Ոչ թե պառլամենտական համակարգ է, այլ կուսակցապետական համակարգ. Սուրեն Զոլյանը՝ Սահմանադրության նախագծի մասին

Past.am-ը զրուցել է քաղաքագետ Սուրեն Զոլյանի հետ՝ սահմանադրական փոփոխությունների, պետական կառավարման մոդելի և այլ հարցերի հետ կապված:

-Մեկ շաբաթից ավարտին է մոտենում քարոզարշավը: Ինչպե՞ս կգնահատեք այն:

-Առանձնապես չեմ հետևում, որովհետև ես տեսնում եմ, որ այստեղ խնդիրը քարոզարշվի մեջ չէ: Կարծում եմ՝ խնդիրն այն է՝ արդյոք ի վիճակի՞ կլինեն փաթաթել հանրաքվեի կեղծված արդյունքները, թե՞ ոչ:

Կոպտորեն խախտված է «հանրաքվեի մասին օրենքը»: Ես նկատի ունեմ, որ վարչպետը շտաբի պետ է, մարզպետները գլխավորում են տարածքային շտաբերը: Դա խստիվ արգելված է օրենքով: Տրամաբանական պահանջ է, որ պաշտոնական անձիք իրավունք չունեն մասնակցելու քարոզարշավին և կազմակերպել այն:

Նախարարները և վարչապետը մնում են իրենց պաշտոնին՝ անկախ նրանից, աշխատանքային ժամ է, թե ոչ: Ես չգիտեմ՝ ժամը վեցից հետո մենք ուրի՞շ վարչապետ ունենք, նույն Հովիկ Աբրահամյանը մնում է վարչապետ, չէ՞:

Նույնը կարող եմ ասել թե՛ նախարարների, թե՛ մարզպետների մասին: Դա օրենքի աղաղակող խախտում է, որը ցույց է տալիս, թե ինչ ռեսուրս է դրված՝ ստանալու համար ցանկալի արդյունքները: Քարոզարշավն էլ պատրանք է, որպեսզի լեգիտիմացվեն կեղծված արդյունքները:

-Իսկ բուն սահմանադրական փոփոխությունների առումով ի՞նչ կասեք:

-Սխալ է դրված հարցը: Սա ոչ թե բարեփոխում է, այլ տեքստային և գաղափախոսական առումով նոր Սահմանադրություն: Բովանդակային փոփոխությունը՝ կառավարման նոր համակարգ է ներմուծված:

Տեքստային առումով էլ ասեմ, որ նոր Սահմանդրության ծավալը 2,5 անամ գերազանցում է նախորդը: Խնդիրը մեկն է՝ հավերժացնել մի կուսակցության դերն ամբողջ պետական համակարգում: Գիտեք, ես այստեղ կուսակցության անուն չեմ տալիս, որովհետև կարող է հանգամանքների բերումով այդ կուսակցությունը փոխվի: Սա բավականին վտանգավոր է: Մենք ունեցել ենք այդ փորձը պատմության մեջ:

-Իսկ ընդդիմությունը պայքարի ի՞նչ ռեսուրս ունի:

-Ոչ թե ընդդիմության ռեսուրսի մասին պետք է խոսել, այլ ժողովրդի դժգոհության: Ընդդիմության ռեսուրսը շատ սակավ է, բայց նաև պետք է հասկանալ, որ հասարակությունը հոգնել է, համբերության բաժակն էլ է լցված:

Երևի տեսել եք Սասունցի Դավթի արձանը: Ժամանակին այնտեղ կար «համբերության բաժակ»: Խորհրդանշական է, որ ժողովրդի համար կա երկու ողբերգական տարեթիվ՝ 1915-ն ու դեկտեմբեմերի 7-ը: Չգիտեմ, թե ում մտքով է անցել համակցել այս ամենը:

Նման մի արհավիրք տեսնում եմ, եթե այս տարվա դեկտեմբերի 7-ին հայտարարվի, որ նոր Սահմանադրությունն անցել է: Այդ նոր համակարգը կենսունակ չի լինելու: Դա ոչ թե պառլամենտական համակարգ է, այլ կուսակցապետական համակարգ է:

Մենք պետք ունենաք կուսակցություններ, որպեսզի անցում կատարենք խորհրդարնական համակարգի:

-90-ականների ամենասկզբին, երբ դուք Գերագույն խորհրդի պատգամավոր էիք, կարծես թե մենք փորձում էինք պառլմենտական մոդելը: Ինչո՞ւ չկայացավ այն ժամանակ:

-Այն ժամանակ էլ մենք չունեինք կայացած կուսակցություններ: Խորհրդարանում ընտրվել էին անհատներ: Կար Կոմկուս և ՀՀՇ, բայց պատգամավորներն ընտրվել էին որպես անհատներ:

Խնդիրը նրանում էր, որ մենք ունեինք ձևականորեն խորհրդարանական հանրապետություն, բայց չունեինք կուսակցություններ: Գուցե դրանք խմբակներ էին, որոնք ունեին խմբակային շահեր:

Բայց 90-ականներին մենք հնարավորություն ունեցել ենք գալ պառլամենտական մոդելի, եթե չլինեին կուսակցապետական մոտեցումները: Ցավոք, անտեսվեց և 95 թվի Սահմանադրությամբ այլ մոդելներ ընդունվեցին, որոնք բավականին լուրջ խնդիրներ ստեղծեցին: Դրանք մասամբ շտկվեցին 2005 թվականի սահմանադրական փոփոխություններով:

Ես չեմ բացառում, որ այստեղ որոշակի առավելություններ կարող է և լինեին, բայց մենք կորցրեցինք այդ հնարավորությունը: Մենք բոլորովին այլ իրավիճակում կլինեինք, եթե թողնեինք 90-ականներին կուսակցությունները զարգանային: Այն ժամանակ տրամաբանական կլիներ պառլամենտական մոդելը:

Նախ՝ պետք է աճեցնել կուսակցություններ, իսկ դա հնարավոր է անել միայն բնականոն, չկեղծված ընտրությունների միջոցով: Եթե ընտրությունները պետք է էլի կեղծվեն, ապա մենք նորից կկանգնենք խնդիրների առջև:

Մրցակցությունն է կուսակցությունների զարացման հիմնական խնդիրը: Այլևս իմաստ չկա խոսել կուսակցական համակարգի մասին, երբ բացակայում է մրցակցությունը:

Հարցազրույցը՝ Լևոն Փանոսյանի