Ինչո՞ւ Փաշինյանը խոսեց ոչ մոդայիկ հարցերից. կենսամիջավայրի հեղափոխություն

«Ես իմ մեջ բանաձև ունեմ, որ մեր երկրի իրավիճակը կարող է լիարժեք փոխվել, եթե երեք բանից կարողանանք ազատվել: Մեկը՝ աղբը, որ ամենուրեք է, երկրորդը՝ «բուտկաներն» են, որ չգիտես ում կողմից երբ տեղադրված են ամենուրեք, եւ երրորդը՝ ավտոմեքենաների կարկասներն են, որոնք տասնյակ տարիներ շարունակ մարդիկ իրենց բակում պահում են», - նման միտք է հայտնել Նիկոլ Փաշինյանը նախօրեին կառավարության նիստի ընթացքում: Այս հայտարարությունը արժանացավ մի շարք հեգնական մեկնաբանությունների, որոնց առանցքն այն էր, որ կարևոր գործերը թողած՝ Նիկոլ Փաշինյանը մատնանշում է երկրորդական հարցեր:

Մեծ հաշվով, սակայն, եթե Փաշինյանի հնչեցրած մտքին ու դրա բովանդակությանը նայենք այլ տեսանկյունից, վերլուծենք այն փոխաբերական իմաստով, ալեգորիաների կոնտեքստում, ապա գործ ունենք իսկապես կարևոր խնդրի հետ: Մի դեպքում աղբը, մյուս դեպքում կրպակները, մեկ այլ դեպքում ավտոմեքենաների կարկասները հստակ բնութագրում են այն կենսամիջավայրը, որում մենք ապրում և որը մենք պատկերացնում ենք: Գուցե քննարկվող այլ խնդիրների ֆոնին այս հարցերը թվան երկրորդական, բայց իրականում դրանք շատ ավելի շատ բան են պատմում մեր ընդհանուր համակեցության մասին, քան բազմաթիվ վիճակագրական տվյալներ:

Անշուշտ, քաղաքապետարանի և համապատասխան ծառայությունների վրայից որևէ մեկը չի հանել աղբահանության վատ վիճակի համար պատասխանատվությունը: Մյուս կողմից էլ, սակայն, ակնհայտ է հասարակության անփույթ վերաբերմունքը նույն աղբահանությանը, ավելի շուտ՝ աղբաթափությանը: Հայաստանում աղբը թափվում է ամենուրեք, յուրաքանչյուրի տան շեմից այն կողմ՝ բոլոր հնարավոր վայրերում: Պետության խնդիրն, ըստ այդմ, ոչ միայն աղբահանության կազմակերպման արդյունավետությունն է, այլև այդ խնդրում իշխանություն-քաղաքացի միասնական աշխատանքը, ընդհանուր փիլիսոփայությունը փոխելը: Պատկերացնել կարելի է միայն, թե ինչ տեղի կունենա, եթե որոշվի Երևանում աղբահանության մեջ կիրառել սեգմենտացիայի ՝ տեսակավորման մոդելը: Այն, բնականաբար, այս իրավիճակում չի աշխատի:

«Բուտկաների» մասով: Երևանն իսկապես ողողված է զանազան կրպակներով, որոնք 90-ականների խառը տնտեսական իրավիճակում գուցե ունեին ֆունկցիոնալություն, գուցե որոշակիորեն ֆունկցիոնալ էին նաև 2000-ականների ՝ էժան և շատ փողի վայրի շրջանառության տարիներին: Բայց մի կողմից Երևանի քաղաքային տեսքը, մյուս կողմից դրանց ըստ էության ոչ ֆունկցիոնալությունը մեր օրերում, մեկ այլ կողմից օրինական որևէ պահանջներին չհամապատասխանելը միասին վերցրած ներկայացնում են համալիր խնդիր, քաղաքային կառավարումից սկսած, քաղաքային միջավայրով վերջացրած: «Բուտկաները», և ոչ միայն դրանք՝ առաջ տված բալկոնները, շենքերին ավելացվող հարկերը, սեփականաշնորհված մայթերը. սա է մեր կենսամիջավայրի բնութագիրն այսօր:

Մոտավորապես նույնը արդեն չօգտագործվող մեքենաների կարկասները պահելուն է վերաբերում: Ու այստեղ խնդիրն առավել սիմվոլիկ է, որովհետև ի տարբերություն նույն կրպակների, դրանք պահելը որևէ օգուտ որևէ մեկին չի տալիս: Դրանց առկայությունը ոչ այլ ինչ է, քան անցյալից մնացած անպիտան իրերից չհրաժարվելու ցանկություն: Եվ ցանկացած հայաստանյան տանը բազմաթիվ են նման իրերը՝ լինեն մեքենայի կարկաս, թե մեկ այլ բան:

Ընդհանուր առմամբ, Փաշինյանի ասածը՝ թե՛ իր հիմնական հռետորաբանության, թե՛ ընդհանրապես քաղաքական մեյնսթրիմի տեսանկյունից գուցե անկարևոր թվա: Բայց նա հեղափոխությունից հետո առաջին անգամ շոշափում է մշակութային հեղափոխության նյարդերը, մի բան, որի կարիքը անպայմանորեն կա: Հնարավոր չէ միայն քաղաքական փոփոխությամբ կամ տնտեսական առաջընթացով փոխել կյանքի որակը, կենսամիջավայրը, հասարակության ներքին հարաբերությունների բովանդակությունն այդ որակի կարևորագույն բաղադրիչներն են: Այս իմաստով շատ ողջունելի է, որ Փաշինյանը, թեկուզև քննադատվելու հաշվին, բայց շոշափում է նման ոչ մոդայիկ, բայց խիստ անհրաժեշտ հարցեր:

 

ՏԻԳՐԱՆ ԱՍԱՏՐՅԱՆ