Երբ սկսում ենք կորց­նել Սև­ա­նը. ին­չո՞ւ խնդրին լուրջ չեն վե­րա­բեր­վում

Բնապահպանները, Սևանա լճի ճակատագրող մտահոգ քաղաքացիները, լրագրողական համայնքը վերջին մի քանի օրերին անընդմեջ ահազանգում են՝ Սևանա լիճը ճահճացման վտանգի առջև է: Մի քանի տարի է՝ ականատես ենք լինում լճի «ծաղկման», որն, ինչպես նշում են փորձագետները, պայմանավորված է լճում ազոտի և ֆոսֆորի առկայությամբ։

Շրջակա միջավայրի նախարարության հայտարարություններում նշվում է, որ 2019 թվականի ձմռան և գարնան ընթացքում Սևանա լճի ջրի ջերմաստիճանը եղել է դրական՝ մինչև +7 աստիճան, ինչը նպաստավոր պայմաններ է ապահովել ջրի «ծաղկման» համար։ «Իրավիճակն ավելի խորացնում են հարակից համայնքներում կենցաղային ջրերի մաքրման կայանների բացակայությունը և լիճ թափվող գետերի աղտոտվածությունը։ Ներկա պահին բարձր ջերմաստիճանի և վերը նշված բացասական գործոնների համադրության արդյունքում Սևանա լճում սկսվել է կապտականաչ ջրիմուռների ավելացում։

Այս պահին նախարարությունը մշակում է օրենսդրական նախագծեր, որոնցով կկանոնակարգվեն և կնվազեն աղտոտումները», - ասված է հայտարարության մեջ: ԱԺ պատգամավոր Վարազդատ Կարապետյանը մատնանշում է՝ կա Սևանի ափամերձ հատվածների մաքրման լրջագույն խնդիր, լճի ափամերձ համայնքներում մաքրման կայաններ ընդհանրապես չկան։ Վերջերս լրագրողներից Արման Սուլեյմանյանը սոցիալական ցանցի իր էջում հրապարակել էր շրջակա միջավայրի նախարարություն ուղարկված հարցման պատասխանը, որից պարզ է դառնում՝ Սևանա լճի ջրի գնահատման նորմերը բացակայում են, ինչի պատճառով ներկայումս դրա որակը գնահատվում է դեռևս 1990 թվականին սահմանված ձկնատնտեսական նորմերով: 

Այս ամենը խոսում է լճի հանդեպ պետության վերաբերմունքի մասին, և մինչ պետական գերատեսչությունները հաշվարկներ են անում և մտադրություն հայտնում հանձնաժողովներ ստեղծելու, լճի՝ վերևից արված լուսանկարներն առիթ են տալիս վատագույն սցենարը կանխատեսելու:

Բնապահպան Սիլվա Ադամյանը «Փաստի» հետ զրույցում ասում է, որ Սևանա լճի էկոհամակարգը խաթարված է, ջրի ջերմաստիճանը բարձրանում է, և դա ունի մի քանի պատճառ: «Ամենակարևորը՝ ջրբացթողումները բացասական ազդեցություն են ունենում լճի վրա: Մասնագետներն ասում են՝ մոտակա 5-6 տարին պետք է ընդհանրապես ջրբացթողում չանել, որպեսզի էկոհամակարգն ինքնավերականգնվի:

Մյուսը լճի հատակի մաքրման խնդիրն է: Տարիներ շարունակ ջուրը բարձրացել է, կենցաղային աղբը, ծառերը և այլն մնացել են լճի հատակում, իսկ հատակը բացարձակ չի մաքրվել:

Սա է նաև լճի էկոհամակարգի խաթարման և փոփոխության պատճառը: Հաջորդ խնդիրը ձկնապաշարների նվազումն է: Քանի որ ձկան քանակությունը քիչ է, չեն սպառվում Սևանա լճի ջրիմուռները, դրան գումարած կլիմայական փոփոխությունները, երբ կտրուկ ջերմաստիճանը փոխվում է. այս ամբողջն առաջացնում է շատ լուրջ խնդիրներ», - նշում է Ադամյանը: 

Նա անդրադառնում է նաև արհեստական ձկնաբուծությանը: «Այստեղ ունենք ձկների կերի հետ կապված խնդիր: Արհեստական կերի մեջ գենետիկորեն մոդիֆիկացված օրգանիզմներ կան:

Պարզ է, որ ձուկն ամբողջությամբ չի սպառում այն, մի մասը մնում է հատակին, մյուսը՝ դուրս է գալիս ջրի երես և խաթարում էկոլոգիական նորմալ վիճակը Սևանում: 

Այս ամենը երբ գումարում ենք իրար, ստացվում է լուրջ խնդիր՝ կապված ջրիմուռների արագ բազմացման հետ: Տարիներ շարունակ այս խնդիրը բարձրաձայնվում է», - նշում է բնապահպանը՝ ընդգծելով, որ նույնիսկ այն գիտնականները, որ կանխատեսում էին Սևանա լճի էկոլոգիական վիճակի վատթարացում, չէին պատկերացնում, որ այդ գործողություններն այսքան արագ կլինեն, այսքան արագ կսկսենք կորցնել Սևանը: «Մեր կառավարությունը խնդիրը լուրջ չի դիտարկում: Պոպուլիստական ելույթներ են ունենում, մինչդեռ գործընթացների մեջ պետք է ներգրավել լուրջ գիտնականների: Պետք է բացառել ջրբացթողումները, մաքրել լճի հատակը, ինչն առաջնային խնդիր է:

Հատակի մաքրումն ուղիղ կապ ունի ջրիմուռների, ջրի որակի փոփոխության, լճի վատ վիճակի հետ: Երբ խոսում են լճի ափերի մաքրման մասին, պետք է ասել, որ սա ավելի հեշտ կազմակերպվող գործ է», - եզրափակում է մեր զրուցակիցը:

Հ. Գ. Մինչ բոլոր ժամանակների իշխանությունները Սևանի մասին շարունակում են անհանգստանալ կենացների մակարդակով, այսօր կանգնած ենք լրջագույն խնդրի՝ կապուտաչյա գեղեցկուհուն կորցնելու վտանգի առջև: Հուսանք՝ մի քանի տարի հետո մեր երեխաները դասագրքերում չեն կարդա, որ մի ժամանակ Հայաստանի Հանրապետության տարածքում Սևան անվանումով քաղցրահամ ջրով լիճ ենք ունեցել:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ