Yerevan, 20.November.2026,
00
:
00
BREAKING

Ո՞վ է Շեքսպիրի «Համլետի»... հեղինակը

LIFE

Մենք գիտենք, որ...

«Բոլոր ժամանակների գրող» Շեքսպիրի գրչին են պատկանում այնպիսի համաշխարհային գլուխգործոցներ, ինչպիսին են «Ռոմեոն և Ջուլիետան», «Համլետը», «Օթելլոն» և այլն: Ընդհանուր հաշվով՝ 37 պիես և 154 սոնետ: 

Իրականում կարծիք կա, որ այնքան էլ այդպես չէ:

Շեքսպիրի մահից 230 տարի անց առաջացել է, այսպես կոչված, «Շեքսպիրի հարցը»: Բանն այն է, որ հիմնավոր կասկածներ կան, որ համաշխարհային գրականության այս բոլոր գլուխգործոցները Շեքսպիրը չի գրել: Գիտնականներն այս առումով ունեն մի քանի վարկածներ: Ըստ մի վարկածի, Ուիլիամ Շեքսպիր անունը եղել է այդ ժամանակվա դրամատուրգների հավաքական անունը: Մեկ այլ վարկածով այդ անվան տակ ստեղծագործել է Ֆրենսիս Բեկոնը, կամ էլ՝ Քրիստոֆեր Մարլոն, կամ՝ Էդուարդ դը Վերը, կամ՝ Օքսֆորդի 17–րդ գրաֆը, կամ էլ որևէ մի անհայտ գրող: Բանն այն է, որ այս բոլոր գրողները լավ կրթություն ստացած ազնվականներ են եղել: Հստակ է միայն, որ «Շեքսպիր» անունով մարդ այն ժամանակ գոյություն է ունեցել Անգլիայում: Ուիլիամ Շեքսպիրը ծնվել է 1564 թվականին Լոնդոնից 160 կիլոմետր հեռավորությամբ գտնվող, 1500 բնակիչ ունեցող Ստրատֆորդ քաղաքում, իսկ 1585 թվականից դարձել է Լոնդոնի գլխավոր թատրոնի դերասաններից մեկը: Այնուամենայնիվ, ոչ մի փաստաթուղթ կամ գրություն չի գտնվել, որպեսզի ապացուցի այս մարդու ու «Շեքսպիր» հեղինակի անունով ստորագրված ստեղծագործությունների միջև եղած կապը: Բացի այդ, «Շեքսպիրյան» գործերում բավականին մանրամասն նկարագրվում են Էլիզաբեթ թագուհու իշխանության դատարանը, օրենքները, երաժշտությունը, արվեստը, դասականներին, ինչպես նաև բավականին մեծ պատկերացում են տալիս ճանապարհորդությունների, օտար լեզուների մասին և այլն: Նշենք, որ Շեքսպիրի գրվածքների բառապաշարը մոտավոր հաշվարկներով կազմում է 17 500–ից 29 000 բառ: Համեմատության համար ասենք, որ Ավետարանում այն 5 000 բառ է: Սակայն ստրատֆորդցի այս դերասանը ազնվական չի եղել: Նա միջին խավի մարդ էր, որը համալսարանական կրթություն չուներ և դժվար թե այդպիսի բառապաշար ունենար: Չեն պահպանվել անգամ տեղեկություններ, որ Ուիլ յամը ընդհանրապես կրթություն է ստացել: Ասենք, որ չնայած նրա ծնողները ունևոր արհեստավորներ են եղել, բայց գրել ու կարդալ չեն իմացել, նրանք ստորագրում էին խաչ դնելով, անգրագետ են եղել նաև Ուիլյամի 7 քույր–եղբայրները: Իր՝ Շեքսպիրի բազմաթիվ ստորագրություններից շատերը պահպանվել են օրիգինալ փաստաթղթերում և ոչ մի փաստաթղթում նա իր անունը չի գրել այն ձևով, որը օգտագործվում է ներկայումս, այսինքն տառասխալներով է գրել իր անուն ազգանունը և անընթեռնելի: 18 տարեկան հասակում Շեքսպիրը ամուսնանում է ստրատֆորդցի հողատիրոջ՝ իրենից 8 տարով մեծ և հղի աղջկա հետ (նրանք իրենց համատեղ կյանքում երեք աղջիկ են ունեցել, որոնք ևս անգրագետ են եղել): Շեքսպիրը դրանից հետո երկու կյանք է վարել: 36 տարեկանում նա արդեն հայտնի դրամատուրգ և դերասան էր Լոնդոնում, իսկ իր հայրենի քաղաքում՝ Ստրատֆորդում, որտեղ ապրում էին կինն ու երեխաները, հայտնի էր որպես շատ հարգված գործարար և սեփականատեր: Նա հաճախ էր այցելություններ կատարում Ստրատֆորդ: Միևնույն ժամանակ նա որպես հարուստ մարդ հանդիսանում էր դերասանների կողմից ստեղծված «Գլոբուս» թատրոնի համասեփականատերերից մեկը: Ուիլիամը չէր խաղում մեծ դերեր, քանի որ շատ զբաղված էր, ղեկավարում էր թատրոնը և անընդհատ տեղափոխվում էր Լոնդոնից Ստրատֆորդ, որտեղ իր ընտանիքն էր ապրում: Ուիլիամ Շեքսպիրի արտաքինի մասին գրավոր տեղեկություններ չկան, չեն պահպանվել նաև նրա կենդանի ժամանակվա դիմանկարներ: Նրա արձանները և դիմանկարները սկսել են ստեղծել մահից հետո: Շեքսպիրը մահացել է 52 տարեկան հասակում՝ իր հարազատ Ստրատֆորդ քաղաքում: Եվս մեկ փաստ: Նրա կտակում ոչ մի խոսք չկա անավարտ գործերի և ձեռագրերի մասին: Ընդհանրապես Շեքսպիրի ձեռքով գրված որևէ ձեռագիր չի հայտնաբերվել: Ստացվում է, որ Ուիլիամ Շեքսպիր անունով գրողի վերաբերյալ ոչ մի գրավոր ապացույց չկա, կան միայն ապացույցներ Ուիլիամ Շեքսպիր անունով գործարարի և անշարժ գույքի սեփականատիրոջ մասին:

Ինչպես հիմա են փողի դիմաց դիսերտացիաներ գրվում և ներկայացվում ուրիշի անունով, հնարավոր է, որ այն ժամանակ էլ հարուստ Շեքսպիրն էր ստեղծագործություններ գնում աղքատ որևէ մեկից և իր անունով հրատարակում:

Երևում է՝ Համլետի արտահայտած հռետորական հանրահայտ արտահայտությունը՝ «Լինել, թե չլինել», պետք է ձևափոխվի և արտահայտվի ավելի ընկալելի ձևով. «Եղե՞լ է, թե՞ չի եղել Շեքսպիրը, սա է հարցը»: 

Կամո Խաչիկյան

Ucom and Impact Hub Yerevan Wrap Up the Third Edition of Their Green Entrepreneurship Program SoftConstruct and the French University in Armenia Sign A New Memorandum of UnderstandingIDBank to Present a Unified Ecosystem Concept at DigiTec 2026Ucom Supports Annual Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026 Competition in YerevanIDBank Presents the Rate.Trading Digital Platform at Toon Expo.Invest 2026The Second Khachaturian International Youth Competition Concludes at China National Opera House Under the Artistic Direction of Sergey Smbatyan "The network this time for COP17 was the most one of exceptional network we have ever had." The service quality by Team was highly appreciated by UN representative Rate.Trading: Large Transactions with Digital Management of Exchange Rate RisksVIVA Foundation Named November Beneficiary of “The Power of One Dram”Special Mortgage Offers: IDBank at Toon Expo: Invest 2026Vahe and Vigen Badalyan File Lawsuit Against 1in.am Seeking Protection of Their Business ReputationIDBank at the UBA Regional Conference: From Travel Solutions to Business OpportunitiesJoint statement by the parties consolidatted around the national agenda35% Discount for the 35th Anniversary on Selected IDBank CardsConverse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Business loan pre-approval in five minutes — what did Unibank showcase in Gyumri?Converse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Bratislava forum to debate Armenia’s strategic future Ucom Service Center in Artashat Reopens at a New Address Ucom and Republican Union of Employers of Armenia Sign Cooperation MemorandumCreate your Visa Digital from Unibank for purchases and transfers Ucom – Main Sponsor of the 21st International Microelectronics Olympiad IDBank and Idram Hold Financial Literacy Session for Young Chess PlayersUcom Supports Silicon Mountains 2026, Driving Innovation and Technological Development IDBank has issued perpetual coupon bonds for the first timeIDBank Supports the Reconstruction of the Spandaryan Canal: Commemorative Plaque Dedicated to the Project SignedIDBank and Idram Presented Several Environmental Initiatives at COP17Ucom Shares Its Experience in Private Sector Engagement in Nature Conservation at COP17 Blue Zone«Here’s the screenshot, the money has been transferred»: IDBank warns of fake payment scamsFirst Steps in Your Career with IDBank: 16th Cycle of IDream LaunchedDigital Architecture for a Sustainable Future: IDBank's Article in Regional Post MagazineRate.Trading. New Digital Culture of Currency ExchangeDigital Future and Sustainable Development: IDBank's Chairman of the Management Board in an Interview with ForbesApplications Now Open: Armenian Virtuosos International Academy-Festival 2027Book Published with Ucom’s Support Presented at COP17: “The Secret Path of Hovazadzor”Ucom Highlights the Role of Technology in Nature Conservation at COP17“The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with videos is doomed to fail”: “Strong Armenia” Party With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation TogetherYoung Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 A Birthday in Italy with UnibankIdram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic PartnerIDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17New AI-Powered Wildlife Monitoring Camera Installed in Paruyr Sevak with the Support of Ucom35 Years of Trust: IDBank Celebrates with Its CustomersBusiness and mining leader Mark Cutifani to deliver keynote speech at the 3rd Mining Armenia Forum“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across ArmeniaAfeyan Initiatives for Armenia Awards Grant to the Armenia Education Initiative to Expand the Teach For Armenia’s Seroond School Turnaround Program Ucom to Participate in COP17 Together with FPWC, Showcasing Their Environmental Partnership