Օֆելի Քոչարյան. Հեղափոխական տոնածառը (Շաբաթօրյա ընթերցումներ «Փաստ» օրաթերթից)

«ՓԱՍՏ» ՕՐԱԹԵՐԹԸ ՇԱՐՈՒՆԱԿՈՒՄ Է «ՇԱԲԱԹՕՐՅԱ ԸՆԹԵՐՑՈՒՄՆԵՐ» ՇԱՐՔԸ՝ ՆԵՐԿԱՅԱՑՆԵԼՈՎ ՀԱՅ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՆՄՈՒՇՆԵՐԻՑ, ԱՅԴ ԹՎՈՒՄ՝ ՄԵՕՐՅԱ ԳՐՈՂՆԵՐԻ: ԱՅՍ ԳՈՐԾՈՒՄ ՄԵԶ ՄԵԾԱՊԵՍ ԱՋԱԿՑՈՒՄ Է ՀԱՄԱՀԱՅԿԱԿԱՆ ԳՐՈՂՆԵՐԻ ՄԻՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀ, ԳՐԱԿԱՆԱԳԵՏ ԱԲԳԱՐ ԱՓԻՆՅԱՆԸ, ԻՆՉԻ ՀԱՄԱՐ ՇՆՈՐՀԱԿԱԼ ԵՆՔ:

ՀԵ­ՂԱ­ՓՈ­ԽԱ­ԿԱՆ ՏՈ­ՆԱ­ԾԱ­ՌԸ

ՕՖԵԼԻ ՔՈՉԱՐՅԱՆ

Մի աղքատ թագավորության մեջ է եղել այս դեպքը: Ու ամեն մարդ պատմում է այնպես, ինչպես հիշում է: Ասում են` Մայր քաղաքը պատրաստվում էր Ամանորին: Արքայական հրամանով դեսպանները շրջեցին երկրից երկիր` ընտրելու համար ամենից շքեղ ու թանկ Եղևնին, որ պիտի զարդարեր Մայր քաղաքն ու զարմացներ աշխարհին: 

Շատ ծախսեր արեցին` յոթ հարյուր հազար զնգուն ոսկի, որ չլսված մի բան էր աղքատ երկրի համար: Այդքան ոսկին պահելու հարմար տեղ չգտան, ստիպված տեղավորեցին մեծ կարասի մեջ ու դրեցին հրապարակում, որ բոլորն իմանան, թե ինչ մեծ ու հպարտ հոգի ունեն աղքատ երկրի ղեկավարները: Եղևնին արդեն ժամանել էր ու հիացած ժպտում էր անցորդներին: Բայց Ամանորի նախորդ գիշերը տոնածառն անհետացավ: Քաղաքագլուխը լացում էր մեծ հրապարակում, իշխանները ողբում էին` ողջ աշխարհն էր հետևելու աղքատ երկրի միակ տոնին, ու ահա՝ տոնածառը չկար: 

Այդպես լացեցին մի ողջ օր, մինչև եկավ գլխավոր խուզարկուն ու թագավորին հայտնեց գույժը` Տոնածառը փախել է: Վերցրել է ոսկու կարասն ու աղքատ քաղաքացիների հետ հեռացել անհայտ ուղղությամբ: 

Քիչ հետո էլ իմացան, որ Տոնածառը շրջում է գյուղերով, ոսկին բաժանում աղքատ գյուղացիներին, որ լավ Նոր տարի անեն, որ սոված մարդ չլինի երկրում: 

Արքան ամաչում էր արդեն պալատից դուրս գալ, միայն հրաման տվեց ամեն գնով գտնել փախստականին, ոսկիները ձեռքից առնել ու լցնել տերության գանձարանը, պատժել հանցանք գործածներին, ժողովրդի հարկերն ավելացնել: 

Բայց գլխավոր խուզարկուն ավելի վատթար նորություններ հայտնեց` փախստական տոնածառը խռովում է մարդկանց մտքերը, գյուղից գյուղ անցնելով՝ պատմում է ինչ-որ լավ կյանքի մասին, որ շատ մոտ է: Սիրեք իրար` ասում է իբր այդ խելագար ծառը, սերն է կյանքի հիմքը, իսկ ատելությունը մահ է ամեն երկրի համար: 

Ի՞նչ իրավունքով է խոսում այդ խռովարարը, գոչեց արքան, այս երկրում միայն ես իրավունք ունեմ խոսելու, դուք ամենքդ ստեղծված եք միայն ինձ լսելու համար:

 Գնացե՛ք, կալանե՛ք այդ խռովարարին, պառկեցրեք գետնին բոլորի աչքի առաջ, այրեք` հետքն անգամ չմնա: Եվ ամբողջ իր զորքն ուղարկեց սահման, որտեղ իբր տեսել են խռովարար ծառին:

Ի~նչ խռովություն, ի~նչ հեղափոխություն, արքայական բանբերներին ասին գյուղացիք, մենք իսկի չգիտենք՝ հեղափոխությունն ինչ ա: Սա մի Աստծո նվեր ա մեզ համար, ինչքան պարտք ունեինք՝ փակեց, ինչ հիվանդ ունեինք՝ բուժեց, ով կարիքի մեջ էր՝ օգնեց, էդ հեղափոխություն ա՞: Մենք չենք ուզում էդ ձեր ճոխությունները ձեր Մայր քաղաքում, որ կանչեք էլ, գալ չտենք: Վերջը զորքն էլ հասավ, թագավորի նազիր վեզիրներն էլ: 

Եվ ինչ տեսան` տոնածառն իր երկար ճյուղերով գրկել էր խեղճ ու աղքատ գյուղացիներին, հասարակ ժողովրդի լեզվով էլ խոսում էր` ես ձեզ բրախիլ չտեմ, վախիլ միք, ես էլ էդ անիրավ քաղաքը գնալ չտեմ, միշտ ձեր կողքին եմ ըլելու, դուք հրաշք ժողովուրդ եք, սաղ աշխարհումը ձեզ նման ազնիվ մարդիկ չկան, դուք չպետք ա վատ ապրեք: 

Բռնեք դրան, հրամայեցին նազիր վեզիրները, պառկեցրեք գետնին, պատերով տվեք, թող խելքը գլուխը հավաքի, գա, ենթարկվի մեր թագավորին: Ես ձեզ հետ քաղաք չեմ գա, խոսեց Ծառը, ձեր թագավորին չեմ ենթարկվի, որովհետև ձեր սառն աչքերի միջից մեզ դևերն են նայում: Էսքան ազնիվ ու անարատ հոգիներ, որ սրանք են` գեղի մարդիկ, սաղ կյանքումս ու ոչ մի տեղ չեմ տեսել: Կյանքս էլ ուզեն, չեմ խնայի, իրանց կտամ: 

Ձմեռն էկել ա, վառելու փետ չունեն, իմ ճղները թող վառեն-տաքանան:

 Էս կարասի ոսկիներն էլ արդեն բաժանել եմ, ոչ մեկը կարիքի մեջ թող չմնա: Թագավորին ասեք, որ ես մնում եմ էստեղ` իմ ժողովրդի հետ: Դուշմանը հրես մոտեցել ա սահմանին, կռիվ ա ըլնելու: Ո՞վ ա երկիրը պահելու, էդ քաղաքի լկստվածնե՞րը: 

Դրանք մի բան գիտեն մենակ` երգեն ու պարեն ու անիմաստ խոսեն: 

Իմ բերած փողերով զենք ենք առել արդեն, ժողովրդին զինել ենք` դուշմանի ոտը էս անարատ հողին դիպչիլ չտի: Իսկ դուք արեք, ոնց գիտեք, երգեք ու պարեք, երկրի փողերը վատնեք: Ես իմն արի, սիրտս հանգիստ ա, խռովարար եմ, թե հեղափոխական, ես չեմ իմանում, բայց ձեր «ուրախությանը» ես մասնակից չեմ: