Երկար փողեր, արժեթղթերի շուկա. հնարավո՞ր է արդյոք 30 տարում հաջողության հասնել

Մեր երկրում երկար փողերի ներդրման ինստիտուտի ստեղծումը եթե կապված է բազմաթիվ չհաղթահարված ռիսկերի հետ, հարց է ծագում, թե այդ դեպքում ինչպե՞ս հնարավոր կլինի զարգացնել, օրինակ, արժեթղթերի շուկան: Ու չնայած կառավարությունն իր առջև նման խնդիր դրել է, սակայն հետաքրքիր է, թե ինչ կարծիք ունեն այս մասին ոլորտի մասնագետները:

Տնտեսագիտության դոկտոր Վարդան Բոստանջյանի կարծիքով, չնայած Հայաստանի Հանրապետությունում արդեն 30 տարի է՝ շուկայական հարաբերություններ են ձևավորվում, սակայն կորպորատիվ բաժնետիրական կառավարման կուլտուրան դեռևս չի մտել մեր երկիր: Եվ այդ է պատճառը, որ բազմաթիվ ընկերություններ, իրենց կազմակերպաիրավական ձևով, ըստ էության, ձևավորվում են որպես սահմանափակ պատասխանատվությամբ, բաց կամ փակ բաժնետիրական ընկերություններ, ինչը, սակայն, ցավոք, ձևական բնույթ ունի:

«Ինչո՞ւ են փակում և խուսափում բաց բաժնետիրական ընկերություն գրանցել, քանի որ պետությունը մշտապես եղել է վտանգներ առաջացնող: Եվ այս պայմաններում ոչ միայն բաժնետիրական, այլև արժեթղթերի շուկայի զարգացման հարցի շուրջ կարելի է երկար վիճել: Եվ խնդիրն այն է, որ մենք խորհրդային տարիների պետական կառավարությունից անցել ենք շուկայական հարաբերությունների մոդելի և, փաստորեն, մեզ համար անցած 30 տարիները բավարար ժամանակ չհամարվեցին այն կայացնելու համար: Բավականին մեծ վերապահումով կարող ենք համարել, որ ժամկետի առումով դա նորմալ է, բայց պետք է արձանագրենք, որ զարգացած երկրներն այս ամենի միջով անցել են, քանի որ հետևողականություն են ցուցաբերել և նպատակային աշխատանք իրականացրել այն զարգացնելու ուղղությամբ: Ինչպես, օրինակ, դա արեց Գերմանիան, որը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո կարողացավ կարճ ժամանակահատվածում ոչ միայն ոտքի կանգնել, այլ իր մտածված քայլերով երկիրը դարձնել հզոր և տեխնոլոգիապես զարգացած երկիր: 

Այսինքն, ինչքան էլ ասենք, որ 30 տարին բավարար չէ, այնուամենայնիվ, պետք է նշել, որ այդ պրոցեսները արագացնելու կամ դանդաղեցնելու հարցում մեծ դեր ունեն այն քայլերը, որոնք իրականացնում են իշխանությունները»,– ասաց Վ. Բոստանջյանը:

Ի դեպ, մեր երկրում գործող միակ ֆոնդային բորսան «Հայաստանի ֆոնդային բորսա» ԲԲԸ–ն է, որը նախկինում կոչվում էր «Նասդաք ՕԷՄԷՔՍ Արմենիա»: Այն արդեն մոտ մեկ տասնամյակ է, ինչ հանդիսանում է Հայաստանի արժեթղթերի կազմակերպված շուկա, որը մասնակիցներին է առաջարկում լիովին ավտոմատացված էլեկտրոնային առևտրային հարթակ:

Ներկայում ֆոնդային բորսայում իրականացվում է բաժնետոմսերի, կորպորատիվ և պետական պարտատոմսերի, արտարժույթի, վարկային ռեսուրսների առևտուր, ինչպես նաև ՌԵՊՈ և ՍՎՈՊ գործարքների կնքում: Հայաստանի ֆոնդային բորսան շարունակում է աշխատանքներ իրականացնել ֆինանսական այլ գործիքների համար հարթակների ստեղծման ուղղությամբ:

Ի դեպ, ֆոնդային բորսայի գործունեությունը կարգավորող և վերահսկող մարմինը ՀՀ Կենտրոնական բանկն է: Կազմակերպության առաքելությունը արժեթղթերի գնագոյացման արդար մեխանիզմների գործողությունն ապահովող արդյունավետ և թափանցիկ բորսայական շուկայի ձևավորումն է, ինչը կնպաստի հայկական ընկերությունների կողմից կապիտալի ներգրավման հնարավորությունների ընդլայնմանն ու Հայաստանի տնտեսության զարգացմանը: Հայաստանի ֆոնդային բորսան Եվրասիական ֆոնդային բորսաների ֆեդերացիայի (FEAS) և ԱՊՀ երկրների բորսաների միջազգային ասոցիացիայի անդամ է: 2008թ.–ից հանդիսանում է նաև Հայաստանում ԱՄՆ առևտրային պալատի անդամ:

Ի դեպ, ֆոնդային բորսան ապահովագրված է քաղաքացիական պատասխանատվությունից, ինչպես նաև հրդեհից և  այլ վտանգներից, գույքի և բիզնեսի ընդհատումից, բայց թե իրականում որքանո՞վ է այս կազմակերպությունն օգնում մեր երկրի տնտեսության զարգացմանը, կներկայացնենք առաջիկայում: 

 

ԱՐՄԻՆԵ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ