Թուրքիայի հետ հարաբերությունները կարգավորելու Փաշինյանի ցանկությունը անհետացել է, և նա սկսել է համընթաց քայլել ամերիկյան սփյուռքի հետ

regnum.ru -ն «Փաշինյանը մտափոխվել է Թուրքիայի հետ հաշտվելու հարցում» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, Ազգային ժողովում պատասխանելով պատգամավորներից մեկի այն հարցին, թե հաշվի առնելով վերջերս Երևանում Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովի կողմից հնչեցրած հայտարարությունը՝ ինչպիսի՞ն է Թուրքիայի հետ հարաբերությունների նորմալացման հնարավորությունը, տվել է եղանակային կանխատեսում: 

Փաշինյանն ասել է. «Եթե դրսում հունվար ամիսն է, և ինչ-որ մեկը առաջարկում է լողալ Սևանում, ապա այդ առաջարկը տրամաբանական չի կարող լինել, բայց եթե հուլիս ամիսն է, ապա առաջարկի մեջ տրամաբանություն կլինի, իսկ ներկայումս տարածաշրջանային իրավիճակը և մթնոլորտը ցույց են տալիս, որ հիմա փետրվար ամիսն է, և պետք չէ իրերը հավաքել ու գնալ լողալու, քանի որ կարող ես ցրտահարվել: 

Իհարկե, Սևանում լողալը լավ է, բայց երբ ինչ-որ մեկը առաջարկում է դա անել, չպետք է անմիջապես գնալ, պետք է դուրս նայել, նայել օրացույցին և հետո միայն համապատասխանաբար կողմնորոշվել»: Օդերևութաբանական տերմիններ կամ պատկերներ քաղաքականության մեջ օգտագործելը հեշտ գործ չէ: 

Առաջին անգամ Փաշինյանը խոսել է Թուրքիայի հետ «առանց նախապայմանների» հարաբերությունների նորմալացման հնարավորության մասին 2018 թվականի մայիսին Երևանում «թավշյա հեղափոխության» հաղթանակից մի քանի օր անց (Սևանում լողալու սեզոնի սկիզբին): 

Այնուհետև նա Սանկտ Պետերբուրգում ռուս մշակութային գործիչների հետ հանդիպման ժամանակ կրկնել է այդ գաղափարը նույն տարվա հուլիսի վերջին (լողալու սեզոնի բարձրակետին): 

Ընդ որում, այդ անգամ Փաշինյանը իր ելույթում տարօրինակ է համարել, որ թուրքական կողմը որոշել է Հայաստանի հետ հարաբերությունների հաստատման հարցը կապել երրորդ երկրի, այսինքն՝ Ադրբեջանի հետ: 

Վերջապես, Ազգային ժողովում 2018 թվականի նոյեմբերի 1-ին (լողալու սեզոնի ավարտին) վարչապետը այդ թեմային է վերադարձել ավելի ընդլայնված տարբերակով: 

Ըստ նրա, «Թուրքիայի հետ սահմանը իրենց կողմից չի փակված, այն ղարաբաղյան հակամարտության պատճառով արգելափակված է Թուրքիայի կողմից , և դա վատ քաղաքականություն է, ու եթե որևէ մեկին թվում է, որ այդ ձևով հնարավոր է ապահովել Հայաստանի և Արցախի ժողովուրդների համաձայնությունը ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման այս կամ այն տարբերակին, ապա նա շատ է սխալվում»: 

Այսպիսով, նշանագծվել է դիրքորոշման ողջ սպեկտրը՝ սկսած «առանց նախապայմանի» Թուրքիայի հետ հարաբերությունները վերականգնելուց մինչև ղարաբաղյան հիմնախնդրի լուծման տարբերակները: 

Դա Երևանի և Բաքվի միջև ինտենսիվ երկխոսության այն ժամանակն էր, երբ հակամարտության կարգավորումը քննարկվում էր արտաքին գործերի նախարարության ղեկավարների մակարդակով և Հայաստանի ու Ադրբեջանի ղեկավարների անձնական հանդիպումների ընթացքում: 

Դրանց մանրամասներն ու դետալները մնում են անհայտ, բայց կա վարկած, որ Նիկոլ Փաշինյանն ու Իլհամ Ալիևը քննարկել են «փաթեթային տարբերակը», և որ Ղարաբաղի հարցով բանակցությունները պետք է աջակցություն ստանան Հայաստանի և Թուրքիայի միջև դիվանագիտական հարաբերությունների վերականգնմամբ: 

Հայաստանի վարչապետն այն ժամանակ գործել է առանց Մոսկվայի կողմը նայելու: 

Նա ակնհայտորեն հույս է ունեցել ավելի հաջող ավարտի հասցնել իր նախորդի՝ Սերժ Սարգսյանի կողմից սկսված «ցյուրիխյան փորձը», որին պետք է օժանդակեր «Ալիև-Փաշինյան» հնարավոր գագաթաժողովը, որտեղ նախատեսվում էր կնքել «Թուրքիայի ձեռքերը արձակող» հատուկ համաձայնագիր: 

Պատահական չէ, որ Երևանում Ռուսաստանի արտգործնախարար Լավրովը որոշել է հիշեցնել, թե ինչպես է Մոսկվան ակտիվորեն նպաստել 2009 թվականի հոկտեմբերին Ցյուրիխում տեղի ունեցած հայ-թուրքական արձանագրությունների կնքմանը: 

Այնուամենայնիվ, Լավրովը նախազգուշացրել էր, որ «կարիք չկա տարվել այդ գաղափարով, մասնավորապես ակնկալել, որ փաստաթղթերն ուժի մեջ են մտնելու առանց ղարաբաղյան կարգավորմանը հղում կատարելու»: 

Դրանով Լավրովն առաջին անգամ բացահայտորեն ուրվագծել է Մոսկվայի այդ ժամանակվա դիրքորոշումը: 

Ըստ նրա, «այդ մասին մեծ կասկածներ կային, բայց Հայաստանում վստահ էին հաջողությանը, քանի որ «խոստացել էին»: 

Այն, թե ինչ էին խոստացել Սարգսյանին հենց ամերիկացիները, որոնք այդ գործընթացի հիմնական նախաձեռնողներն էին, միայն կարելի է գուշակել: 

ԱՄՆ-ի այն ժամանակվա պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնը գաղտնիք չէր սարքում այն փաստից, որ ղարաբաղյան հակամարտությունը բարդ կոմպլեքսային է, և Հայաստանը դիտարկվում է ոչ թե Ռուսաստանի հետ համագործակցության համատեքստում, այլ հայկական գործոնի ամրապնդման տեսանկյունից՝ որպես Թուրքիային զսպելու հնարավորություն: Հավանաբար հենց այդ գործոնն էլ դրդեց Բաքվին՝ ճնշում գործադրել Անկարայի վրա, որն էլ սկսեց Երևանի հետ հարաբերությունները կապել ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հետ: 

Հետագայում «արաբական գարնանը» Անկարայի մասնակցությունից և սիրիական ճգնաժամի մեջ «սողոսկելուց» հետո թուրքական պլացդարմը Ադրբեջանի համար սկսեց «նստել»: Թուրքիայում սկսվեցին ներքաղաքական վերափոխումներ և աշխարհաքաղաքական տուրբուլենտության գործընթացներ, որոնք հիմնականում անսպասելի էին Բաքվի համար: 

Մերձավոր Արևելքում քրդական խնդրի արդիականացումը սկսել է վերստին բարձրացնել նաև «հայկական հարցը», որի լուծումը չի կապակցվում միայն Երևանի հետ: 

Միացյալ Նահանգներն առաջին անգամ 35 տարի անց սկսել է հարձակողական գործողություններ և Ներկայացուցիչների պալատի միջով անցկացրել 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ բանաձև, բայց այդ ամենը ամերիկա-թուրքական հարաբերությունների համատեքստում է: 

Այս իրավիճակում Լավրովը, չնայած Երևանում խոսել է իր պատրաստակամության մասին՝ «օգտագործել իր հնարավորությունները Անկարայի և Երևանի միջև հարաբերությունների կարգավորմանը նպաստելու համար», այնուամենայնիվ, սլաքը ուղղել է դեպի «երկկողմ հետաքրքրությունը»: 

Իր հերթին, Փաշինյանը, օգտագործելով իր «մետեոբարոմետրի» հնարավորությունները, անհրաժեշտ է համարել «դուրս նայել, նայել օրացույցին և համապատասխանաբար կողմնորոշվել»: 

Թուրքիայի հետ հարաբերությունները կարգավորելու նրա ցանկությունը անհետացել է, և նա սկսել է համընթաց քայլել ամերիկյան սփյուռքի հետ: 

Կամո Խաչիկյան