«Անո­րո­շու­թյան պայ­ման­նե­րում բիզ­նե­սը չի կա­րող զար­գա­նալ». տնտե­սա­գետ

Պետբյուջեի՝ առնվազն 40 մլրդ դրամով գերակատարելու համոզմունք, դրա հիմքում մատնանշվող արդյունքներ: Տնտեսագետ Կառլեն Խաչատրյանի հետ քննարկել ենք վերոնշյալ թեմաները, անդրադարձել տնտեսությանն առնչվող այլ հարցերի:

Հնարավորությունները մշուշոտ են

Օրեր առաջ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ 2019թ. պետբյուջեն առնվազն 40 մլրդ դրամով կգերակատարենք: Անդրադառնալով հայտարարվածի իրատեսականությունը՝ Կ. Խաչատրյանը նշեց. «Այս ընթացքում տնտեսության մեջ տեղի ունեցող զարգացումները դեռևս բավարար հիմք չեն տալիս դիտարկել, որ տարեվերջին մենք իրապես կարողանալու ենք հարկային հավել յալ մուտքեր ապահովել: Եվ դա հատկապես այն ֆոնին, երբ թե՛ նախորդ տարի, թե՛ տարիներ շարունակ մենք ավանդաբար պետական բյուջեի հավաքագրման թերակատարում ենք ունեցել: Ինձ համար այս պահին մի փոքր մշուշոտ են այդ հնարավորությունները, բայց եթե փորձենք գնահատել երևույթը, անշուշտ, դրական է, որ կառավարությունը ձգտում է և կանխատեսել է, որ տարեվերջին մոտ 40 մլրդ դրամի չափով ավելի շատ հարկային մուտքեր կունենանք: Այդուհանդերձ, մյուս կողմից պետք է ֆիքսենք, որ 40 միլիարդն ընդհանուր հարկային եկամուտների 2,5 տոկոսի շրջանակում է: Այսինքն, մեծ իմաստով, այն շրջադարձային ցուցանիշ չէ»:

Ճիշտ չէ միայն ՀԴՄ կտրոնների ավելացմամբ պնդել, թե տնտեսությունն աշխուժացել է

Որպես 40 միլիարդի արդյունք՝ մատնանշվել է ստվերի դեմ պայքարի, ինչպես նաև նախորդ տարվա համեմատ ավելի շատ տպված ՀԴՄ կտրոնների քանակը: Անդրադառնալով այդ արդյունքներին՝ տնտեսագետը նկատում է. «Երբ որպես հիմնավորում ՀԴՄ կտրոնների քանակի ավելացումն ենք բերում, ապա այդ փաստարկը շատ ավելի համոզիչ կլինի, եթե զուգահեռաբար դրվի նաև այն, թե հսկիչ-դրամարկղային մեքենաների կիրառման արդյունքում շրջանառության ծավալները որքանով են աճել: Կտրոնների քանակը կրկնակի, եռակի կարող է աճել, բայց շրջանառության ծավալը էապես չփոխվի: Հետևաբար, այստեղ, ըստ իս, շատ կարևոր է, որ ՊԵԿ-ը նաև շրջանառության ծավալները հրապարակի, որ մենք կարողանանք համապատասխան եզրահանգումներ անել: Այլապես միայն ՀԴՄ կտրոնների ավելացմամբ պնդել, թե տնտեսությունն աշխուժացել է կամ քաղաքացիները ՀԴՄ կտրոն են պահանջում, ուրեմն՝ բիզնեսն էլ ավելի շատ հարկ է վճարելու, այդքան էլ ճիշտ չէ»:

Միաժամանակ, նա շեշտեց, որ ՀԴՄ կտրոնների տրամադրումը շատ կարևոր է ստվերի դեմ պայքարի իմաստով. «Եվ այստեղ կարևոր մի քանի հանգամանք կա. կառավարությունը պետք է մի քիչ ավելի թիրախավորված գնահատի հարկային բեռը, որ չփորձի հատկապես փոքր բիզնեսի վրա հարկային բեռ ավելացնելու ճանապարհով հավել յալ ֆիսկալային եկամուտներ ունենալ: Պետք է հասկանանք, թե հատկապես փոքր բիզնեսի մասով լիարժեք ստվերից դուրս գալն ի՞նչ հետևանքների կարող է հանգեցնել:

Մասնավորապես, եթե, օրինակ, փոքր առևտրի կետերին ամեն գնով ստիպում ենք, որ ՀԴՄ կտրոն տրամադրի, չի բացառվում, որ դա նրանց տեղափոխի ԱԱՀ դաշտ, ինչը, բնականաբար, խոշոր առևտրի կենտրոնների համեմատ, մրցակցային, ոչ բարենպաստ վիճակ է ստեղծելու. փաստացի ստացվելու է, որ փոքր բիզնեսը փակվելու է: Հետևաբար, ըստ իս, ճիշտ կլինի, որ ՊԵԿ-ը փորձի վերանայել կամ վերաարժևորել ԱԱՀ-ի շեմը և ավելի արդարացի, խելամիտ շեմ ֆիքսելով՝ դրանից հետո միայն բոլորին, այդ թվում ՝ փոքր բիզնեսին ստիպի, որ եկամուտները լիարժեք հայտարարագրեն»:

Հստակ ու երկարաժամկետ թիրախավորումներ են պետք

Ինչ վերաբերում է տնտեսական քաղաքականության առաջնային խնդիրներին, Կառլեն Խաչատրյանն առանձնացնում է կանխատեսելիությունը:

«Բիզնեսը զարգացնելու, տնտեսությունն աշխուժանալու համար որոշակիություն է պետք, անորոշ վիճակը չի բխում բիզնեսի շահերից, ու անորոշության պայմաններում բիզնեսը չի կարող զարգանալ: Առաջնային խնդիրն այն է, որ կառավարությունը հստակ ու երկարաժամկետ թիրախավորումներ դնի: Պետք է ֆիքսի իր պետական քաղաքականության հիմնական ուղղությունները, որ բոլոր խաղացողների համար պարզ լինի, թե կառավարությունն իրենցից ի՞նչ է ակնկալում, որ իրենք էլ հասկանան, թե կառավարությունից ի՞նչ կարող են ակնկալել: Խոսքը միայն Հարկային օրենսգրքի փոփոխությունների մասին չէ, այլ, առհասարակ, տնտեսական քաղաքականության՝ սկսած տարբեր նպատակային ծրագրերում պետության կողմից վարկային ռեսուրսների սուբսիդավորման ծրագրերից, տարբեր ոլորտներին տրվող արտոնություններից, վերջացրած հարկային համակարգի փոփոխություններով»,-եզրափակեց տնտեսագետը:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ