ուղղակի դատարկ խոստումներ, այլ գործնական լուծումներ տալով: Օրինակ՝ ասվի, որ 2019թ. զբաղվածության պետական ծրագրերի այսքան տոկոսն ուղղորդվել է ձեզ աշխատանքի տեղավորելու խնդրին: Սա ավելի լավ տարբերակ է, քան հայտարարելը, որ կրճատելու են, գնացեք՝ մտածեք: Հայաստանում այսօր աշխատանք գտնելը շատ դժվար է: Երբ հազարավոր մարդիկ դուրս են գալիս համակարգից, դա բավականին մեծ լարվածություն կառաջացնի»,–ասաց նա՝ բերելով տարիներ առաջ շուրջ 5000–7000 ուսուցիչների կրճատումը, ինչի հետևանքով նրանք ամբողջ երկրով ցաքուցրիվ եղան՝ մի մասը որոշեց բիզնեսով զբաղվել, մի մասն անգործ մնաց, մյուս մասն էլ ինքնազբաղվածության որոշ լուծումներ գտավ:

Հոգեբանական նուրբ մոտեցումներ են անհրաժեշտ

«Հիմա եթե այսպես քաոսի ձևով պետք է կատարվի, բնականաբար, քաղաքացիները կդժգոհեն, կբողոքեն, հետո լճացում ու լարվածություն կառաջանա: 

Իսկ շտապողականության տակ կարող են ոչ թե լուծումներ տրվել, այլ սխալ որոշումներ կայացվել: Այստեղ նաև այլ գործընթաց էլ է հնարավոր. եթե վերևի պաշտոնները՝ առաջին դեմքերը, պետք է միայն թիմից լինեն, կարող է դրան հետևի այն, որ ներքևի օղակները ևս թիմից պետք է լինեն: Միգուցե այսպես է արվում, որ այդ տեղերն ազատվեն նրանց համա՞ր: Այսինքն՝ ազատեն ու հանկարծ մի քանի ամիս հետո սուսուփուս ընդունեն իրենց շարքերի մարդկանց: Իրականում դա օպտիմալացում չի լինի: 

Կստացվի, որ կրճատումը պարզապես հին համակարգի մարդկանցից ազատվելու համար է, բայց այդ մարդիկ մեղավոր չեն, որ նման իրավիճակների մեջ են հայտնվել: Շատ դեպքերում մարդիկ կուսակցության անդամ են դարձել, որ այդ տեղը պահպանեն, բայց դա չի նշանակում, որ նրանք պետության ու տնտեսության դեմ ինչ–որ դրսևորումներ են ունեցել: Հոգեբանական նուրբ մոտեցում պետք է լինի: Իսկ պետական մարմինները պետք է օրինակ լինեն մասնավորի համար: Կրկին շեշտում եմ՝ կողմ եմ, որ կրճատվեն, բայց այն միայն օպտիմալացման նպատակով՝ օպտիմալացում հանուն պետության զարգացման, հանուն այն ուղղությունների, որոնց մասին արդեն նշեցի»,–ասաց մեր զրուցակիցը:

Իսկ թե ինչպե՞ս խուսափել միայն թիմակիցներին ներգրավելու տխրահռչակ պրակտիկայից, Գ. Մակարյանն ընդգծեց, որ կարող են մշակվել չափորոշիչներ, և մրցույթները դրանց համապատասխան լինեն: 

«Ընտրության կարգը պետք է խելացի լինի, ռազմավարությունը պետք  է ճիշտ դրվի: Եթե այդ գործընթացն արագ է իրականացվում, ապա լավն ու վատը կարող են խառնվել իրար, ծանոթները մնան, ու պրոֆեսիոնալները կրկին տուժեն: Այդ արագության մեջ կարող է սխալմամբ չիմանան, թե ում են ընդունում, ում՝ ազատում: Սա լավ բանի չի բերի և կարող է ազդել աշխատանքի որակի վրա: Հիմա ունենք նախարարներ, որոնք չեն հասցրել իրենց գործին տիրապետել, և որոնք նորից են նշանակվելու: Բացի նշվածից, այդ շտապողականությունը կհանգեցնի նրան, որ վաղը կտեսնենք ոչ միայն նման նախարարների, այլև պետական ապարատի նման միջին օղակներ»,–եզրափակեց մեր զրուցակիցը: