Ռուս-թուրքական հարաբերությունների սրացումը վտանգավոր զարգացումների կարող է հանգեցնել Հայաստանի համար

Մինչ հանրության ուշադրությունը կենտրոնացած է ներքաղաքական խնդիրների վրա, լուրջ արտաքին տեղաշարժեր են տեղի ունենում տարածաշրջանում։

 Հատկապես ուշադրության է արժանի այն հանգամանքը, որ ռուս-թուրքական հարաբերությունները թևակոխում են լարվածության նոր փուլ։ 

Ռուս-թուրքական շահերի բախման կենտրոնում է հայտնվել Սիրիան, որտեղ Ռուսաստանն աջակցում է նախագահ Ասադին և սիրիական կառավարական բանակին, իսկ Թուրքիան՝ ընդդիմադիրներին։ Խնդիրն այն է, որ Սիրիայի կառավարական զորքերը տասնյակ բնակավայրեր էին գրավել Հալեպի հյուսիսում՝ ստիպելով ընդդիմադիրներին հեռանալ դիրքերից, որոնք զբաղեցնում էին տարիներ շարունակ: 

Իսկ ավելի վաղ Ասադի բանակը վերահսկողության տակ էր առել Դամասկոս-Հալեպ առանցքային նշանակության մայրուղին: 

Երկու շաբաթվա ընթացքում Սիրիայի հյուսիս-արևել յան նահանգում սիրիական բանակի առաջխաղացման արդյունքում մեկ տասնյակից ավելի զինվոր կորցնելուց հետո Թուրքիան որոշել է նոր զորքեր տեղափոխել Սիրիա։ 

Պաշտոնական Անկարան հայտարարում է, թե հրադադարը խախտելու դեպքում միջոցներ է գործի դնելու ինչպես ծայրահեղականների, այնպես էլ մյուս ուժերի դեմ՝ նկատի ունենալով Սիրիայի կառավարական զորքերին։ Թուրքիան Ռուսաստանից պահանջում է դադարեցնել սիրիական զորքերի առաջխաղացումն ու մեղադրում այդ երկրին։ 

Ռուսաստանն իր հերթին մեղադրում է Թուրքիային Սոչիի համաձայնագիրը չկատարելու համար։ Համաձայնագրով 15-ից 20 կմ-անոց ապառազմականացված գոտուց Թուրքիան պետք է մաքրեր բոլոր արմատական ահաբեկչական խմբավորումներին, հաներ ծանր զրահատեխնիկան և բացեր ճանապարհները, ինչը չի արել։ 

Եվ այս կոնտեքստում հետաքրքրական է ՌԴ նախագահի մամուլի խոսնակ Պեսկովի հայտարարությունը, թե Թուրքիայի կողմից Իդլիբում ռազմական գործողություն սկսելը կլինի իրադարձությունների զարգացման վատթարագույն սցենարը: 

Ի պատասխան՝ Թուրքիան ակնարկում է, որ Մոսկվայի հետ բանակցություններում առաջընթաց չարձանագրելու դեպքում դիմելու է Արևմուտքի աջակցությանը։ 

Եվ զավեշտալին այն է, որ այս իրադարձությունները անմիջապես հետևում են ռուսթուրքական հարաբերությունների ջերմացման գործընթացին, երբ տպավորություն էր, թե երկու երկրների հարաբերություններում ամեն ինչ հարթ է։ 

Իսկ այսպիսի լարվածությունը կարելի է համեմատել 2015-ի աշնանը տեղի ունեցած իրադարձությունների հետ, երբ Սիրիայում թուրքական F-16-ը կործանեց ռուսական Су-24-ը։ 

Պետք է նկատի ունենալ, որ ռուս-թուրքական հարաբերությունների հետագա սրացումը կարող է անմիջական ազդեցություն ունենալ ոչ միայն տարածաշրջանում ուժերի դասավորության, այլև հենց Հայաստանի վրա, որը Ռուսաստանի ռազմավարական դաշնակիցն է, իսկ հայ-թուրքական սահմանը հսկում են ռուս սահմանապահները։ 

Իհարկե, անհնարինության աստիճան քիչ հավանական է, որ Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև խոշորամասշտաբ բախում լինի, սակայն բացառված չէ, որ սադրանքներ տեղի ունենան Թուրքիայի կողմից, որի աշխարհագրական ընդգրկվածությունը կարող է դուրս լինել Սիրիայի սահմաններից։ Եվ այս ֆոնին Թուրքիայի նախագահ Էրդողանը փետրվարի 25-ին նախատեսում է մեկնել Ադրբեջան՝ մասնակցելու այդ երկրի հետ ռազմավարական գործակցության բարձրագույն խորհրդի նիստին։ Էրդողանի այցի ընթացքում, ինչպես միշտ, անդրադարձ կլինի նաև Արցախյան հիմնախնդրին։ 

Եվ բացառված չէ, որ Էրդողանը փորձի ստանալ Բաքվի աջակցությունը Մոսկվայի հետ լարված հարաբերությունների կոնտեքստում, իսկ փոխարենը Ադրբեջանին մղի Ղարաբաղում սահմանային լարվածության հրահրմանը։ 

Այնպես որ, ամենևին էլ բացառված չեն Հայաստանի և Արցախի համար վտանգավոր զարգացումները, որոնք կանխելու ուղղությամբ Հայաստանը պետք է զգոն լինի, ուշադիր հետևի իրադարձությունների զարգացմանը, որպեսզի հարկ եղած դեպքում համարժեք արձագանք տա։ 

Բանակի առումով կասկածներ չկան ու չեն կարող լինել, սակայն բոլոր օղակների ամենօրյա զգոնությունը օրախնդիր է: Տեղի ունեցող իրադարձությունները պահանջում են նաև, որ Հայաստանը ակտիվորեն աշխատի իր գործընկերների, մասնավորապես ռազմավարական դաշնակից Ռուսաստանի հետ։ 

ԱՐՏԱԿ ԳԱԼՍՏՅԱՆ