Yerevan, 19.March.2026,
00
:
00
English
Հայերեն Русский
BREAKING
Lavrov: Russia intends to outline concrete steps to resolve issues in Karabakh Armenia President signs decree on calling snap parliamentary elections on June 20 Armenia President petitions to Constitutional Court Armenia legislature convenes special session to consider new Electoral Code Latvia parliament recognizes Armenian Genocide 145 new cases of COVID-19 confirmed in Armenia Armenia acting Deputy PM receives Iran Ambassador Azerbaijanis advance in territory of Nor Ghazanchi village of Karabakh's Martakert again, negotiations underway Lebanon official to Armenians: You were killed by sword, we—by famine, blockade, but culprit is one Al-Arabia: 10,000 people parade with torches in Yerevan in memory of 1.5 million Armenians killed in Ottoman Turkey Greek PM expects to meet with Erdogan in the near future Armenia Ombudsman on protest held in front of Prosecutor General's Office


Ո՞վ է Բուդդան. անո՞ւն, թե՞ պարզապես կոչում

ՀԱՆՐԱՀԱՅՏ ՄՈԼՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Կիսվել

Մենք գիտենք, որ...

Բուդդիզմի հիմնադրի անունը Բուդդա է եղել, այնպես, ինչպես քրիստոնեության դեպքում՝ Հիսուս Քրիստոսը , իսկ մահմեդականության պարագայում՝ Մուհամեդը։

Իրականում այդպես չէ։

Իրոք բուդդիզմի հիմնադիր հանդիսանում է Բուդդան, բայց իրականում Բուդդան հատուկ անուն չէ, ինչպես հատուկ անուն չէ «Ամենայն հայոց կաթողիկոս»-ը. այն ուղղակի կոչում է և նշանակում է իմաստուն, զարթոնք ապրած, լուսավորյալ էակ, կատարելության հասած։ Իրականում բուդդիզմի հիմնադիրը Սիդհարթա Գաութաման է, նույն ինքը՝ Բուդդա Գաութաման, Շակյամունի Բուդդան կամ պարզապես Բուդդան։ Նշենք, որ ներկայումս մոտավորապես 600 միլիոնից ավելի մարդ, կամ՝ երկրագնդի բնակչության մոտավորապես 10%-ը, բուդդիստ է, սա համաշխարհային հիմնական կրոնների եռյակի անդամ է՝ քրիստոնեության և մահմեդականության հետ հավասար։ Ենթադրվում է, որ Բուդդան հիմնականում ապրել և ուսուցանել է հնագույն Հնդկաստանի արևել յան մասում մ.թ.ա. 6-4-րդ դարերն ընկած ժամանակահատվածում: Բուդդայի կյանքի վերաբերյալ տեղեկությունները, զրույցները և կրոնական կանոնները ամբողջությամբ ամփոփվել են միայն վերջինիս մահվանից հետո և այդպես պահպանվել նրա հետևորդների հիշողության մեջ: Նրան վերաբերող ուսմունքների տարբեր հավաքածուներ փոխանցվել են բանահյուսության ճանապարհով և առաջին անգամ գրի են առնվել նրա մահից մոտավորապես 400 տարի անց: Բացի դա, ի տարբերություն այլ բազմաթիվ կրոնների, բուդդիզմը չունի գլխավոր տեքստ՝ գիրք։ Գիտնականները դժվարանում են անհիմն եզրակացություններ անել Բուդդայի կյանքին վերաբերող պատմական փաստերի վերաբերյալ, բայց նրանցից շատերը ընդունում են, որ նա իրոք ժամանակին ապրել, ուսուցանել և ստեղծել է կրոնական կարգ ու կանոն։ Անորոշ է անգամ Գաութամայի կյանքի և մահվան ժամակաշրջանը: Ըստ վաղ տեքստերի, Սիդհարթա Գաութաման ծնվել է Շակյա տոհմում՝ ներկայիս Նեպալի տարածքում գտնվող համայնքում, որը ծայրամասային էր թե՛ աշխարհագրորեն, թե՛ մշակութապես։ Ավանդույթի համաձայն, ի վերուստ Գաութամայի համար նախասահմանված էր ապրել արքայազնի կյանքով, հետևաբար նա ուներ երեք պալատ՝ կառուցված հատուկ նրա համար: Սակայն 29 տարեկանում նա լքում է պալատը և գնում գտնելու իրեն հետաքրքրող երևույթների պատասխանները:

Նշենք, որ բուդդիզմի տեսության առաջացման վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել հինդուիզմը, քանի որ ի վերջո Գաութաման ծնվել էր հինդուիստական ընտանիքում։ Բուդդիզմը և հինդուիզմը շատ հարցերում են միանման, հիմնական տարբերությունն այն է, որ հինդուիզմը թեիստական՝ տեսական կրոն է, իսկ բուդդիզմը՝ ոչ տեսական կրոն։ Քանի որ հնագույն ժամանակներում Հնդկաստանում մարդկանց մեծ մասը հինդուիզմի հավատացյալներ էին, Գաութամային հաճախ պատկերում էին հինդուիստական աստվածների հետ։ Այդ արձանները Գաութամային պատկերում են կիսաբաց աչքերով՝ ցույց տալով խորը մեդիտացիայի վիճակ և անտարբերություն նյութական աշխարհի նկատմամբ։ Բանն այն է, որ, ի տարբերություն այլ կրոնների, բուդդիզմը չի պահանջում, որ մարդը հավատա աստվածներին կամ ամեն ինչ ստեղծած Աստծուն։ Բուդդիզմը ընդունում է երեք հասարակ հասկացություն. ոչինչ մշտական չէ, ամեն գործողություն ունի հետևանքներ և այդ ամենը կարելի է փոխել։ Իրականում թե ինչ է ուսուցանել Գաութաման այն ժամանակ, ներկայումս դժվար է լրիվ համոզվածությամբ ասել։ Երբ նրան խնդրել են մեկ բառով նկարագրել իր ուսմունքը, նա ասել է՝ «ինքնահասկացողություն»։ Ըստ Գաութամայի, երջանկության գաղտնիքը շատ պարզ է՝ ցանկանալ այն, ինչ ունես, և չցանկանալ այն, ինչ չունես։ Կամ՝ յուրաքանչյուր ցանկություն հետագայում ցավ է պատճառելու, քանի որ կա՛մ մարդը չի հասնելու այդ ցանկության կատարմանը, որը ինքնըստինքյան ցավ է, կա՛մ էլ հասնելու է և դա ևս ցավ է պատճառելու, քանի որ ցանկությունը արդեն չկա, մի խոսքով՝ պետք չէ ցանկություններ ունենալ։

Կա մի ավանդապատում այն մասին, թե ինչպես մի թագավոր որոշում է, որ իր ժողովուրդը պետք է ընդունի համաշխարհային կրոններից որևէ մեկը։ Այդ նպատակով նա պալատ է հրավիրում քրիստոնյա, մահմեդական և բուդդիստ իմաստունների, որոնք օրերով սկսում են բացատրել թագավորին իրենց կրոնների ճշմարտությունը և առավելությունը։ Չկողմնորոշվելով՝ թագավորը խորամանկության է դիմում և երեք իմաստուններին խնդրում գրել և իրեն տալ, ըստ իրենց, լավագույն կրոնի անունը, բայց ցանկացած դեպքում նշել նաև այն կրոնը, որին կարելի է երկրորդ լավագույնը անվանել։ Արդյունքում թագավորը որոշում է, որ իր ժողովուրդը պետք է բուդդիստ լինի այն պարզ պատճառով, որ յուրաքանչյուր իմաստուն առաջինը նշել էր իր կրոնը, բայց քրիտոնյան և մահմեդականը որպես երկրորդ լավագույն կրոն նշել էին բուդդիզմը։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց past.am-ը

Կիսվել
Timeline
IDBank and Idram Continue Cooperation with the “ZARK” Educational FoundationIDBank issued the 2nd and 3rd tranches of bonds of 2026Ucom Issues Warning on New Wave of Phone Scams IDBank Launches Special Campaign for SWIFT TransfersConverse Bank shares its capital market expertise at the IV Conference Capital Markets ArmeniaUcom’s Level Up+ Packages with the Fastest Mobile Internet in Armenia The Badalyan Brothers Group of Companies Paid about 33.2 Billion AMD in Taxes and Duties to the State in 2025IDBank Announces the Launch of the IDDistributor Financial ToolSafe Workplace as a Guarantee of DevelopmentSpring Promotion at Megamall from Idram&IDBank“We want to buy your item, please provide your card details.” IDBank warns about fraud on classified platforms Ucom Fellowship 2025 Concludes as Top Eco-Startups Secure FundingIDBank Goes International: Mher Abrahamyan's Interview with the Los Angeles TimesAraratBank Earns RIA Money Transfer’s Partner of the Year in Armenia for the Seventh Consecutive YearUcom Supports the “DemArDem 2026” Regional Youth Forum ZCMC еstablishes Sustainability, ESG and Risk Committee Parallels Between the “Real Armenia Ideology” and Soviet and Turkish Approaches to the Diaspora New Offer - Up to AMD 5 Million - Consolidate your Loans and Switch to AraratBankNew Promotion at Yerevan Mall Ahead of March 8: Idram&IDBankUBPay and MoneyTO Launch Money Transfers from Armenia to the UK In Celebration of the Spring Holidays Ucom Offers Unity Packages on Special Terms Ameriabank Becomes the First Armenian Company in the List of the 100 Largest Companies on the London Stock Exchange as a Member of Lion Finance GroupIDBank Expands Travel Benefits of Premium CardsFree Calls and SMS Messages from Ucom for Subscribers in the Middle EastLove Is… Card by Unibank – An Iconic Design and a Romantic Trip for Two to Paris Customer Appreciation Day at IDBank’s Echmiadzin BranchUcom Fellowship Incubation Program Participants Visit Ucom Individuals and businesses, near and far, all welcomeTrust and reach across the globeChoosing the Best Gifts for March 8 and Paying with the Idram&IDBank AppUcom Spring Offer: HONOR X7d 5G Smartphone and Valuable GiftsAraratBank: Update+ - New Loan Offer with 2% Cashback “My phone rang…”: IDBank warns about a rise in fraud using the “call from the bank” scheme.Ucom Is Recognized as Armenia’s No. 1 Operator for the Fastest Mobile Internet and the Best Fixed Network Unibank’s perpetual bonds have been listed on the Armenia Securities Exchange Armenian Company E-auto to Officially Represent HONGQI Vehicles in Georgia2% Cashback on Payments Made with AraratBank Arca CardsOrder an IDBank Arca Classic card and enjoy up to 2% cashbackIDBank has summed up the raffle held within the framework of IDsalary payroll package: 55 lucky winners have received their prizes Ucom and Hero House Yerevan Continue Cooperation KardaLove 5th Anniversary Festival Held under the Title Sponsorship of AraratBankAmeriabank Opens a New Branch in Artashat: Special Offers for New CustomersDangerous Generosity: IDBank Warns of a Rise in Fake Online SurveysJustice Turned Into a Show: The Real Purpose Behind the Case Against Vahe HakobyaIdram, Mediamax and Hayordi Foundation Launch Initiative Ahead of Book Giving DayAraratBank Receives Mastercard “Excellence in Strategic Marketing” AwardIDBank has opened a representative office in Glendale, CaliforniaTeam Holding Announces the Launch of the Second Tranche of Its USD Bond Placement. Underwriter - Freedom Broker ArmeniaUcom Services Can Now Be Paid Via Fast Shift Team and the French University in Armenia Help 120 Students Gain Real-World Experience
All Timeline »
Most Popular
1 IDBank Announces the Launch of the IDDistributor Financial Tool 2 Safe Workplace as a Guarantee of Development 3 Spring Promotion at Megamall from Idram&IDBank 4 The Badalyan Brothers Group of Companies Paid about 33.2 Billion AMD in Taxes and Duties to the Stat... 5 Ucom’s Level Up+ Packages with the Fastest Mobile Internet in Armenia
Poll