«Ար­տա­քին մար­տահ­րա­վեր­նե­րին դի­մա­կա­յե­լու փո­խա­րեն՝ մեր մեջ ներ­քին մար­տահ­րա­վեր­ներ ենք ստեղ­ծել, որոնք նպաս­տում են մեր ար­ժե­հա­մա­կար­գի թու­լաց­մա­նը և կոր­ծան­մա­նը»

Դեռևս մեկ տարի առաջ, երբ երկրում քաղաքական փոփոխություններ էին տեղի ունենում, խոսվում էր սիրո, հանդուրժողականության, համերաշխության մասին: Հասարակությունն էլ մի տեսակ համախմբված էր թվում, սակայն հիմա, կարծես թե, այլ պատկեր ունենք:

Գրող, հրապարակախոս Դավիթ Մկր Սարգսյանը «Փաստի» հետ զրույցում նշում է՝ տպավորություն է, որ մարդիկ մոռանում են` ինչ է բարությունը և հանդուրժողականությունը: 

«Խոստում տալը մի բան է, բայց խոստումները կատարելն արդեն աշխատանք է պահանջում: Ես մտավորականի այն տեսակն եմ, որը գտնում է՝ անընդհատ դժգոհության արդյունքում պետք է լինի առաջընթացը, այսինքն՝ չբավարարվել եղածով: Բայց այս պարագայում մենք եղածը չունենք, կորցնում ենք այն:

 

Հանդուրժողականության հետ կապված՝ կարծում եմ, որ արդեն մոռանում են, թե ի՞նչ է բարությունը, հանդուրժողականությունը, հարգանքը միմյանց նկատմամբ, ազնվությունը, Ստամբուլ յան կոնվենցիայի համապատկերում, ի վերջո, ի՞նչ է բարոյականությունը և այլն, և այլն: Դասական, փորձարկված, ավանդական արժեհամակարգը մենք, ցավոք սրտի, կորցնում ենք, և փոխանակ մեր իշխանություններն ուժ գտնեն, հնարավորություններ և ջանք թափեն այդ ամենին դիմակայելու համար, որը տանում է դեպի ոչ մի տեղ, դեպի կործանում, ընդհակառակը, կարծես թե, նպաստում են դրան:

Փոխանակ դիմակայենք արտաքին մարտահրավերներին, մենք մեր մեջ ներքին մարտահրավերներ ենք ստեղծել, որոնք նպաստում են մեր արժեհամակարգի թուլացմանը և, եթե այդպես շարունակվի, կործանմանը»,-ասում է Սարգսյանը:

Խոսվում է տարբեր ոլորտներում բարեփոխումների իրականացման մասին: Հարցնում եմ՝ ինչպե՞ս է գրողը վերաբերվում դրանց, հատկապես՝ մշակույթի ոլորտում տեղի ունեցող փոփոխություններին:

«Իսկապես շատ եմ ցավում, որ «փակեցինք» մշակույթի նախարարությունը, վերացրեցինք, կարկատեցինք այլ կառույցի մեջ, որը հաստատ ի վնաս մշակույթի է: Եվ ոչ մի արդարացում ու հիմնավորում այս գործընթացում չեմ տեսնում՝ շիլաշփոթ նախարարություն, շիլաշփոթ վիճակ:

Առանց այն էլ ունեցել ենք մշակույթի նախարարություն, որը հիվանդ է եղել տարբեր նախարարների ոչ կոմպետենտության պատճառով: Մշակույթը համարելով մեր առաջնահերթությունը՝ պետք է ավելի կենտրոնանայինք նրա վրա:

Ի՞նչ է նշանակում ընդունել առաջնահերթություն, բայց խեղճացնել, փոքրացնել, գործառույթները նվազեցնել: Չգիտենք, թե վաղն ինչ կլինի: Ոչ մի բան հստակ չէ, ոչ մի բան չի քննարկվում մտավորականության հետ, արվում է փակ դռների հետևում:

Այն, ինչ կատարվում է փակ դռների հետևում, համարում եմ վտանգավոր: Ինչ վերաբերում է ընդհանուր բարեփոխումներին, ապա ասեմ, որ ես միանշանակ դեմ եմ, մերժում եմ կուսակցականությունը երկրի կառավարման հարթությունում:

Երբ ցուցաբերվում են միակուսակցական մոտեցումներ, իսկ հիմա դա ծայրահեղ այդպես է, երբ կադրային ներուժ չունի այդ կուսակցությունը, որևէ դրական բան չեմ տեսնում: Ցավով եմ դա ասում, անփորձ, նաև անբան կադրեր են, գուցե ոմանք ուզում են աշխատել, բայց չեն կարողանում, չգիտեմ: 

Կարճ ասած՝ երկիրը պետք է ղեկավարեն մասնագետները: Բոլոր կուսակցությունները, շարժումները, հոսանքները պետք է նպաստեն ժողովրդի և երկրի կյանքի բարելավմանը: Բայց եթե անկարո՞ղ են այդ մարդիկ, անընդունա՞կ են նման բան անելու...

Ինչ-որ մարդիկ են նստած Ազգային ժողովում և կառավարությունում, որոնք կան, թե չկան, նշանակություն չունի, չի երևում ժողովրդի և երկրի կյանքում: Էլ ինչի՞ մասին խոսենք, ի՞նչ բարեփոխումներ, եթե եղածը պահպանելու, չկորցնելու խնդիր ենք պարտավոր լուծել: Ես ինչպե՞ս մտածեմ առաջընթացի մասին», մտահոգություն է հայտնում գրողը:

Ստեղծված իրավիճակում ո՞րը պետք է լինի մտավորականության դերը: «Ցավոք սրտի, մեր մտավորականության մի զգալի մասն անկախության շրջանում իրեն դրսևորեց, մեղմ ասած, որպես ոչ մտավորական՝ իր գետնաքարշությամբ, իր հարմարվողականությամբ, իր խոնարհությամբ: Մտավորականն այն ուժն է, որը պետք է լինի երկրի զարգացման, թերությունների բարձրաձայնման հիմնական շարժիչը և այլն:

Ցավոք, այսօր ոչ մի ստեղծագործական միության կողմից՝ որպես կազմակերպություն (քավ լիցի, շատ լավ անհատներ կան- խմբ.), քաղաքացիական կյանքի վերաբերյալ քննարկումներ չեն կազմակերպվում: Չկա նրանց ձայնը, ժողովուրդը չի լսում նրանց ձայնը:

Դա նույնն է, որ մենք ժողովրդի համար մտավորականություն չունենք: Խոսքի, ասելիքի արժեք գոյություն ունի, հարգանք և հավատ մտավորականի կեցվածքի, խոսքի, կյանքի, իրական ապրելակերպի նկատմամբ:

Մենք ունենք եզակի անհատներ: Կուզենայի, որ հիշեք. առաջին հերթին թշնամիները վերացնում էին մտավորականությանը: Ցեղասպանության առաջին քայլն այն էր, որ վերացնեին արևմտահայ մտավորականությանը, որպեսզի ժողովուրդը, թող ներող լինի, վերածվի հոտի, չունենա ուղեղային ղեկավարում, ուղղորդում: Նույնը կատարվեց Լենինի, Ստալինի կողմից: 

Ցավոք սրտի, ես դրա ուղղակի կամ անուղղակի շարունակությունը տեսնում եմ: Ժողովուրդը, երկիրն այսօր մտավորականության լուրջ կարիք ունի:

Մտավորականը պետք է պատրաստ լինի նաև ինքնազոհողության, հանուն այն բանի, որ իր հետևից տանի ժողովրդին, կարգավորի շատ հարցեր, առաջնորդի նրան, հուշի նաև իշխանավորներին, որոնք գուցե տեղյակ են կամ անտեղյակ՝ ո՞րն է 30 տարվա մեր ծրագիրը: Ի՞նչ ենք ուզում անել, եթե մենք չունեցանք պետական ազգային մշակված քաղաքականություն, գաղափարախոսություն»,ընդգծում է մեր զրուցակիցը:

Հետաքրքրվում եմ՝ այս ամենով հանդերձ, գրողը լավատե՞ս է, ապագայի հետ հույսեր կապո՞ւմ է: Պատասխանը դրական է: «Մեր ժողովուրդը շատ դժվարությունների, ողբերգությունների, փորձությունների միջով է անցել, բայց գտել է լուծումը: Ի հայտ են եկել անհատներ, որոնք իրենց հետևից տարել են ժողովրդին, որոնք կարողացել են, ի վերջո, սևին սև ասել, սպիտակին՝ սպիտակ, չգունավորել իրականությունը, չխաբել ժողովրդին:

Ֆրիտյոֆ Նանսենը՝ «Խաբված ժողովուրդ» գիրքը գրելուց նկատի ուներ միջազգային կազմակերպություններին, աշխարհի խոշոր խաղացողներին, որոնք խաբեցին հայ ժողովրդին, հիմա մենք մեզ չխաբենք, նայենք իրականությանը պարզ աչքերով և ասենք՝ ժողովո՛ւրդ, մենք խնդիր ունենք, որը լուծելու համար պետք է կատարենք հետևյալ քայլերը: Անկախ ամեն ինչից՝ լավատես եմ, հավատում եմ մեր ժողովրդի ներուժին, բոլոր ունակություններին՝ մտավոր, հոգևոր, ֆիզիկական», - եզրափակում է հրապարակախոս Դավիթ Սարգսյանը:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ