«Տեղեկատվության ազատության ոլորտում նման հատվածային փոփոխությունները մերժելի են».

Երեկ իրավական ակտերի նախագծերի հրապարակման միասնական կայքում՝ e-draft-ում զետեղված նախագիծը մասնագիտական շրջանակների դժգոհությանն է արժանացել։ 

Խոսքը Շրջակա միջավայրի նախարարության կողմից ներկայացված՝ «Տեղեկատվության ազատության մասին» ՀՀ օրենքում լրացումներ կատարելու վերաբերյալ նախագծի մասին է։ 

Իհարկե, դեռ առիթ կլինի մանրամասն անդրադառնալ նախագծի բնույթին, հիմնավորումներին, բայց խնդիրն, ըստ էության, այն ներկայացնելու հապճեպության, և որ ամենակարևորն է՝ մասնագիտական շրջանակների հետ չքննարկելու մեջ է։ 

Ի դեպ՝ վերջին շրջանում տարբեր ոլորտների մասնագիտական շրջանակներ հաճախ են բարձրաձայնում այն մասին, որ համապատասխան կառույցները օրենքի նախագծերի մշակման փուլում որևէ քննարկում չեն կազմակերպում հասարակական հատվածի ներկայացուցիչների հետ։ 

Նախագծի հիմնավորումներում մասնավորապես ընդգծվել է. 

«Տեղեկատվության ազատության մասին» ՀՀ օրենքի 8-րդ հոդված 1-ին մասը նախատեսում է տեղեկատվության տրամադրման սահմանափակումները, 3-րդ մասը նախատեսում է սահմանափակման ոչ ենթակա տեղեկատվության շրջանակը։ 

Մասնավորապես, նշյալ օրենքի 8-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետի համաձայն՝ տեղեկության տրամադրումը չի կարող մերժվել, եթե դա՝ 2) ներկայացնում է ՀՀ տնտեսության ընդհանուր վիճակը, ինչպես նաև բնության և շրջակա միջավայրի պաշտպանության, առողջապահության, կրթության, գյուղատնտեսության, առևտրի, մշակույթի բնագավառում տիրող իրական վիճակը։ 

Օրհուսի կոնվենցիայի 4-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերում սահմանված են հիմքեր, որոնց պարագայում շրջակա միջավայրին վերաբերող տեղեկատվություն ստանալու կապակցությամբ կատարված հարցումը կարող է մերժվել։ 

Քանի որ Օրհուսի կոնվենցիայով սահմանված հիմքերի զգալի մասը ներկայացված է «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքով, հետևապես անհրաժեշտություն է առաջացել օրենքում լրացնել միայն կոնվենցիայի 4-րդ հոդվածի 4-րդ մասի «ը» կետով սահմանված մերժման հիմքը»։ 

Նախարարությունն ընդգծում է, որ տեղեկատվության ազատության իրավունքը շրջակա միջավայրին առնչվող հարցերի շրջանակում, չնայած «Տեղեկատվության ազատության մասին» ՀՀ օրենքի 8-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետի, պետք է բացարձակ չլինի, քանի որ շրջակա միջավայրի անվտանգության հարցը հանդիսանում է պետության առաջնային խնդիրներից մեկը, որն ունի ինչպես ներպետական, այնպես էլ միջազգային կարևորություն։ 

Ուստի, շրջակա միջավայրին վերաբերող տեղեկատվության տնօրինողը պետք է տիրապետի այնպիսի իրավական գործիքների, որոնց միջոցով կարող է հավասարակշռել հանրային անվտանգությունն ու հայցող սուբյեկտի համար տեղեկատվության հասանելիությունը։ 

Այս խնդիրների կարգավորման, պրակտիկայում առկա իրավիճակի բարելավման նպատակով առաջարկվում է 

«Տեղեկատվության ազատության մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածը լրացնել նոր պարբերությամբ, որով կտրվի «բնապահպանական տեղեկություն» հասկացության բովանդակությունը, որի միջոցով ավելի հստակ կլինի տեղեկատվության շրջանակը և նման տեղեկատվությունը երաշխավորված կլինի կամայական մեկնաբանությունների հնարավորությունից։ 

«Ինֆորմացիայի ազատության կենտրոն» ՀԿ հիմնադիր, նախագահ Շուշան Դոյդոյանը «Փաստի» հետ զրույցում հայտնեց, որ վերոնշյալը չի քննարկվել մասնագիտական կառույցների հետ, ինչը բացասական ազդեցություն կարող է ունենալ ոլորտի վրա։ 

«Տեղեկատվության ազատության ոլորտում նման հատվածային փոփոխությունները մերժելի են։ Ոլորտը բարեփոխելու անհրաժեշտությունը վաղուց առկա է, և այն չպետք է սահմանափակվի մեկ ոլորտով։

 Որքան էլ բնապահպանական ոլորտը կարևոր է, այնուամենայնիվ, կան նաև այլ առաջնային ոլորտներ, որոնք նույնպես պետք է պատշաճ կերպով ներկայացված լինեն օրենքում։ Մի խոսքով, որևէ մասնագիտական ՀԿ չի մասնակցել քննարկումներին, ինչից ելնելով էլ կարծում ենք, որ մասնագիտական կառույցների կարծիքը լսելու համար հանրային քննարկումներ կազմակերպելու ձևն արդեն իսկ խաթարված է։ 

Ինչ վերաբերում է բովանդակությանը, ապա այն նույնպես խրախուսելի չէ, որովհետև օրենքի՝ 16 տարվա կիրառման փորձի ընթացքում հավաքվել են բազմաթիվ խնդիրներ, որոնք նույնպես պետք է իրենց արտացոլումը գտնեն օրենքում և կարգավորվեն օրենքով։ 

Այդուհանդերձ, քանի որ այս օրենքում ցանկացած փոփոխություն կարող է փոխել ամբողջ օրենքի տրամաբանությունը և ազդեցությունը, մինչև հիմա ձեռնպահ ենք մնացել նշված օրենքին կպնելուց։ 

Ու հանկարծ խիստ պատահաբար տեղեկանում ենք, որ կա մի կառույց, որն ուզում է օրենքը փոփոխության ենթարկել՝ ըստ իրենց կառույցի առաջնահերթությունների»,-ասաց մեր զրուցակիցը՝ նշելով, որ նման մոտեցումը մերժելի է։

Անդրադառնալով առաջարկվող փոփոխության բովանդակությանը՝ Շ. Դոյդոյանը հավելեց. «Այն հարցերը, որոնք ուզում են կարգավորել, արդեն իսկ կարգավորված են ՀՀ Սահմանադրությամբ, Օրհուսի կոնվենցիայով և «Տեղեկատվության ազատության մասին» ՀՀ օրենքով։ 

Այսինքն, լրացուցիչ, հատուկ ամրագրման անհրաժեշտություն այս պահին չեմ տեսնում։ Գուցե իրենց հետ գաղափարը քննարկելուց հետո կարող է գանք որոշակի փոխհամաձայնության, բայց այս պահին պետք չէ խորանալ՝ հասկանալու նշվածի անհրաժեշտ կամ ոչ անհրաժեշտ լինելը։

 Պետք է կրկին շեշտեմ, որ կան առավել հրատապ հարցեր, որոնք պետք է ամրագրվեն այս օրենքում։ Օրենքի փոփոխությունները պետք է համալիր իրականացվեն և ոչ թե հատվածային՝ ըստ ոլորտների անհրաժեշտության»։