«Եթե գոր­ծա­դի­րը ցան­կա­նում է ունե­նալ գրպա­նա­յին դա­տա­կան հա­մա­կարգ, ապա ոչինչ չենք ունե­նա­լու»

Դատաիրավական համակարգի շուրջ ստեղծված իրավիճակն ու հարցերը չսահմանափակվեցին միայն դատարանների մուտքերը փակելու հնարավոր հետևանքների մասին քննարկումներով: Հաշվի առնելով մի շարք հայտարարություններ, հրաժարականներ ու այս պահին առկա որոշակի տրամադրություններ՝ այս համակարգը շարունակում է ուշադրության կենտրոնում մնալ՝ հիմքում ունենալով դատական բարեփոխումների շղարշը:

Վերլուծելով այս համակարգում տիրող իրավիճակը՝ փաստաբան Երվանդ Վարոսյանը մեզ հետ զրույցում նախ ընդգծեց. «2018թ. մայիսյան դեպքերից հետո շատ համակարգեր, այդ թվում՝ դատականը, հավատացին, որ իրենք իսկապես անկախ են: Դատական համակարգում ստեղծվեց հետևյալ իրավիճակը. այն դատավորները, որոնք միշտ էին փորձել անկախ լինել, սկզբունքային էին և ունեցել էին սեփական դիրքորոշումը, զերծ էին կոռուպցիայից, սկսեցին էլ ավելի անկաշկանդ ու ազատ գործել: Մի ուրիշ խումբ դատավորներ, որոնք մշտապես սովոր էին այստեղ և այնտեղ գործ զեկուցել, հրահանգներ ստանալ, նրանց մոտ դիսոնանս էր սկսվել. չէին հասկանում՝ ի՞նչ պետք է լինի, իրենց ո՞վ պետք է ինչ-որ բան ասի:

Սա հենց այն պահն էր, երբ պետք էր սկսել դատաիրավական համակարգի բարեփոխումը: Պետք էր իրականացնել առկա գործիքակազմով և եթե հարկ էր՝ օրենքներում թեթևակի փոփոխություններ անելով: Հենց այդ պահին էր պետք սկսել այդ չկողմնորոշված, հրահանգի սպասող դատավորներից ազատվելու գործընթացը: Եթե մարդն ինքնուրույն գործելու կամք չունի և չունի նաև գիտելիք, ապա նա դատական համակարգում անելիք չունի»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասաց Երվանդ Վարոսյանը՝ հավելելով, որ նոր դատական համակարգը պետք է կառուցվեր՝ հենվելով բացառապես այն դատավորների վրա, որոնք ինքնուրույն, օրենքի վրա հիմնված և օբյեկտիվ որոշումներ կայացնելու կամք ունեն:

«Իսկ ի՞նչ ունեցանք մենք: Մենք տևական ժամանակ ունեցանք ոչինչ: Բարձրագույն դատական խորհուրդը նույն կազմով շարունակում էր աշխատել: Ավելի շուտ՝ շարունակում էր փորձել դուր գալ գործադիր իշխանությանը, ինչը, ըստ իս, որոշակի ժամանակահատված ստացվում էր, հակառակ դեպքում հրաժարականներն ավել ի շուտ կսկսվեին:

Եվ այն ֆոնին, երբ դատական համակարգը մի կողմից փորձում է հավատալ, որ ինքն անկախ է, իսկ մյուս կողմից ԲԴԽ-ն փորձում է գործադիրի հետ իր հարաբերությունները լավացնել, մենք ունեցանք հետևյալ պատկերը. կայացվեց մեկ որոշում, որից հետո գործադիրը ջղայնացավ դատական համակարգի վրա:

Ջղայնացավ ու ասաց՝ բոլորիդ վեթթինգ կանեմ, խելոք նստեք տեղներդ: Իմ տպավորությամբ՝ այժմ դատական համակարգում անհասկանալի իրավիճակ է տիրում, որովհետև դատավորներն էլ չգիտեն, թե ի՞նչ է լինելու, իրենցից ինչ-որ բան ուզո՞ւմ են, թե՞ ոչ: Նաև չգիտեն, թե իրենք, ի վերջո, անկա՞խ են, թե՞ ոչ:

Բարձրագույն դատական խորհրդում եղան մի շարք հրաժարականներ, բայց ոչ ոք հանրությանը չասաց, թե, ենթադրենք, Պողոսն ինչո՞ւ հրաժարական տվեց և ինչո՞ւ հրաժարական չէր տալիս մեկ տարի առաջ:

Անգամ այդ գործընթացը տարօրինակ կերպով հավատ չի ներշնչում: Եվ ոչ միայն նրա համար, որ գաղտնի գործընթաց տեղի ունեցավ, այլև նրա, որ ԲԴԽ կազմից մի քանի անձինք շարունակում են պաշտոնավարել: Եվ ո՞վ է մեզ բացատրություն տալու՝ ո՞րն էր նրանց տարբերությունը:

Նոր իշխանության մեջ ծանոթ գտնե՞լը, ծառայություններ մատուցելուն պատրաստ լինե՞լը, թե՞ ինչ-որ այլ արժանիքների համար: Ի վերջո՝ մեզ ո՞վ է տալու այդ հարցերի պատասխանը: Եթե մենք պետք է առաջնորդվենք այդ չափանիշներով, ապա ինչո՞ւ էինք իշխանություն փոխում: Մեծ հաշվով, անհասկանալի է, թե ի՞նչ է տեղի ունենում, ինչո՞ւ է տեղի ունենում, ի՞նչ նպատակով և, ի վերջո, ո՞ւր ենք մենք հանգրվանել»,նշեց փաստաբանը:

Ինչ վերաբերում է դատական բարեփոխում ասվածին՝ Ե. Վարոսյանը նկատեց. «Դատական բարեփոխումներ բառակապակցությունը կմնա բառակապակցություն այնքան ժամանակ, քանի դեռ մենք ճանապարհային քարտեզ ու նպատակ չունենք:

Մեզ ոչ ոք չի ներկայացնում, թե ի՞նչ քայլեր են իրականացվելու, ի՞նչ ուղղությամբ և ո՞րն է նպատակը: Իսկ ամենակարևոր հարցն այն է, թե մենք այսօր ունե՞նք գործադիր իշխանություն, որն ուզում է իրեն հակառակվող դատական համակարգ ունենալ:

Մենք ունե՞նք այդ գործադիր իշխանությունը, որը պատրաստ է դրան: Կամա, թե ակամա, դատական համակարգը չպետք է գտնվի այն նժարին, որի վրա գործադիրն է: Դատական համակարգը հակառակ նժարին պետք է լինի: Եթե գործադիրը ցանկանում է ունենալ գրպանային, այսինքն, իր հետ նույն նժարին գտնվող դատական համակարգ, ապա մենք չենք ունենալու ոչինչ: Ինչպես նախորդ 30 տարիների ընթացքում, այդ դեպքում ևս ասվելու և նույն բառերը շարունակվելու են ասվել հաջորդ 30 տարում»:

Երվանդ Վարոսյանը շեշտեց՝ ժամանակը ցույց կտա, թե ինչ դատաիրավական համակարգ կունենանք. «Շատ կարճ ժամանակ հետո պատկերն արդեն կառարկայանա. այսինքն, պարզ կլինի՝ մենք ունենք անկախ դատական համակարգ, թե ունենք դատավորների հավաքածու, որի գլխին կախված է ԲԴԽ-ի սուրը, ինչն էլ անհաճո որոշումից հետո ամեն վայրկյան պատրաստ է լինելու կտրել այդ դատավորի գլուխը: Շատ կարճ ժամանակ հետո պարզ կլինի, թե մենք ինչ ենք ունենալու»:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ