«Հու­սով եմ՝ այս ամե­նը չի հան­գեց­նե­լու դա­տա­կան իշ­խա­նու­թյան իրա­կան ուզուր­պա­ցի­ա­յին»

Դատաիրավական համակարգի շուրջ ավելի վաղ ձևավորված իրավիճակը այլ երանգներ է ստանում: Անցումային արդարադատությունից, դատարանների մուտքերը արգելափակելուց ու վեթթինգի վերաբերյալ խոսակցություններից հետո այսօր ուշադրության կենտրոնում է Սահմանադրական դատարանը: Գրվում է նամակ, հայտարարվում է սահմանադրական ճգնաժամի մասին, որին հաջորդում են նաև հակադիր արձագանքները: Խոսելով դատաիրավական համակարգի շուրջ ստեղծված ընդհանուր իրավիճակից՝ «Իրավական ուղի» հ/կ համահիմնադիր, արդարադատության նախկին փոխնախարար Ռուբեն Մելիքյանի հետ զրույցում նախ անդրադարձանք ՍԴ-ի ճգնաժամի վերաբերյալ հիմնավորումներին:

«Սահմանադրական ճգնաժամի մասին խոսք անգամ չի կարող լինել: Մենք գործ ունենք շատ պարզ, լիովին հասկանալի, բայց բացարձակ անընդունելի գործընթացի հետ. մեր քաղաքական իշխանությունը ցանկանում է վերահսկողություն հաստատել դատական իշխանության նկատմամբ և այդ ճանապարհին հատում է Սահմանադրությամբ սահմանված կարմիր գծերը:

Լինելով իշխող քաղաքական ուժի ոչ միայն կողմնակիցը, այլև ակտիվ գաղափարախոսը՝ Վահե Գրիգորյանը պատրանքային ճգնաժամի մասին իր հայտարարությունը միայն մեկ նպատակով է արել: Նվազագույնը Սահմանադրական դատարանի լեգիտիմությունը խարխլելն է, որը որևէ մեկը կասկածի տակ չէր դնում մինչև 2019թ. հունիսի 20-ը, իսկ առավելագույնը՝ այնպես անել, որ ՍԴ գործող լեգիտիմ նախագահը և ՍԴ կազմի մնացյալ մասը որևէ կերպ դադարեցնեն իրենց լիազորությունները, որ իշխող քաղաքական ուժը հնարավորություն ունենա ՍԴ-ն համալրել իր գաղափարակիցներով, իր մոտեցումները կիսող այնպիսի մարդկանցով, որոնք չեն քննադատում իշխող քաղաքական ուժի ակնհայտ հակաիրավական, երբեմն նաև հակասահմանադրական գործողությունները:

Նշվածի վառ օրինակը, իհարկե, դատարանների արգելափակումն էր: ՍԴ ճգնաժամի մասին խոսակցություններն իրավական տեսանկյունից սնանկ են: Դրանք իրենցից բացառապես քաղաքական նպատակ հետապնդող գործընթացներ են ներկայացնում»,-«Փաստի» հետ զրույցում ընդգծեց Ռ. Մելիքյանը:

Մեր զրուցակցի դիտարկմամբ՝ իրավաբանական հանրության շատ ներկայացուցիչներ չլռեցին ՍԴ-ի հետ կապված քաղաքական զարգացումների լույսի ներքո. «Նրանք շատ հստակ դիրքորոշումներ արտահայտեցին, ինչը ողջունելի է, իսկ իշխանության շատ ներկայացուցիչների կողմից անձնավորելու առկա մոտեցումը, մեծ հաշվով, հաջողության չհասավ: Այստեղ անձերի խնդիր չէ, ինստիտուտների խնդիր է: Երրորդ հանրապետության պատմության ընթացքում մեր պետությունը հաջողել է ձևավորել որոշակի ինստիտուտներ:

Թե դրանք որքանո՞վ են թույլ կամ ուժեղ, որքանո՞վ են կայացած կամ չկայացած, այլ հարց է, բայց դրանցից յուրաքանչյուրը հաստատունության, կայացվածության աստիճան ունի: Ես հույս ունեմ, որ այս ամենը չի հանգեցնելու դատական իշխանության իրական ուզուրպացիային: Հույս ունեմ, որ թե՛ իրավաբանական հանրությունը, թե՛ լայն առումով հանրության ողջամիտ հատվածը դա ուղղակի թույլ չեն տա: Մենք սա ժամանակին որակել ենք մասնավորապես Սահմանադրական դատարանի իշխանությունը յուրացնելու նախապատրաստություն:

Մենք իսկապես հուսով ենք, որ այս նախապատրաստական գործողությունները չեն վերածվի փորձի ու արդեն ավարտված արարք չեն դառնա»:

Խոսելով դատաիրավական համակարգի շուրջ ձևավորված ընդհանուր իրավիճակից և այդ համակարգի վերաբերյալ իշխանության հնարավոր նպատակներից՝ մեր զրուցակիցը ընդգծեց. «Գուցե ժամանակին իշխանություններն ունեցել են դատական համակարգը, դատական իշխանությունը բարեփոխելու բարի նպատակներ՝ այն ավելի արդյունավետ և վստահելի դարձնելու առումով, բայց չեմ կարծում, որ այսօր գերակայում է այդ մոտիվացիան: Եթե անգամ կան նման մտադրություններ, ապա երրորդական են: Առաջնայինը դատական իշխանությանը ենթարկեցնելն է»:

Մեր զրուցակցի դիտարկմամբ՝ ճգնաժամը չսկսվեց դատարանների մուտքերի արգելափակումից: Ռ. Մելիքյանի խոսքով, դատարանների մուտքերը փակելն ընդամենը իշխող քաղաքական ուժի արձագանքն էր իրեն ոչ հաճո որոշմանը, որը կայացվել էր առաջին ատյանի դատարանի կողմից՝ կապված երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի հետ: Նա հիշեցրեց, որ տվյալ դատավարությունը հրապարակային էր, որին իրավաբանական հանրությունը հնարավորություն ուներ հետևել:

«Իրավաբանական հանրությունը դատարանի գործողությունները, մեծ հաշվով, որակում էր որպես իրավաչափ և տրամաբանական:Այստեղ խնդիրը քաղաքական էր, որովհետև շատ են մարդիկ, որոնց չի հետաքրքրում իրավունքը: Նրանց հետաքրքրում է միայն կոնկրետ անձանց ճաղերի հետևում հայտնվելը: Մեծ հաշվով, նպատակը դա է և ոչ թե իրավական գործընթացը: Եվ, ըստ այդմ, դատարանների մուտքերի արգելափակման հակասահմանադրական գործընթացը հետևանք էր, այլ ոչ թե պատճառ»,ընդգծեց Ռ. Մելիքյանը:

Ինչ վերաբերում է այս ընթացքում հնչեցրած տերմիններին՝ կապված վեթթինգի, ինչպես նաև անցումային արդարադատության հետ, վերլուծելով փաստերը՝ մեր զրուցակիցը շեշտեց. «Եղավ Ռ. Քոչարյանի վերաբերյալ վերաքննիչ դատարանի 2018թ. օգոստոսի որոշումը, և մի քանի օր հետո հայտարարություն եղավ անցումային արդարադատության մասին: 

Հետո այդ որոշումը բեկանվեց, և անցումային արդարադատության մասին խոսակցությունները սառեցին: 2019թ. մայիսին առաջին ատյանի դատարանի որոշումը եղավ՝ կապված Ռ. Քոչարյանին կալանքից ազատելու վերաբերյալ, որին անմիջապես հետևեց վեթթինգի մասին հայտարարությունը: Հետո որոշումը բեկանվեց, իսկ վեթթինգի մասին խոսակցությունները, կարծես թե, դադարեցին: Իշխող քաղաքական ուժն էլ հայտարարեց, որ, կարծես, առանձին օրենք ընդունելու անհրաժեշտություն այլևս չեն տեսնում, և վեթթինգի իրականացումը գուցե թողնվի գործող մարմիններին, օրինակ, ԲԴԽ-ին, թեպետ սահմանադրական տեսանկյունից անհասկանալի է, թե այդ ո՞ր մարմնի լիազորության մեջ է տեղավորվում վեթթինգ կոչվածը:

Բոլոր փաստերը այլ տրամաբանական բացատրություն չեն թողնում, քան այն, որ այդ ինստիտուտները շատ կոնկրետ քաղաքական նպատակ են հետապնդում: Նպատակն այն է, որ դատական համակարգը զրկվի իր անկախությունից և ամբողջությամբ ենթարկեցվի իշխող քաղաքական ուժին»:

Ռուբեն Մելիքյանը ընդգծեց, որ վեթթինգի և անցումային արդարադատության վերաբերյալ խոսակցությունները Հայաստանի համար իրենց բացասական ազդեցությունը կարող են ունենալ նաև արտաքին իմաստով: Մեր զրուցակիցը նշեց հատկապես ներդրում անելու ցանկություն ունեցողների մասին, որոնք տվյալ պարագայում չեն նախընտրի Հայաստանը. «Լավ կլիներ, որ իշխող քաղաքական ուժը ներկայացնող մարդիկ մի պահ դուրս գան քաղաքական տրամաբանությունից ու փորձեն մի քիչ պետական շահ հետապնդել և տեսնել իրենց գործողությունների երկարաժամկետ վտանգները:

Դատական անկախությունից ոչինչ չհասկացող մարդկանց համար դատական իշխանությունը անկախ է, երբ իրենց համար հաճելի որոշումներ է կայացնում: Բայց չէ՞ որ այդպես չէ: Անկախությունը նշանակում է նաև այն, որ պետք է հարգես քո մոտեցումներին, քո շահերին չհամատասխանող որոշումները: Կարելի է արձանագրել, որ այս թեստը իշխող ուժը չանցավ, ինչը շատ ցավալի է ոչ միայն իշխող քաղաքական ուժի, այլև ողջ պետության համար»:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ