Ծխելը կրճատո՞ւմ է ծախսերը

Մենք գիտենք, որ...

Ծխախոտ ծխողները ավելի շուտ են մահանում, քանի որ ծխելով՝ քայքայում են իրենց առողջությունը: Իսկ պետությունների բյուջեների վրա ծխողների թվի ավելացումը բերում է ծախսերի ավելացում: Մի խոսքով՝ ծխելը վնասակար է ինչպես առողջության ու կյանքի, այնպես էլ պետության համար:

Իրականում ամեն ինչ այդքան էլ միանշանակ չէ:

Այն, որ ծխող մարդիկ, ըստ վիճակագրության, կյանքի ավելի կարճ տևողություն ունեն, հանրահայտ է և անվիճելի: Սակայն կյանքի կարճ տևողության պատճառը ոչ միայն քայքայված առողջությունն է և մահը հիվանդություններից, այլ կան նաև այլ պատճառներ: Բանն այն է, որ վիճակագրությունը փաստում է, որ ծխողները ավելի հաճախ են իրենց կյանքն ավարտում ինքնասպանությամբ, նրանց ավելի հաճախ են սպանում, քան չծխողներին, և նրանք ավելի հաճախ են դառնում դժբախտ դեպքերի, մասնավորապես ճանապարհատրանսպորտային պատահարների զոհ: Եվ այս ամենը պատահական չէ, ընդ որում, որպես կանոն, դա կապված չէ ծխելու բուն գործընթացի հետ (օրինակ վթարի է ենթարկվել, քանի որ մեքենան վարելիս ծխել է), թեպետ դա ևս իր հետևանքներն է թողնում: Ըստ հոգեբանների, մարդկանց մոտ կա մի հակում, որը կոչվում է «ծխողի սինդրոմ»: «Ծխողի սինդրոմը» մարդկանց հակումն է ավելի վտանգավոր և անհաշվենկատ կյանքով ապրելու:

Ծխող մարդիկ հիմնականում ունեն այդ հակումը, քանի որ իմանալով, որ ծխելը վտանգավոր է առողջության համար, շարունակում են դա անել: Սակայն կան նաև «ծխողի սինդրոմ» ունեցող մարդիկ, որոնք չեն էլ ծխում: Ուղղակի այդ մարդիկ էլ են, վիճակագրության համաձայն, նույնքան կարճ ապրում, ինչքան ծխողները:

Այն, որ ծխելը, բացի առողջությունը քայքայելուց, երկրորդ հերթին խփում է հենց ծխողի գրպանին, հանրահայտ է և անվիճելի: Թվում է, թե իրականում ծխող մարդու առկայությունը ավելորդ ծախս է նաև պետության համար: Բայց դա այդպես չէ:

Այստեղ անգամ պետք չէ խոսել այն օգուտների մասին, որը բերում է ծխախոտագործությունը, որպես գյուղատնտեսական, արդյունաբերական և առևտրի ճյուղ (Հայաստանի դեպքում դա ահռելի է): Կարիք չկա նաև հաշվարկել բյուջետային մուտքերը ծխախոտի ակցիզային հարկից: 

Թվում է, թե առողջապահության և սոցիալական տեսակետից ծխելը վնաս է բերում պետությանը, քանի որ ծխողները ավելի հաճախ են հիվանդանում և հաշմանդամ դառնում, իսկ այդ ամենը լրացուցիչ ծախս է պետության համար: Այնուամենայնիվ, այստեղ մի ցավալի, բայց պարզ ճշմարտություն գոյություն ունի՝ ծխողները շուտ են մահանում:

Իսկ դա «կոմպենսացնում» է այն ծախսերը , որոնք պետությունը պետք է կատարի չծխողի կյանքի ընթացքում: Հայաստանում, իհարկե, նման հետազոտություններ չեն կատարվել, բայց կան այլ երկրների օրինակներ: Ըստ Գերմանիայում կատարված մի վիճակագրական հետազոտության, օրական 25 սիգարետ ծխողը տարեկան 1000 մարկով ավելի է «նստում» առողջապահության վրա, քան չծխողը:

Ի՞նչ կստացվի, եթե մարդիկ ընդհանրապես չծխեն. մարդիկ ավելի առողջ կլինեն և ավելի երկար կապրեն, բայց արդյունքում կաճեն առողջապահական ծախսերը: Բանն այն է, որ, օրինակ, սրտային անբավարարությամբ հիվանդի (որով սովորաբար հիվանդանում են ծեր մարդիկ) ծախսերը երեք անգամ գերազանցում են թոքի քաղցկեղով հիվանդի ծախսերից (ծխելու հետևանքով առաջացող ամենամասսայական հիվանդությունը): Նմանատիպ հաշվարկներ են կատարել նաև շվեյցարացի տնտեսագետներ Ռոբերտ Լյուն և Թոմաս Շաուբը: Ըստ նրանց հաշվարկների, պարզվել է, որ ծխողի կյանքի պահպանման համար առողջապահության ծախսած գումարները անհամեմատ ավելի քիչ են (առողջականից բացի, հաշվի են առնվել նաև այլ ցուցանիշներ, օրինակ՝ կենսաթոշակը, հաշմանդամության թոշակը, պալեատիվ բժշկությունը, ծերանոցները և այլն), քան այն ծախսերը, որոնք պետք է կատարել երկարակյաց մարդկանց համար:

Այսինքն՝ ստացվում է, որ, ըստ տնտեսագիտական հաշվարկների, ծխելը թողնելը շահավետ չէ ինչպես տվյալ երկրի առողջապահության, այնպես էլ ամբողջ երկրի համար: Ինչպես Վուդի Ալենն է ասում, «ծախսերը կրճատելու լավագույն ձևը մահն է», որն էլ հենց անում են ծխողները:

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Past.am-ը