«Այս տուր­բու­լենտ վի­ճա­կում պաշ­տո­նյա­նե­րի գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը դա­րձել են էլ ավե­լի անար­դյու­նա­վետ»

Ժամանակն է, որ հասարակությունն ու իշխանությունները գան իրատեսության դաշտ, ռեալ գնահատեն երկրում առկա ռեսուրսները, կադրերը, հնարավորությունները և սկսեն հավասարակշռված քաղաքականություն վարել: Ինչ վերաբերում է կառավարության կազմին ու կառուցվածքային փոփոխություններին, ապա այն, ըստ տնտեսագետ Ատոմ Մարգարյանի, մտել է տեղապտույտի փուլ:

«Նման տեղապտույտը վտանգավոր է նաև հին կառուցվածքի համար, որը շարունակում է գործել: Մարդիկ հայտնվել են անորոշության մեջ: Եվ այդ տուրբուլենտ վիճակում պաշտոնյաների գործողությունները դարձել են էլ ավելի անարդյունավետ: Օրինակ, եթե ասում են, որ գյուղատնտեսության նախարարությունն ամբողջությամբ կամ մասամբ չի լինելու, մարդիկ սկսում են մտածել, թե իրենք մնացողների՞, թե՞ կրճատվողների ցուցակում են: Եվ համակարգը հայտնվում է բախումնային ու քաոսային իրավիճակում: Սրանք մենեջմենթի տարրական կանոններ են, որոնք վերաբերում են նաև պետական կառույցների կառավարմանը: Եվ որպեսզի հնարավոր լինի վերջնականապես հստակեցնել կառավարության կառուցվածքը, պետք է հստակ մշակված քաղաքականություն և ռազմավարական առաջնահերթությունների համակարգ լինի, բայց մենք ո՛չ  մեկն ենք տեսել, ո՛չ էլ մյուսը կա: Եվ սա է պրոբլեմը»,- ասաց տնտեսագետ Ա. Մարգարյանը:

Այսինքն, եթե կառավարման մոդել ի հստակ ռազմավարություն, դրանից բխող միջնաժամկետ և երկարաժամկետ ծրագրեր չկան, ապա զարգացմանը միտված ո՛չ բովանդակությունները կձևավորվեն և ո՛չ էլ նոր կառուցվածքը կձևավորվի, և այս ամենը ողջ երկիրը կկանգնեցնի մեծ անորոշությունների առջև: Տնտեսագետի կարծիքով, պետական կառավարման համակարգը նման իրավիճակում չհայտնվելու և միևնույն ժամանակ բարեփոխում իրականացնելու հնարավորությունը ձեռքից բաց չթողնելու համար հարկավոր է ամեն ինչ սկսելուց առաջ հաշվի առնել բոլոր հիմնարար ելակետերը, առանց որոնց հնարավոր չի լինի կայուն համակարգ ձևավորել: 

«Նախ՝ հարկավոր է համադրելի երկրների փորձն ուսումնասիրել, ֆիքսել ռեսուրսները: Խոսվում է կրճատումների մասին, բայց չեն մտածում, որ միայն կրճատելով է՛լ ավելի անարդյունավետ կդառնա եղած համակարգը: Մարդկանց կրճատելով՝ մենք էապես չենք ավելացնելու պետական համակարգ ուղղվող ռեսուրսները, ուստի այդ ճանապարհով կոռուպցիայի մակարդակը չի իջնի: Եվ չնայած մենք հիմա խոսում ենք կոռուպցիոներներին բռնելու, դատելու, անցումային արդարադատություն իրականացնելու, ոչ ստանդարտ մեխանիզմներ կիրառելու մասին, բայց պետք է հասկանալ նաև, որ դա հնարավոր է միայն էյֆորիկ իրավիճակներում, երբ մարդիկ վստահում են այս կամ այն երևույթին»,- ասաց Ա. Մարգարյանը:

Խոսքի ու գործի օրինակը մեջբերելով՝ տնտեսագետը հիշեցրեց, որ երբ ստեղծվում էր «Իմ քայլը» հիմնադրամը, կառույցի ղեկավարը նշում էր, որ այն բլոկչեյն տեխնոլոգիաների վրա է հիմնված լինելու և 100 %-ով թափանցիկ է գործելու: Ու թեև հայտարարությունը միանգամայն ողջունելի է, սակայն ստացվում է, որ այսքան ամիս գործող այդ հիմնադրամի «բլոկչեյնի» տեղը որևէ մեկը չգիտի:

«Որտե՞ղ է այդ բլոկչեյնը: Եվ նվիրատուն, որը գումար փոխանցեց, որտե՞ղ պետք է տեսնի, թե ի՞նչ շղթաներով է այդ բլոկը ձևավորվում, ո՞ւր է գնում կամ ո՞ւր հասավ: Այսինքն, մի բան հայտարարում են ու հետո, պարզվում է, չեն անում: Իսկ եթե չեն իրականացնելու, ապա պետք է բացատրեն, թե ինչո՞ւ: Ինչ վերաբերում է տնտեսական հեղափոխությանը, դրան էլ եմ համաձայն, բայց պետք է հայտարարել, թե ի՞նչ ժամկետներում են ցանկանում այն իրականացնել: Օրինակ՝ Սինգապուրը 25-30 տարվա ընթացքում դարձավ այդպիսին, մեզ մոտ ինչքա՞ն այն կտևի, պետք է բոլորի համար հասկանալի լինի: Բացի այդ, նման տերմինների հետ հարկավոր է զգույշ վարվել, քանի որ թեև տնտեսության մասին է խոսքը, բայց այն ամբողջությամբ քաղաքական քայլ է: Պետք չէ մոռանալ նաև, որ հազարամյակների ընթացքում երկու տնտեսական հեղափոխություն է եղել, որը Նոբել յան մրցանակակիր Դուգլաս Նորթն է ձևակերպել: Մեկը, երբ պետությունը սկսեց ճանաչել հողի և շինությունների նկատմամբ իրավունքը, մյուսը՝ 19-րդ դարի կեսերին, երբ պետությունները սկսեցին ճանաչել նաև մտավոր սեփականության մասին իրավունքը: Երկրորդ անգամ տնտեսական հեղափոխության կորագիծն այս ժամանակ թռիչքաձև աճեց: Այսինքն, այս առումով նոր գյուտեր անելու և հեծանիվ հայտնագործելու կարիք չկա: Ամեն ինչ վաղուց ամրագրված է, պարզապես հարկավոր է կուռ, կայուն և համակարգված քայլերի հաջորդականություն ունեցող ծրագիր կազմել և դրանով առաջ շարժվել: Հակառակ դեպքում ցանկությունները ցանկություն էլ կմնան»,ասաց Ա. Մարգարյանը: 

ԱՐՄԻՆԵ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ