Հավատարմության գոտի. առասպե՞լ, թե՞ իրականություն

Մենք գիտենք, որ...

Միջնադարում և հատկապես Խաչակրաց արշավանքների ժամանակ տարածված են եղել հավատարմության գոտիները, որոնց իմաստը եղել է բացակայող ամուսնու կողմից կնոջ հավատարմությունը ապահովելը՝ նրա ինտիմ հատվածները այլ տղամարդկանց ոտնձգություններից մեխանիկական եղանակով պաշտպանելով:

Իրականում այս պնդումը շատ վիճելի է:

Իհարկե, դժվար է հիմա պնդել, որ միջնադարում հավատարմության գոտի ընդհանրապես չի օգտագործվել, բայց եթե անգամ նման դեպքեր եղել են, ապա կարող ենք խոսել մասնավոր պատահական օրինակների մասին: Ընդ որում, երկար ժամանակով հավատարմության գոտի կրելն անհնար է: Հնարավոր է, որ մայրերը իրենց աղջիկներին ապագա ամուսիններին ներկայացրել են հավատարմության գոտիներով, որպես ապացույց , որ նրանք այլ տղամարդու հետ սեռական հարաբերություն չեն ունեցել, հնարավոր է նաև, որ կանայք որոշ դեպքերում իրենք են կրել հավատարմության գոտի՝ բանալին ունենալով իրենց մոտ, որպեսզի խուսափեն բռնաբարությունից, հնարավոր են նաև այլ պատճառներ: Ներկայումս համարվում է, որ, ամենայն հավանականությամբ, այս ամենն ընդամենը առասպել է: Հայտնի է, որ հավատարմության գոտու առաջին նկարը հայտնաբերվել է 1405 թվականին։ Սակայն գոտու նշանակության վերաբերյալ կասկած է հարուցում հենց միայն այն փաստը, որ այդ նկարը հայտնաբերել են միջնադարի կտտանքների գործիքների գծագրերի հետ։

Ավելին, գծագրերի մեջ առկա են եղել այնպիսի հարմարանքների նկարներ, որոնք, ամենայն հավանականությամբ, առհասարակ գոյություն չեն ունեցել։ Առավել ևս, չի հայտնաբերվել միջնադարին վերագրվող հավատարմության գոտիների որևէ ֆիզիկական նմուշօրինակ։ Կան, անշուշտ, հավատարմության գոտիներ հիշեցնող նկարներ, բայց չկա որևէ պատմական գրառում կամ մարդու անձնական օրագիր, որտեղ նկարագրված լինի, թե ինչպես է ամուսինը գոտին ամրացնում իր կնոջ մարմնին։ 

Իհարկե, թանգարաններում հավատարմության գոտիների բազմաթիվ ցուցանմուշներ կան։ Սակայն գիտնականները պարզել են, որ դրանք 18–19–րդ դարերի նմուշներ են։ Ընդ որում, ցուցանմուշները ոչ թե հավատարմության գոտիներ էին, այլ ընդամենը սեքս խաղալիքներ։ Ինչպես և  միջնադարյան «կտտանքների բազմաթիվ գործիքների», այնպես էլ «միջնադարի հավատարմության գոտիների» մեծ մասը պատրաստվել են 19– րդ դարում Գերմանիայում և նպատակ են ունեցել բավարարել կոլեկցիոներների «պրոֆեսիոնալ» պահանջները՝ իհարկե գումար աշխատելով: Հետևաբար, հավատարմության գոտու վերաբերյալ բոլոր պատմություններն ընդամենը առասպելի տարբեր վարկածներ են։ Գիտնականները դա ապացուցում են ամենահասարակ, բայց ծանրակշիռ փաստարկով: Օրինակ, ասացեք խնդրեմ, ինչպե՞ս եք պատկերացնում միջնադարի կնոջ վիճակն այն ժամանակներում, երբ անձնական հիգիենայի հետ կապված զարհուրելի խնդիրներ կային։ Հավատարմության գոտի օգտագործելու դեպքում կանայք պարզապես կմեռնեին դիզենտերիայից։ Էլ չենք խոսում դաշտանային ցիկլի մասին։Այս ամենը միայն բավական է եղել, որ գիտնականները եզրակացնեն, որ միջնադարում ոչ մի հավատարմության գոտի էլ չի եղել։ Որքան էլ անողոք ու արյունարբու էին Վերածննդին նախորդած հարյուրամյակները, անհնար է պատկերացնել, որ այդ ժամանակ մարդիկ այդ աստիճան անմարդկային կարող էին լինել։ Հավանական է նաև, որ նման պարզունակ ու դաժան խոշտանգումների գործիք անգամ չէին կիրառի Սուրբ ինկվիզիցիայի հավատաքննություն իրականացնողները , քանի որ հավատարմության գոտին որտես կտտանքի ձև օգտագործելը երկար ժամանակ կպահանջեր։ Բացի դա, եթե անգամ դրանք կիրառվել են, կտտանքների ենթարկված մարդը հազիվ թե դրանից հետո ողջ մնար։

Ի վերջո, պետք է հաշվի առնել նաև այն փաստը, որ ոչ մի հավատարմության գոտի էլ չէր կարող 100 տոկոսով ապահովել կնոջ հավատարմությունը: Օրինակ, Գրենոբլի թանգարանում հնագույն գոբելեն է պահվում, որտեղ ամրոցի դարպասներից դուրս եկող զենք ու զրահով ասպետ է պատկերված: Պատուհանից գեղեցիկ մի աղջիկ է նրան թաշկինակով ողջունում: Ասպետի պարանոցին շղթայով բանալի է կախված, իսկ թփերի տակից մեկ այլ ասպետ է երևում, որի վզին նույնատիպ բանալի է: Ստացվում է, որ հավատարմության գոտիների խորամանկ արտադրողները կարող էին կրկնակի շահ հետապնդել՝ անհավանական գումարի դիմաց այդ գործիքի բանալին հանձնելով խանդոտ ամուսնուն, իսկ լրացուցիչ գումարի դիմաց կրկնօրինակը տալով կնոջը կամ նրա երկրպագուին: Պարզ է, որ Խաչակրաց արշավանքի մեկնող ազնվական ասպետը այնքան հիմար չէր լինի, որ չհասկանար սա, ինչպես նաև այն, որ ավելի հավանական է իր չվերադառնալը, քան վերադառնալը տուն՝ կնոջ մոտ:

 

Կամո Խաչիկյան